Inhoudsopgave
Kun je in de uitvoering van een politiek gevoelig dossier fout op fout stapelen, die fouten maanden verzwijgen, ze vervolgens bagatelliseren en er dan politiek mee wegkomen? In Maastricht kan dat.
Wethouder John Aarts en burgemeester Wim Hillenaar sturen vrijdag een brief naar de gemeenteraad. De kop van de raadsinformatiebrief is al de eerste mooie spin: Voortgang zero emissiezone.
De zero emissiezone is een gebied in het centrum van de stad waar de vervuilende diesel bestelbusjes en vrachtwagens sinds 1 januari 2025 uit geweerd worden. Camera's weten op basis van geregistreerde kentekens welke ondernemers het verbod negeren. En die wacht een dikke boete. Sluitstuk van het beleid. De eerste zes maanden wordt nog gewaarschuwd, daarna wordt handhaven het devies. Zo is het met de raad ook afgesproken.
De eerste fout komt - intern - op 28 oktober 2025 aan het licht. Het Team Handhaving Openbare Ruimte van de gemeente heeft een administratieve fout gemaakt. Van 1 juli tot dan zijn er geen boetes verstuurd. Het stadhuis kiest ervoor die fout recht te zetten en over te gaan tot de orde van de dag. De gemeenteraad wordt niet ingelicht, die weet van niks.
De tweede fout komt 16 december 2025 aan het licht. Het uitdelen van boetes in het kader van de zero emissiezone lukt nog steeds niet, omdat er nog hiaten zitten in de juridische basis van het boeteproces. Ook nu kiest het stadhuis er voor om de raad in niet in te lichten. Alles op alles wordt gezet om de fout te herstellen, en dat duurt nog tot 22 januari van dit jaar. Het Kerstreces zal ongetwijfeld tot extra vertraging hebben geleid.
Als eindelijk helder is dat de boetes weer opgelegd worden, komt er een raadsinformatiebrief over de 'voortgang' van de zero emissiezone. Wie de honderden boetes per maand voor bestelbusjes en vrachtwagens omrekent, ziet dat er voor een half miljoen euro aan boetes niet is uitgedeeld. Boetes die ook niet meer geïnd kunnen worden.
Het belang daarvan wordt in de RIB, zoals de raadsinformatiebrief kortweg wordt genoemd, vervolgens meteen gebagatelliseerd: "Daarnaast is het relevant dat de gederfde inkomsten niet toekomen aan de gemeente, aangezien het strafrechtelijke overtredingen betreft waarvan de opbrengsten aan het CJIB toebehoren." Met andere woorden: de gemeente is geen euro misgelopen, dus zo erg is het niet. Ja, dat is het wel. Dat zijn ook inkomsten voor het Rijk, waarmee ook het Gemeentefonds dat ook honderden miljoenen euro's aan Maastricht uitkeert, gevuld wordt.
In de RIB worden al deze onheilstijdingen tekstueel zo veel mogelijk ingekaderd tussen alles wat maar positief uitgelegd kan worden en wordt besloten toch alvast een kleine knieval te maken: "Het is uiteraard zeer onwenselijk dat als gevolg van de geschetste administratieve omissies gedurende een half jaar geen boetes zijn opgelegd voor ZES-overtredingen. Dit had niet mogen gebeuren maar de situatie is inmiddels gecorrigeerd en er zijn maatregelen genomen om herhaling te voorkomen. Tegelijkertijd zien we – aan de hand van bovenstaand overzicht - dat het naleefgedrag zich in deze periode positief heeft ontwikkeld, wat vertrouwen geeft voor de toekomst."
Wat politiek onwenselijk is, is dat die 'omissies' voor de raad stilgehouden zijn, waar ervoor gekozen had moeten worden om de fouten gewoon mee te delen. Dat levert misschien wel wat gezichtsverlies op, maar kan politiek vergeven worden. Overal worden fouten gemaakt, ze worden gemeld, er wordt gewerkt aan een oplossing. Door de fouten notabene tot twee keer toe onder de pet te houden, moet de politieke weging daarvan een andere zijn. De wethouder heeft de raad niet adequaat ingelicht in een politiek gevoelig dossier, tot twee keer toe. Dat is wat er is gebeurd.
Het is de wethouder die daarvoor ter verantwoording moet worden geroepen. Niet voor de fouten, maar voor het stelselmatig niet inlichten van de raad. Dit raakt het vertrouwen: wat weten we nog meer niet wat niet goed gaat? Ook een andere vraag dringt zich op: is de chef van het Team Handhaving Openbare Ruimte, die zeer recent per direct zijn functie heeft neergelegd, geslachtofferd? Is hij de fall guy voor de wethouder? We weten het niet: er wordt niet over gecommuniceerd, niemand die ernaar vraagt. Vervolgens blijkt ook de directeur Bedrijfsvoering thuis te zitten.
Maastricht heeft geen gelukkige hand bij de combinatie van ICT-stemen en handhaving. Ook de scanauto die foutparkeerders opspoort, kende veel kinderziektes. In deze raadsperiode moest ook al alles op alles worden gezet om de gemeentelijke financiën administratief op de rails te houden waar het ging om het systeem Afas, onder meer voor de salarisbetalingen. Wethouder Manon Fokke koos er toen nadrukkelijk voor de raad wel mee te nemen in wat er op het spel stond.
De gemeenteraad zal er echter nu, zo kort voor de verkiezingen, geen zin meer in hebben om nog lastig te gaan doen. Nog belangrijker: meteen na de verkiezingen moet er weer een coalitie gesmeed worden. Dat is voor de grotere partijen die straks weer willen regeren niet het moment om zelfs maar een motie van afkeuring te overwegen, laat staan een motie van wantrouwen. Dan lig je eruit bij de coalitieonderhandelingen.
Voor de politieke verhoudingen en de democratische controle van volksvertegenwoordigers in Maastricht is dat jammer. De raad, de wethouder, het college, de burgemeester: het gaat niet om de personen, het gaat om de functies. Die lopen eeuwig door.
Het mooie van verkiezingen is dat het volk dan toch op zijn minst één keer in de vier jaar zijn invloed kan aanwenden. Daar zullen we het mee moeten doen.
Maurice Ubags
Maurice Ubags
Maurice Ubags
