Inhoudsopgave
Woensdagavond verzorgde ik in de Cellebroederskapel een lezing met als naam ‘Liefde, lust en hartzeer in het achttiende-eeuwse Maastricht’. Deze lezing was gebaseerd op de inhoud van akten van Maastrichtse notarissen en de vonnissen van het Brabants en het Luiks Hooggerecht in Maastricht.
Door Stefan Vrancken
Een van de rode draden in mijn verhaal was dat in een stad als Maastricht de ogen van anderen altijd op je gericht waren. Het stadsbestuur, tevens belast met rechtspraak, was onder meer continue op jacht naar prostituees, bordeelhouders, vreemdgangers en vrouwen met een losse seksuele moraal. Maastrichtenaren waren vaak bereid om via notarissen verklaringen af te leggen over situaties waarvan zij getuige waren geweest. Deze getuigenverklaringen werden vervolgens gebruikt als bewijsmateriaal in processen die gevoerd werden voor het Brabants en het Luiks Hooggerecht. Een van de Maastrichtenaren die ik woensdagavond uit het duister van het verleden wist te halen, was Nanon Janssen. We reizen vandaag 325 jaar terug in de tijd.
Een slecht geschapen adjudant
Als we de verschillende getuigen moeten geloven die in augustus 1701 aan tafel zaten met notaris Ferdinand Barthel Demelinne, dan moet Nanon Janssen een opvallende Maastrichtse dame zijn geweest. Vrijgevochten, frivool en losbandig, zo komt ze naar voren. Tegenwoordig zouden we Nanon waarschijnlijk bestempelen als een sugarbaby die er meerdere sugardaddies op nahield. De definitie van een sugardaddy is een doorgaans oudere, vermogende man die financiële steun, geschenken en luxe ervaringen biedt aan een jongere vrouw (de sugarbaby), in ruil voor gezelschap, affectie of een intieme relatie.
Catharina Bringmans wist notaris Demelinne te vertellen dat zij in september 1700 Nanon vermanend had toegesproken over haar diverse minnaars. “Nanon, ghij loopt hier en daer”, had Catharina tegen Nanon gezegd. “Siet voor u dat ghij den buijck niet dick” krijgt. Catharina had Nanon dus gewaarschuwd voor een zwangerschap, en dat zij in zo’n situatie mogelijk niet zou weten wie de vader van het kind was. Nanon had toen aan Catharina verteld dat zij bij “den adjudant” op bezoek was geweest en dat die haar op zijn bed had geworpen. “Ick hebbe wel een uijr werx gehadt om uijt sijne handen te geraeken”, zei Nanon. Overigens was ze niet zo tevreden over de bedprestaties van “den adjudant”. Volgens Nanon was hij “seer sleght geschaepen”.
Een “kleijn jonghsken” als verrader
Nanon had Catharina Bringmans ook in vertrouwen genomen over het feit dat “den adjudant” haar had verteld dat een zekere kolonel haar wilde “tracteren”. Nanon wilde graag ingaan op dat aanbod, zo had zij geantwoord, maar dan zou die kolonel wel flink de beurs moeten trekken. Glaudine Jacquier was ook bij notaris Demelinne aanwezig. Nanon had Glaudine verteld dat “den adjudant” haar “tot sijne wille gebruijckt hadde”. Tijdens haar affaire met “den adjudant” onderhield Nanon blijkbaar ook een intieme relatie met een zeker kapitein Pargou. Glaudine vertelde de notaris dat zij er getuige van was geweest dat een “kleijn jonghsken” aan kapitein Pargou had verteld dat hij samen met Nanon op bezoek bij “den adjudant” was geweest, en dat die Nanon een kamer in had getrokken. “Den adjudant” had dit kleine jongetje nieuwe kleren beloofd als hij niet aan kapitein Pargou zou vertellen dat Nanon bij hem op bezoek was geweest. Het jongetje had “den adjudant” dus verraden.
Dat Nanon zich graag liet trakteren door haar sugardaddies blijkt wel uit het feit dat zij aan Glaudine Jacquier had verteld dat zij samen met een andere dame op bezoek was geweest bij een man die de familienaam Abbadie droeg. Daar waren ze getrakteerd op onder meer “coffie ende succade”. Koffie en sukade waren in die tijd luxeproducten. Sukade is de gekonfijte schil van de vrucht van de sukadeboom. Deze citrusvrucht lijkt een beetje op een citroen of sinaasappel. De vrucht bestaat grotendeels uit schil.
Nanon wordt op straat gezet
De aan het Vrijthof woonachtige Mathijs van der Smeede wilde ook graag zijn zegje doen over Nanon Janssen. Mathijs vertelde de notaris dat Dirick Janssen, de vader van Nanon, bij hem thuis was geweest. Tijdens een discussie over Nanon had haar vader tegen Mathijs gezegd: “het is maer eene slempe” (losbandig, zedeloos). Volgens Dirick hield Nanon zich niet enkel met kapitein Pargou op. “Sij loopt all op veele andere plaetsen”, zo had Dirick gezegd. Op enig moment was Dirick het gedrag van zijn dochter helemaal zat geworden en had hij haar op straat gezet. Nanon had volgens Mathijs naar aanleiding van die actie van haar vader tegen anderen gezegd: “hij magh mij in mijn gat lecken”. Ook had ze gezegd dat ze zich nog liever van het leven wilde beroven, dan nog met haar vader onder hetzelfde dak te moeten leven.
De stiefmoeder van Nanon had inmiddels ook haar mening gevormd over Nanon. “Eerlijcke dochters” bleven niet tot drie uur in de nacht buiten, en lieten zich ook niet door “mansluijden door de vensters in en uijt heffen”, zo had die stiefmoeder tegen de notaris gezegd. Alle aanwezigen bij notaris Demelinne verklaarden dat het “genouchsam” bekend was dat Nanon kapitein Pargou deed stalken, ondanks dat het duidelijk was dat de kapitein niets meer van haar moest weten.
Een mes in het hart
Waarom namen al die Maastrichtenaren de moeite om verklaringen af te leggen over Nanon? Ook dat blijkt uit de akte van notaris Demelinne. In december 1700 verspreidde zich een gerucht door de stad. Nanon zou “bezwaert” (zwanger) zijn van kapitein Pargou. Toen Nanon hier door diverse dames mee werd geconfronteerd, werd ze kwaad en ontkende alles. Volgens haar had zij nooit iets gehad met kapitein Pargou. Zij verklaarde dit op “haer hooghste saeligheijt ende op verdoemmenisse van haere siel”. Nanon zou “een messe in zijn hert douwen” als de kapitein dit verhaal niet uit de wereld zou helpen. Mogelijk dat kapitein Pargou bewijsmaterialen probeerde te verzamelen om aan te tonen dat hij niet de verwekker van het kind van Nanon was. Was Nanon het slachtoffer van onterechte kwaadsprekerij? Of was ze inderdaad de “slempe”, zoals haar vader haar noemde? Ik wens de lezers van De Nieuwe Ster een prettig weekend.
Van onze redactie
