Inhoudsopgave
Verkenner Guido Derks vatte de vele mooie woorden van alle partijen voor andere bestuurscultuur in Maastricht mooi samen. Maar de afgelopen twee weken hebben de partijen al een keihard spel om de macht gespeeld. De grote verliezer is de VVD. Het eindverslag van de verkenner is duidelijk en als je tussen de regels door leest, zie je helemaal hoe de VVD een lesje in nederigheid is geleerd.
De cruciale pagina van het eindverslag is pagina 37. Daarin wordt het verslag weergegeven van een aanvullend, tweede, gesprek dat met de VVD op 1 april is gehouden. Verkenner Derks houdt de VVD voor wat het mogelijk breekpunt is dat hij in de eerste gespreksronde met alle grote partijen heeft opgehaald: "Voorrang afschaffen statushouders."
Derks schrijft: "Mogelijke coalitiepartners stellen: Zolang er geen werkbare wet én voldoende alternatieve huisvesting is, handhaaft Maastricht de regeling voor de voorrang van statushouders."
Derks noteert het antwoord van Guiseppe Noteborn en Siem Verkoijen van de VVD: "De VVD stemt hiermee in."
Juist het afschaffen van de voorrangsregels voor het huisvesten van statushouders was een van de grote speerpunten van de VVD. Noteborn hamerde er in de raad maar zeker ook in de verkiezingscampagne bij voortduring op dat hij wil dat statushouders achter in de rij woningzoekenden aansluiten. Hij verwees voortdurend naar de kinderen uit Maastricht die noodgedwongen bij hun ouders op zolder moeten blijven wonen. Die zodoende niet toekomen aan het stichten van een gezin.
De gespreksverslagen uit de eerste ronde laten mooi zien hoe de partijen D66, GroenLinks, PvdA, CDA en SPM het spel hebben gespeeld. Marlou Jenneskens liet als breekpunt meteen noteren "...handhaaft Maastricht de regeling voor de voorrang voor statushouders." D66 wil alleen zaken doen met de VVD over andere geschilpunten, als afspraken worden gemaakt over het breekpunt. Keiharde machtspolitiek dus.
GroenLinks neemt ook meteen afstand van de VVD. Die partij wil geen "xenofoob gedrag, geen wij-zij-tegenstellingen." Ook GL houdt vast aan de voorrangsregels voor statushouders bij het krijgen van een huis. Derks noteert: "GL heeft ten aanzien van de VVD enige twijfel vanwege de harde lijn in de campagne over statushouders."
En Luc Callemeijn en Jeroen Hoenderkamp leggen meteen het mes op tafel: "Een alternatief is dat je naar Volt kijkt in plaats van de VVD." Ook voor D66 is Volt niet alleen het alternatief voor de VVD, maar misschien wel de favoriet. Het is dat het CDA zegt dat alle coalitiepartijen minimaal drie zetels moeten hebben: Volt heeft er maar twee.
De SPM doet ook een duit in het zakje en meldt dat ze "ideologisch het verst af staat van de VVD."
Het machtsspel dat gespeeld is, lijkt wel afgesproken werk van met name de linkse partijen en de SPM: we nemen allemaal zoveel mogelijk afstand van de VVD. We laten en passant weten dat Volt een serieus alternatief is en als de VVD niet meteen inbindt als het gaat om statushouders, dan doen ze niet mee. De partijen weten dat Guiseppe Noteborn staat te popelen om wethouder te worden. Dat heeft onderhandelingstechnisch zijn prijs natuurlijk voor de liberalen.
Het CDA is eigenlijk de enige partij die de VVD graag in de coalitie wil hebben, om ook op rechts wat tegenwicht te hebben tegen linkse dominantie in het college.
Die aanpak van de linkse partijen inclusief SPM heeft succes. De VVD stelde zich in de eerste ronde al heel bescheiden op. Op pagina 35 van het eindverslag wordt voor de VVD genoteerd: "Er zijn geen breekpunten. De partij neemt graag deel aan het bestuur. Naar redelijkheid moet een stukje van de VVD-opvattingen landen in het akkoord." Dat is niet alleen een coöperatieve opstelling, het ademt een sfeer van angst. Angst om buiten de coalitieboot te vallen. Maar angst is een slechte raadgever. Het is die angst die ook leidt tot uitspraken als: "In het verleden heeft de VVD ook goed met GL samengewerkt in meerdere colleges."
Het is saillant om te zien hoe GL zelf aankijkt tegen de samenwerking met de VVD. Eerst somt de partij de twijfels op bij de liberale standpunten (statushouders, nieuwe wijk in het groen bouwen en ruimte voor de auto) om vervolgens te constateren: "VVD is echter tot op heden wel een betrouwbare partner in de coalitie gebleken en is stabiel in bestuur." Met andere woorden: ze houden zich aan hun gegeven woord. Ze tekenen bij het kruisje.
Het eindverslag van de verkenner laat zien dat de VVD nog voor de coalitie begonnen is nu al de zwakste schakel in die coalitie is. De partij mag aanschuiven. Met dank aan Gabriëlle Heine van het CDA en aan de afzwaaiende VVD'er John Aarts, die er altijd voor zorgde dat de VVD een betrouwbare partij was.
Het is aan Guiseppe Noteborn om in de formatie en in een coalitie-akkoord op andere terreinen VVD-standpunten binnen te halen, zoals ruimte voor de auto in de stad, zoals het bouwen van een nieuwe wijk in het groen. Het zal een zware opdracht zijn, waarbij de liberalen misschien nog wel een paar keer genadebrood moeten eten.
Vooralsnog hebben de oude rotten als Frans Bastiaens, Manon Fokke en Jeroen Hoenderkamp aan het langste eind getrokken. En ook Jenneskens heeft zich met het formuleren van het breekpunt ten aanzien van de VVD in de strijd om de macht gewend. Zij slaagde er al eerder in in eigen gelederen wethouder Johan Pas, de lange, figuurlijk een kopje kleiner te maken.
Machiavelli aan de Maas.
Maurice Ubags
