Inhoudsopgave
OBSERVATIES
2026 - week 14
Vaak loop ik door de Tongersestraat met de Tribunal in de rug om uiteindelijk linksaf het Aldenhofpark in te gaan. Daar staat het standbeeld van Charles Batz de Castelmore, graaf van Artagnan, een van de musketiers uit het beroemde verhaal van Alexandre Dumas. Pas vorige week keek ik er sinds lange tijd weer eens goed naar. Aanleiding was de ontdekking van een graf in de kerk van Wolder, wat wereldnieuws werd omdat de aangetroffen beenderen weleens van deze vierde musketier en vertrouweling van de Franse koning Lodewijk XIV kan zijn.
D’ Artagnan staat er letterlijk op een voetstuk, en ook zeker de helft nog groter dan in werkelijkheid. De maker heeft het beeld verder deels van veel glans voorzien. Dat past allemaal bij ‘s musketiers wereldwijde faam, maar zeker ook bij de mate waarin zijn verhaal is geromantiseerd. Allereerst natuurlijk door Alexandre Dumas zelf. Door diens boek uit 1844 is D’Artagnan een van de bekendste Fransen geworden. Meerdere boekverfilmingen hebben natuurlijk ook geholpen.
Maastricht is bij veel Fransen zodoende bekend als de sterfplaats van D’ Artagnan, dus vóórdat Eurotop, euro of Nederwiet in gedachten komen. Hij zal vaak genoeg de reden voor een bezoek aan onze stad zijn.
Iets ongemakkelijks heeft dat wel. Omdat het verhaal van de musketier zoals het door het boek de wereld in gegaan is grotendeels werd verzonnen, waardoor diens verering mij een beetje vreemd overkomt. Omdat D‘ Artagnan heeft meegedaan aan het beleg van onze stad, en dat dat slechts na het inzetten van zware artillerie door Lodewijk XIV met bijbehorende verwoesting en menselijk leed tot Frans succes leidde. Omdat onze stad zoveel mooiers om te bewonderen heeft.
Toch gaan we aan de musketier nog veel plezier beleven. De wereld zal ongetwijfeld kunnen meegenieten van de zoektocht naar zijn graf en het onderzoek naar de echtheid van de gevonden beenderen. Heerlenaar Christian Petermann liet in De Nieuwe Ster al optekenen dat er al serieus aan een documentaire gewerkt wordt. Hij - een begenadigd ontwerper - had bij zijn ingezonden stuk zelfs al een poster in Netflixstijl gevoegd.
Die zoektocht is met controverses omgeven, en niet enkel door de persoon van Petermann. Die laatste heeft al enige tijd geleden de Franse president Macron ingeschakeld, schrijft hij na De Nieuwe Ster, en zij onderhouden sindsdien een warme correspondentie. Niet vreemd, want D’Artagnan heeft in Frankrijk een status vergelijkbaar met de heilige Jeanne d’Arc. Dus Frankrijk zal weleens aanspraak kunnen maken op de beenderen van de musketier.
Daar zal Maastricht en het parochiebestuur van Wolder, aan wiens heilige grond het lichaam ooit door de Zonnekoning zelf is toevertrouwd, ook wel een mening over hebben. De kerk was op de dag van de bekendmaking van de ontdekking het graf al wereldnieuws, aldus diaken Jos Valke via watisloosinmestreech.nl. De parochie hoopt dat het wetenschappelijk onderzoek uitwijst dat het gevonden graf en de beenderen inderdaad van D’Artagnan zijn, want dat geeft de kans om iets over de musketier én over het geloof te vertellen.
Quote van de dag was ook van Valke: “DNA is niet heiligmakend; als het DNA niet klopt, kan hij het nóg zijn. Het ligt er vooral aan wat er in die familie allemaal door de jaren heen gebeurd is op DNA-gebied”.
Hebt u door wat de diaken hier - met nogal wat meel in de mond - eigenlijk zei? Nazaten van D’Artagnan kunnen zijn vreemdgegaan en zo nageslacht hebben voortgebracht dat geen relevante biologische verwantschap met deze bijna-heilige heeft. Zo nemen de heilige sacramenten en kerkelijke registers dus eigenlijk een loopje met de werkelijkheid.
Van dat laatste - een loopje nemen met de werkelijkheid - werd de diaken ook al beschuldigd door Petermann, net als van ‘pronken met andermans veren. De betrokken archeoloog Wim Dijkman kreeg immers geen enkele waardering voor zijn bijdrage aan de vondst.
Het eerder door mij gevoelde ongemak maakte allang plaats voor een vileine vorm van enthousiasme. Immers, welke kant het verhaal ook op gaat, het wordt smullen op alle niveaus en wij zijn er getuige van: of het nu gaat om de diplomatie tussen Frankrijk en Nederland, om de strijd tussen kerk en staat, om wetenschappers of andere D’Artagnan-fanatici die elkaar het licht in de ogen niet gunnen. En dat allemaal om een figuur die nooit bestaan heeft zoals het verhaal van Dumas het vertelt, zoals iedereen weet. Blijft over pure ijdelheid.
Hoe dan ook, het sterven, begraven, mogelijk opgaven en ceremonieel herbegraven van D’Artagnan is in goed Frans ‘un cadeau qui continue à donner’. Pak bier en nootjes er dus maar vast bij. D’Artagnanbier natuurlijk, van Camille Oostwegel, de slimmerik.
Sphinx
