Inhoudsopgave
Wie dacht dat 'balk-gate' in Maastricht was opgelost, heeft het mis. De bouw van vier woningen boven de winkel in de Kleine Staat 20 ligt weer stil sinds carnaval: de aannemer kan niet verder en is inmiddels elders bezig. Vanuit het stadhuis wordt de eigenaar nu verplicht weer een nieuw vergunningstraject in te gaan voor de vloerconstructie.
De gemeente heeft daarmee weer 26 weken de tijd om iets te besluiten als de vergunningsaanvraag binnen is. Sterker nog: de gemeente gaat nu wekelijks checken of ook alles bij het oude blijft. De woningnood in de stad moet maar even wachten. Balk-gate, aflevering 2: Hoe eigenaar Tom Schilderman al vier jaar probeert in een eeuwenoud pand vier appartementen te realiseren.
Baas
De ultieme vraag in dit dossier is: Wie is de baas in de stad? De gemeenteraad die een soepeler monumentenbeleid wil, de verantwoordelijke wethouder (Hubert Mackus) of toch de ambtenarij die met de mond 'ja' kan zeggen maar in de praktijk 'nee' kan doen zonder daarop gecorrigeerd te worden?
Loopgravenoorlog
Balk-gate gaat over het afzagen van negentig centimeter van een van de tientallen moerbalken in het pand boven de winkel van Mr Marvis. Schilderman liet die balk inkorten om een trapgat naar de bovenliggende verdiepingen te kunnen maken. Saillant: hij heeft een door de gemeente gestempelde vergunningstekening waarop het doorzagen van de balk wordt toegestaan. De gemeente ging ook akkoord met de constructieve oplossing om die doorgezaagde balk op te vangen. De in Maastricht allesbepalende ambtenaar van Cultureel Erfgoed ging naderhand echter niet akkoord. Er ontstond een loopgravenoorlog tussen Schilderman en Cultureel Erfgoed/de gemeente.
Woningnood
De strijd trok de aandacht van de raadsleden Jo Smeets van Maastricht van Nu en van Gabriëlle Heine van het CDA, van de lokale media en uiteindelijk van de hele stad. Op voorstel van Heine nam de gemeenteraad een motie aan voor een soepeler monumentenbeleid. Niet alleen de monumentale waarde zou leidend moeten zijn, maar ook belangen als woningnood, verduurzaming van monumentaal vastgoed en economische functies in een pand zouden moeten meewegen. Door activiteiten in een pand mogelijk te maken, kan er geld verdiend worden voor de instandhouding van een monument.
Spelregels
Schilderman: "Het is mijn ouderlijk huis. Ik wil het hoogste label halen voor duurzaamheid. Ik wil het pand schitterend opknappen, het is al decennia in familiebezit. De oplossingen die ik wil kiezen zijn economisch eigenlijk onverantwoord, maar ik wil het beste. De gemeente wil dat niet. De houding van Cultureel Erfgoed is totaal achterhaald: alleen maar tegenwerking. Nadat Gabriëlle Heine zich ermee ging bemoeien en uiteindelijk de hele raad een motie aannam, heeft het college eind vorig jaar de ambtenaren gepasseerd en alsnog vergunning verleend om een eind te maken aan 'balk-gate'. Wethouder Mackus zei me toen dat alles geregeld zou worden, dat het goed zou komen. Maar dat is niet zo. Hij krijgt het intern niet voor elkaar, wat hij ook toezegt. In Maastricht mogen de ambtenaren hun eigen spelregels volgen."
Gestaag
De gemeente ontkent dat een toezegging is gedaan: “De heer Schilderman heeft gevraagd naar een spoedprocedure. Die is er niet en die is ook niet toegezegd. Aangegeven is dat we er gestaag aan door werken."
Doorgezakt
Wie als leek door alle grote leegstaande verdiepingen loopt, ziet alleen maar een geraamte van balken waarvan de meeste versterkt zijn met stalen balken, ziet ver doorgezakte planken vloeren, gammele tijdelijke houten trapjes van de ene naar de andere verdieping, tochtige kozijnen met enkel glas en al vaak bijgebouwde en gerepareerde muren. Op de zolderverdieping kijk je tegen de pannen aan. Wie over de vloer loopt, voelt hoe die veert onder het gewicht. Geen enkele voorziening, geen leidingwerk. Het is er kaal, koud en stoffig.
Zonde
De vloeren moeten dan ook verstevigd worden met stalen balken. Oorspronkelijk was het idee om dit van onderuit te doen, tussen de bestaande houten balken in. Zo is het in november ook vergund. Alleen: dan verdwijnen alle houten balken in het pand achter een verlaagd plafond. Eeuwig zonde. Alternatief is om die stalen balken aan te brengen bóven de bestaande vloer met een nieuwe vloer eroverheen.
Constructief
Schilderman: "Die nieuwe vloer wilden we zeg maar een of twee millimeter boven de dikke houten draagbalken aanbrengen, zwevend dus. Dat heeft drie grote voordelen: een stabiele vloer die geen geluid naar boven of beneden doorgeeft, het is constructief beter en we kunnen alle houten balken in het zicht laten. Balken die dan vrij hangen, waardoor ze niet meer belast worden en er weer eeuwen tegen kunnen."
Decorstuk
Die oplossing was buiten Cultureel Erfgoed gerekend. De ambtenaar redeneerde dat als de vloer een of twee millimeter zou zweven boven de houten balken, die houten balken geen functie meer zouden hebben. En zonder functie zou het maar een "decorstuk" zijn. En decorstukken hebben geen monumentale waarde meer. Iemand zou over twintig, dertig jaar kunnen denken: ik haal die balken weg.
Aannemer
Schilderman over die redenering: "Ik stond perplex. Die redenering is wel erg ver gezocht. Om toch tot een oplossing te komen heb ik gevraagd of als we de ijzeren balken dan alsnog vast zouden schroeven aan de houten balken, het dan wel goed was. Want dan zweven de vloeren niet meer. Het antwoord was 'ja'. Maar er moest wel een nieuwe vergunning worden aangevraagd. En daarbij wordt gekozen voor een vergunning waarbij de gemeente een half jaar de tijd krijgt. Bovendien is nu door de ambtenaar een advies aangevraagd bij de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed. Dat gebeurt normaal nooit voor een pand dat geen regionale of nationale betekenis heeft. Van aannemers hoor ik dat de vloerconstructie normaal gemakkelijk geregeld kan worden via een revisie in een vergunning. Dat is nooit een probleem. Werkelijk alles wordt aangegrepen om te vertragen. Gevolg is dat ik de bouw nu zelf heb moeten stoppen: mijn aannemer kan niet verder zonder vloeren en heeft nu maar een ander project aangenomen."
Nep-rookkanalen
"Over decorstukken gesproken. Cultureel Erfgoed wil dat ik fake-rookkanalen moet plaatsen voor de geïsoleerde wanden om toekomstige bewoners te laten zien waar deze kanalen vroeger gezeten hebben. Een eis die vorig jaar in de onderhandeling over de vergunning door drie juristen van de gemeente als onzinnig werd gezien is voor Cultureel Erfgoed nu weer een harde eis. Ik weiger die nep-rookkanalen aan te brengen: dit zijn plekken waar bedden of keukens moeten komen. Dan staan de fake-rookkanalen enorm in de weg. En het slaat ook nergens op: de vloer mag ik niet zwevend maken omdat de oude vloer dan een decorstuk wordt, maar ik moet wel nep-rookkanalen plaatsen als versiering. Schiet mij maar lek."
Oplossing
Een woordvoerder van de gemeente: "Voor het aanbrengen van een zwevende vloer die de monumentale balken tot decorstuk maakte was, anders dan bij de rookkanalen, geen enkele constructieve noodzaak. Deze vergelijking gaat dus niet op. Er is gesproken over het gedeeltelijk dichtmetselen van de kanalen uit constructieve noodzaak. Het visueel terugbrengen van schouwen middels wanden, om aan te duiden waar deze oorspronkelijk gezeten hebben, is een veelvoorkomende oplossing in monumentale panden. Deze oplossing heeft vanaf het begin deel uitgemaakt van de planvorming en afwijking daarvan is nooit door ons geaccordeerd of toegezegd."
Deal
Schilderman zegt hij in de onderhandelingen over de vergunning eind 2025 overeengekomen is met drie ambtenaren van juridische zaken die namens de gemeente onderhandelden, dat die rookkanalen weg mochten blijven. "Dat is onderdeel van de deal! Maar nu zeggen andere ambtenaren - die niet bij dat gesprek waren - dat die afspraak niet gemaakt is. Voor de zoveelste keer sta je dan als burger met lege handen. Mocht Cultureel Erfgoed bij zijn standpunt blijven en de “fake kanalen” terug op tekening willen hebben, dan stopt de bouw en ga ik door met mijn leven."
Treiteren
Schilderman: "Er is me door wethouder Mackus verzekerd dat ik voortaan alleen nog maar de wijzigingen hoefde door te geven op de bestaande vergunning en dat alles dan snel geregeld zou worden. Dat is niet zo. Bij de nieuwe aanvraag begint alles weer van voren af aan. Ik krijg zelfs formulieren met vragen als om welk adres gaat het? Is het een monumentaal pand? Ze laten je bewust weer op nul beginnen, tegen de afspraken in. Dat is allemaal puur treiteren, ik kan het niet anders zien. Ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat de ambtenaren ook hun gram proberen te halen omdat B&W ze vorig jaar gepasseerd heeft."
Minimale
De gemeente zegt dat dat altijd zo gaat: "Als bevoegd gezag kunnen wij alleen beslissen op een aanvraag voor een activiteit als er ook daadwerkelijk een aanvraag ligt. Daarom zijn de aanvraagformulieren voor deze activiteiten, het wettelijk minimale wat wij nodig hebben, toegezonden met het verzoek deze in te vullen. Dit is hoe gebruikelijk wordt omgegaan met onvolledige aanvragen."
Dertig jaar
Schildermans vrouw is er helemaal klaar mee. Tom Schilderman: "Hou toch op met dat pand, zegt ze dan. Laat het maar na aan de kinderen straks en dan kunnen die over dertig jaar misschien nog eens proberen er iets van te maken. Misschien zitten er dan andere ambtenaren bij Cultureel Erfgoed."
Openbaar maken
Schilderman: "Zakelijk gezien kan ik ook beter ophouden en gewoon af en toe lekker op vakantie gaan. Maar ik wil er alles aan gedaan hebben: dit is ons familiepand. Daarom zal ik door blijven gaan. Als het niet anders kan, ga ik het hele dossier openbaar maken. Inclusief gedane toezeggingen."
Zicht
Voor de buitenstaander lijkt de discussie soms niet meer te volgen. Schilderman: " Ik heb nu een vergunning die het linkerplaatje (zie foto's hieronder) mogelijk maakt: gestucte plafonds, de balken volledig aan het zicht onttrokken. Ik wil juist de balken in het zicht laten. Dat kan als boven de houten balken de ijzeren draagbalken worden aangebracht. Maar daar werkt de gemeente dus niet aan mee. Ongelooflijk, gezien de jarenlange discussie die we over één klein stukje balk hebben gehad. Met zo veel tegenwerking vraag ik me hardop af of de appartementen er ooit wel gaan komen."
Inhoudelijk
De gemeente: “Dit is niet juist. Dhr. Schilderman heeft in overleg met ons deze oplossing uitgewerkt en deze uitwerkingsrichting werd dan ook in beginsel positief door ons ontvangen. Aangeleverde tekeningen conform deze oplossing worden momenteel inhoudelijk beoordeeld."
Algemene reactie van de gemeente Maastricht:
Het is jammer dat aanvrager dit op deze wijze naar buiten brengt.
In het licht van de motie hebben wij juist positief meegedacht over de oplossing in deze kwestie. Dit heeft in november vorig jaar geleid tot een collegebesluit om (bij beslissing op bezwaar) de omgevingsvergunning voor het realiseren van vier woningen op de verdiepingen alsnog te verlenen en de last onder dwangsom in te trekken.
In datzelfde besluit, maar ook al in een gesprek in september 2025, hebben we de aanvrager erop gewezen dat indien het oorspronkelijke vloerligplan dient te worden gewijzigd, dit op een later moment dient te worden aangevraagd en moet worden beoordeeld. Bij vloeren gaat het overigens niet enkel over het monument, maar ook over constructieveiligheid.
Zoals elke aanvrager in onze gemeente, maar ook in elke andere gemeente, moet de oplossing wel (eerst) op papier komen en worden getoetst. Vervolgens dient deze ook overeenkomstig hetgeen aangegeven op papier en vergund te worden uitgevoerd. We zien dat de aanvrager moeite heeft de zaken helder en consistent op papier te zetten, dat de inzichten over de uitvoering voortdurend wisselen en in de praktijk zaken anders worden uitgevoerd dan bij ons aangegeven en vegund.
De vloer van de eerste verdieping is anders uitgevoerd dan aangevraagd. In plaats van fermacell platen is een betonnen vloer gestort. Die uitvoering betekent niet alleen iets voor het monument, maar ook voor de veiligheid. Pas later zijn constructieberekening toegevoegd, die deze veiligheid garanderen. Gelet op het gevoerde proces, waren wij daarover onaangenaam verrast.
Voor de schouwen geldt eveneens dat het papier en de werkelijkheid verschilt. Op de oorspronkelijke tekeningen zoals ingediend bij de vergunning, heeft aanvrager aangegeven dat de schouwen blijven behouden. Nu komt aanvrager daarop terug en verwacht dan stante pede een uitspraak.
Wij hebben begrip ervoor dat de aanvrager gaandeweg het proces steeds tot wisselende inzichten komt, anderzijds dient er ook begrip ervoor te zijn dat de aanvrager iets heeft aangevraagd en vergund heeft gekregen dat verschilt met zijn huidig inzicht.
Dit betekent dat er op dit punt opnieuw naar moet worden gekeken. Wij hebben voor de overige vloeren inmiddels de tekeningen ontvangen. Deze zullen wij binnen enkele weken beoordelen.
In Maastricht verlenen wij op jaarbasis 900 omgevingsvergunningen met een gemiddelde doorlooptijd van 10 weken. Slechts 10 procent wordt geweigerd, jaarlijks zijn er 9 bezwaarschriften die om moverende reden gegrond worden verklaard. Gaat alles goed in dit vergunpoces? Zeker niet. Wij zijn met de stad, met verenigingen eigenaren binnenstad, corporaties, een zorgvuldig proces met verbeteractie gestart om de vergunningverlening (o.a.) meer voorspelbaar en transparant te maken.
Dit alles ontslaat de aanvrager echter niet van zijn plicht om deugdelijke stukken aan te leveren, die toetsbaar zijn, en van een uitvoering die ook overeenkomt met die stukken. Vergunningverlening blijft een samenspel tussen aanvrager en ons als gemeente.
Maurice Ubags
Maurice Ubags
Van onze redactie
Peter Eberson
