Inhoudsopgave
Onze verslaggever Hub Brandts volgt de Maastrichtse politiek al vele jaren op de voet. Hij maakte de balans op: wat hebben partijen gedaan, voor wie wordt het spannend? Om met dat laatste te beginnen: voor heel veel partijen worden het ongemeen spannende verkiezingen. Een overzicht.
Opinie
CDA
Het CDA wordt getipt als een van de mogelijke winnaars tijdens deze verkiezingen. En hoewel ze het niet hardop uitspreken, gaan de CDA'ers zeker voor minimaal zes zetels. En bijgevolg misschien wel voor het leveren van twee wethouders. De partij heeft twee zekerheden: Gabriëlle Heine blijft de fractie leiden. Hubert Mackus is de eerste wethouderskandidaat. Mocht de partij een ruime overwinning boeken, dan tippen we Nol Beckers als tweede wethouder voor het CDA, misschien wel parttime.
Bij het CDA staan alle seinen op groen, zowel landelijk met Henri - fatsoen - B0ntenbal als lokaal. Onder leiding van Heine heeft het CDA zich op tal van dossiers sterk geprofileerd. In sommige gevallen neigt de politieke inzet zelfs naar cliëntelisme. Dat geldt voor de marktkoopmensen, dat geldt bijvoorbeeld voor woonwagenbewoners. Het CDA heeft zoals altijd een sterke lijst met voldoende stemmentrekkers. En het CDA voert een gedegen campagne. Voor het CDA is de spannende vraag: wordt alle inzet ook verzilverd?
PvdA
De van oudsher andere hele grote partij in Maastricht is de PvdA. Na jaren achteruitgang lukte het de PvdA bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen zich te herstellen en haalde de partij circa 250 stemmen meer dan in 2018. Met wethouder Manon Fokke heeft de PvdA een sterke troef in handen, maar de andere kandidaten zijn relatief onbekend. De PvdA zet met haar kandidatenlijst ook uitdrukkelijk in op de allochtone stem. Wie op de PvdA stemt, weet één ding zeker: je krijgt GroenLinks erbij. Beide partijen hebben nu vier zetels. En als na de verkiezingen de fusie lokaal gaat spelen, dan zou het zo maar kunnen zijn dat de grootste van de twee de fractieleider wil leveren. Spannend voor de PvdA is ook dat de partij veel concurrentie heeft: aan heel veel partijen kan de PvdA haar achterban verliezen. Aan de SP, aan studentenpartijen, aan tal van lokale partijen. Aan, en dat is dan minder erg, GroenLinks. Is vier zetels de granieten laag voor de PvdA of is dat misschien toch drie?
GroenLinks
Na de PvdA bekijken we meteen ook maar GroenLinks. GroenLinks is formeel geen coalitiepartij, maar sinds de onafhankelijke wethouder Jeroen Hoenderkamp lid werd van GroenLinks en op de kieslijst van GroenLinks staat is, is de partij plotseling minder kritisch op het college van B&W. Toch schuwt de partij niet om bij tijd en wijle afstand te nemen van coalitiestandpunten. GroenLinks profileert zich in de campagne met de vakinhoudelijk sterke wethouder Jeroen Hoenderkamp. De jonge Luc Callemeijn doet het goed in de campagne als lijsttrekker. GroenLinks was de afgelopen vier jaar een personele duiventil. Maar daar zal de partij weinig last van hebben. Voor GroenLinks lijkt het bijna normaal om weer veer zetels te scoren.
D66
Landelijk zit het D66 momenteel mee. D66 in Maastricht is niet meer losgekomen van wat Paul van de Kandelaar een "coup" noemde, waarna hij direct het veld kon ruimen. Marlou Jenneskens spleet de achterban vrijwel precies in tweeën door op het laatste moment te kandideren voor het lijsttrekkerschap én meteen de wethouderspost te ambiëren. Met een paar stemmen verschil had wethouder Johan Pas het nakijken. Pas kreeg aanvankelijk zelfs geen plek meer op de kandidatenlijst gegund, maar wist zich via de ledenvergadering toch weer terug te knokken op plek 8. Voor D66 is het spannend of Pas als bekendste en succesvolste D66-wethouder een voorkeurszetel weet te bemachtigen: hij heeft er geen campagne voor gevoerd. Ook is de vraag of de kiezer gaat voor team-Jenneskens of dat de kiezer het geruzie afstraft.
Partij voor de Dieren (PvdD)
Gedoe is er ook bij de PvdD. Werkelijk op het allerlaatste moment trok raadslid Ria Strik zich terug van plek 2, omdat de verhouding met de nummer 1 Jules Vaessen niet meer lekker liep. De PvdD zit sinds 2022 voor het eerst, met twee zetels, in de gemeenteraad. Dat is te merken aan de vele moties en schriftelijke vragen rond het “groen” in de stad en het dierenwelzijn. Aanhangers van deze politiek kunnen tevreden zijn met de inzet van de PvdD. Het was in Maastricht een redelijk onontgonnen beleidsgebied, dus bijna ieder door de PvdD afgevuurd schot raakte wel doel. Landelijk viel de partij ook al uit elkaar. Gaan we alleen voor de dieren, of ook voor Gaza en andere geopolitieke belangen?
Partij Veilig Maastricht (PVM)
De kiezer die niets heeft met geruzie in partijen, zal zeker niet stemmen op de Partij Veilig Maastricht. Ruzies, twee wethouders die het niet redden, twee raadsleden die wegliepen net als twee burgerraadsleden. De PVM stapte uit de coalitie. Lichtpuntje was de komst van René Betsch, die overstapte van de PVV naar PVM. Electoraal moet de partij het vooral hebben van de aanhang van Tiny Meese. Maar PVM vist in dezelfde vijver als de PVV, als Maastricht van NU. Tijdens de vorige gemeenteraadsverkiezingen deed de PVM het verrassend goed en behaalde ze 3 raadszetels. Het is nu de vraag of de partij de afgelopen coalitieperiode wel overleeft.
Maastricht van Nu (MvN)
Maastricht van NU is zoals eerder beschreven een afsplitsing van PVM. Velen zien MvN als de dark horse bij de komende raadsverkiezingen. Verrassen ze alles en iedereen en halen ze wellicht 4 of 5 zetels? Vraag Maastrichtsenaren naar de gemeentepolitiek en vrijwel iedereen kent Jo Smeets. Daar waar 50PLUS veel te bescheiden is, is MvN extravagant, strooit Jo met onliners en zorgt hij er wel voor dat over hem en zijn partij gesproken wordt. Marketingtechnisch uiterst succesvol bij (gemeenteraads)verkiezingen. Jo Smeets is wellicht van alle gemeenteraadsleden het meest zichtbaar. Er wordt geen kip in Maastricht geslacht of Jo staat erbij en stelt eventueel vragen hierover aan het college. Toch is de invloed van MvN nu nog beperkt. Alleen een uitstekende verkiezingsuitslag zal dat veranderen. Maar het is zeer de vraag of potentiële coalitiepartijen staan te wachten op MvN in het college. Maastricht van Nu is het moeilijkst te peilen.
VVD
Op de verkiezingsavond zullen ook veel ogen gericht zijn op de VVD. De VVD Maastricht stond synoniem aan John Aarts. Hij is vanwege gezondheidsproblemen niet meer beschikbaar als lijsttrekker en wethouder. Wel fungeert hij nog als lijstduwer. Na zo’n mastodont is het logisch dat er een gat valt. Lijsttrekker Guiseppe Noteborn heeft grote schoenen om te vullen. Als fractie was de VVD wel een loyale coalitiepartij. Toch durfde deze fractie ook wel eens tegen een collegebesluit te stemmen, maar dat was zeker niet structureel. Zeker niet bij heikele dossiers. De VVD wordt vaak als dé ondernemerspartij gezien, maar was in deze rol te vaak onzichtbaar. Het CDA maakte daar handig gebruik van door die rol op te eisen. Tijdens deze raadsperiode verhuisde Guiseppe Noteborn naar Borgharen. Hij springt daar en in het andere Maasdorp Itteren in de bres voor diverse “dorpsbelangen” zoals woningbouw voor met name senioren.
Sociaal Actieve Burgerpartij (SAB)
In het najaar van 2017 heeft partij- en lijsttrekker Jos Gorren zich afgescheiden van het CDA. Dat deed hij netjes door zijn toenmalige raadszetel in te leveren. Zowel in 2018 als in 2022 haalde SAB één raadszetel. Jos Gorren is de nestor van de Maastrichtse politiek en ook plaatsvervangend raadsvoorzitter. Hoewel SAB geen wethouder leverde ondertekende SAB wel het coalitieakkoord in 2022, waardoor SAB in formele zin een coalitiepartij is. Waarschijnlijk hoopte SAB hierdoor op enige toegeeflijkheid van de coalitie richting SAB, maar uit niets blijkt dat die hoop op enige wijze werd beloond door de coalitie. Jos Gorren maakt er geen geheim van dat hij denkt dat samenwerking met andere lokale partijen tot meer impact kan hebben dan de huidige versplintering. Maar tot een fusie met bijvoorbeeld Maastricht van NU is het niet gekomen. Nog niet? Gorren zal tevreden zijn met zetelbehoud.
Senioren Stadspartij Maastricht (SPM)
Ook de SPM zal tevreden zijn met zetelbehoud, want ze zijn nu met vijf zetels de grootste fractie. De (kandidaat)raadsleden van de Senioren Stadspartij Maastricht zijn sterk vertegenwoordigd in het verenigingsleven en in de buurten. De partij voert zoals altijd een gedegen campagne. Daarnaast heeft de SPM een sterke en vaak bepalende wethouder in de persoon van Frans Bastiaens. Misschien wel vanwege de dominantie van hun wethouder is der SPM héél loyaal aan het coalitieakkoord en volgt de partij hoofdzakelijk het collegestandpunt. De partij kan slechts zéér zelden worden betrapt op het feitelijk verplichte dualisme en kritiek op hun eigen wethouders of het college van B&W in het algemeen is er feitelijk niet. Groot geworden door steeds koers te houden en geen gekke dingen te doen. De SPM komt niet in opspraak. Met 16 partijen is dat ook een verademing voor veel kiezers.
VOLT
VOLT was in 2022 ook een nieuwkomer. VOLT haalde 2 raadszetels en was zelfs even coalitiepartij, omdat onafhankelijk wethouder Anita Bastiaans (o.a. Sociale Zaken) zich bij VOLT aansloot. Toen Bastiaans voor een carrière koos bij het COA werd zij vervangen door de partijloze Jeroen Hoenderkamp. VOLT trok zich daarop terug als coalitiepartij. VOLT is ontzettend pro-Europees, iets wat in een Europese en internationale stad als Maastricht zeer welkom zou moeten zijn. Echter, VOLT bleek ook, met name via raadslid Mart den Heijer, erg activistisch en trok sterk naar partijen als SP, PvdD en M:OED en het activistische deel van GroenLinks. Daarmee leek VOLT zich te verwijderen van hun traditionele meer liberale, maar pro-Europa achterban. Mart den Heijer keert niet meer terug na de verkiezingen. VOLT kijkt ook nadrukkelijk naar de studenten in de stad, waarbij studentenpartij M:OED en de SP, D66 en GroenLinks hun grootste concurrenten zijn. Voor Volt is er een extra 'probleem', er is geen vaste achterban want studenten en expats verhuizen ook weer elke vier of vijf jaar. Landelijk zit het electoraal wat meer tegen.
SP
De SP is vaak de luis in de pels van de lokale politiek. Ook in de afgelopen vier jaar. Lijsttrekker Jack van Gelooven symboliseert de arbeidersklasse in Maastricht en Stephanie Blom, die na enkele maanden voormalig boegbeeld Ariane Schut opvolgde, staat garant voor stevige juridische en onderbouwde debatten. Mede door haar inbreng waren de PvdD en SP de afgelopen jaren dikke politieke vriendjes. Aan inzet ontbreekt het de SP zeker niet. Ze hebben een goede fractieondersteuning en zitten goed verankerd in enkele sociaal-economisch zwakkere buurten en bij studenten. Hoewel ze veel inbrachten, denk aan amendementen, moties en zelfs de uiterst zeldzame initiatief raadsvoorstellen – iets waarvoor ze alle lof verdienen -, is hun resultaat klein. SP ondervindt in de buurten vooral concurrentie van Maastricht van NU, PVM en wellicht PVV en bij de studenten moeten ze opboksen tegen D66, GroenLInks, VOLT en de studentenpartij M:OED. Landelijk gaat de partij al vele verkiezingen op rij gestaag bergafwaarts. Dat kan ook in Maastricht meespelen.
PVV
Zowel in 2018 als 2022 haalde de landelijke PVV respectievelijk twee en één zetel bij de gemeenteraadsverkiezingen in Maastricht. Beiden keren was René Betsch de lijsttrekker. Steun van de landelijke PVV was er echter, volgens Betsch, nooit. Na de, wellicht wat tegenvallende verkiezingsuitslag in 2022, sloot Betsch zich aan bij de PVM. Nu doet de PVV weer een poging in de Maastrichtse raad te komen. Nicolle Abeling is de lijsttrekker. Naast haar staan alleen Joey Koopman en Nancy van Hinthem op de PVV-kandidatenlijst. Alle drie zijn de onbekenden in de Maastrichtse politiek. Een mogelijke goede verkiezingsuitslag is daarom waarschijnlijk alleen mogelijk dankzij de landelijke politiek. Laat daar nu net een probleem liggen na de afscheiding van de groep Markuszower. Verder zal de lokale PVV de concurrentie voelen van FvD, LPM, PVM en Maastricht van NU.
50PLUS
Qua profilering past 50PLUS bij het grootste deel van hun achterban. 50PLUS is de meest grijze muis van alle partijen. Maar in het geval van de Maastrichtse politiek is dat eigenlijk een compliment. 50PLUS heeft de stabielste fractie(medewerkers) en burgerraadsleden. In de afgelopen acht jaar is er niet één fractiemedewerker gestopt, uitgezonderd vanwege gezondheidsredenen of overlijden. Dit in tegenstelling tot de landelijke partij, althans tot voor kort. Raadslid Bennie van Est wordt door vriend en vijand geprezen voor zijn deskundigheid en kennis van financiën en van het Reglement van Orde. 50PLUS is allesbehalve een partij die met oneliners de publiciteit probeert te halen. Gedegen raadswerk is het devies. Dat gebeurt in de luwte, weg van de schijnwerpers. Waarschijnlijk doet de partij zich daar zelf mee te kort. Desalniettemin, volgers van de Maastrichtse politiek kunnen daar alleen maar waardering voor hebben.
M:OED
M:OED staat voor Maastricht: Open Eerlijk Democratisch en is feitelijk een one-issuepartij. M:OED is er voor de Maastrichtse studenten en hoopt daar ook de benodigde stemmen te halen. Daarbij moet de partij vooral concurreren met VOLT, de (Maastrichtse) SP en de traditionele onderwijspartijen GroenLinks en D66. Als potentiële kiezers onder de Maastrichtse studenten zich verdiepen in de Maastrichtse politiek, zullen zij zien dat M:OED weliswaar steeds voor hen in de bres sprong, maar….vooral ook schitterde door afwezigheid bij raads- en domeinvergaderingen. Een leuke running-gag in de wandelgangen was dat wanneer een (burger)raadslid een paar vergaderingen afwezig was, hem gevraagd werd of hij/zij was overgestapt naar M:OED. Het is aan de nieuwe lijsttrekker, Bram van den Berkmortel, om dat beeld te keren. Dat zal een hele klus worden.
Liberale Partij Maastricht (LPM)
Vraag Maastrichtenaren wat ze vinden van de Liberale Partij Maastricht en de meeste zullen zeggen dat ze geen idee hebben waarover je het hebt. Voeg eraan toe dat het Kitty Nuijts is en de meningen vliegen je om de oren. Marketingtechnisch zou de naam Partij Kitty Nuijts (PKN) veel interessanter zijn. Kitty staat sociaal helemaal aan de linkerflank van het politieke spectrum en wat dieren(leed) betreft is ze net zo actief als PvdD. Daartegenover onderscheid Kitty zich als uiterst rechts wat betreft asielzoekers en statushouders. Bij Kitty ontbreekt doorgaans de nuance. Daarmee doet ze zichzelf te kort. Veel van haar opmerkingen in debatten snijden wel hout, maar rustig een debat voeren lukt haar zelden, waarmee haar boodschap meestal verloren gaat. Kitty heeft een min of meer vast achterban, maar of dit genoeg is voor een (rest)zetel in 2026?
Forum voor Democratie (FvD)
Met lijsttrekker Bram Nab heeft FvD een zeer getalenteerd politiek talent in haar midden. Een scherp debater met vaak hele goede, weliswaar politiek gekleurde, bijdragen in de raadsvergaderingen. Zou Bram Nab hebben gekozen voor (de politieke overtuiging van) de VVD, dan zou hij het nog verschoppen in de politiek. Nu hij kiest voor FvD zal hij waarschijnlijk in de marge een rol blijven spelen. Wat FvD, als éénpitter, heel goed doet is om sommige door andere partijen uitvoerig besproken en ingebrachte dossiers inhoudelijk te negeren, althans daarover niet in debat te gaan. FvD beperkt zich tot dossiers die voor hen van belang zijn. Dat zouden meer partijen in een totaal versnipperde gemeenteraad met op dit moment 16 partijen moeten doen.
