Inhoudsopgave
Maastricht is een van de weinige steden in het land waar GroenLinks en de PvdA nog als aparte partijen hebben meegedaan aan de verkiezing voor de gemeenteraad. Het blijkt een briljante zet te zijn geweest. Het levert een extra wethouder op, nu de nieuwe coalitie met zes wethouders wil gaan werken. Het levert overigens ook drie extra burgerraadsleden op.
In de nieuwe coalitie hebben D66 en CDA elk zes zetels. Ze hebben daarmee elk het dubbele aantal zetels van bijvoorbeeld PvdA (3), SPM (3) en VVD (3) en ook nog steeds twee zetels meer dan GroenLinks (4). Normaliter lever je met een dubbel aantal zetels ook een dubbel aantal wethouders. Dat is bijna een ijzeren wet in de lokale politiek. Maar omdat niemand naar acht wethouders toe wil, want veel te veel, krijgt elke partij één wethouder. Zes in totaal.
De feitelijke situatie is dat GroenLinks en en PvdA optrekken als één blok. In het eindverslag van de verkenner staat het zelfs letterlijk bij het verslag van het gesprek met GroenLinks: "Voor de partij is het ondenkbaar om PvdA en GroenLinks los te koppelen." Lees: Wij zijn één. En daarmee heeft dat blok zeven zetels. Maar ze zijn in de verkenning en in de onderhandelingen niet behandeld als één partij. Voor zeven zetels krijgen ze immers twee wethouders, Jeroen Hoenderkamp en Manon Fokke. CDA en D66 hebben het nakijken met elk zes zetels en elk maar één wethouder. GL en de PvdA hebben samen ook zes burgerraadsleden. Terwijl alle andere partijen in de raad er maximaal drie mogen hebben.
Bij de formatie wordt het interessant hoe D66 en het CDA gecompenseerd worden voor het feit dat ze met 12 zetels samen twee wethouders leveren, terwijl het toekomstige PRO (GL en PvdA) ook twee wethouders levert met zeven zetels? Die inhoudelijke compensatie zal nog lastig genoeg worden: Hoenderkamp en Fokke hebben al laten zien dat ze de meeste boeken gelezen hebben.
VVD
Onderhandelen is natuurlijk een kunst. Bibliotheken vol zijn erover geschreven. De VVD is wat dat betreft nu al door het ijs gezakt. De partij leverde zonder er iets voor terug te vragen, het afschaffen van de voorrang voor statushouders bij het toewijzen van woningen in. De linkse partijen en SPM dreigden anders verder te gaan zonder VVD en wilden kijken of ze de liberalen niet konden vervangen door Volt. Machtspolitiek zonder gène: juist Volt werd door dezelfde partijen feitelijk uit de coalitie gegooid afgelopen periode om juist Hoenderkamp binnen te halen als 'partijloze' vak-wethouder. Behalve de VVD wilde overigens ook het CDA het afschaffen van de voorrangsregeling. Die partij heeft dat standpunt ook ingeleverd. De VVD voerde er hard campagne op, dus dat valt veel meer op.
Ook VVD zal zich moeten beraden op het vervolg in de formatie. Alle liberale standpunten opofferen om maar op het pluche te komen, of alsnog een veel principiëlere koers gaan varen? Bottomline geldt: als de liberalen niet bereid zijn te laten zien dat ze ook alsnog weg kunnen lopen van de onderhandelingstafel, dan zullen ze alles moeten inleveren. Dan laten ze de VVD-stemmers achter met een kater. De VVD'ers zijn al bezig geweest met een spelletje schaken, waarbij voor elke partij duidelijk is hoe de stukken staan. Terwijl de andere partijen nog niet uitgepokerd zijn: kijken wie het eerst met de ogen knippert, wie zich laat wegbluffen.
De liberalen kunnen natuurlijk nog altijd weglopen: dan blijft er een coalitie over van niet 25 tegen 14, maar van 22 tegen 17. Dat is getalsmatig goed mogelijk, maar dan kan de coalitie zich niet permitteren dat één partij ook maar één keer tegen het coalitiestandpunt in gaat. Want dan is er meteen al geen zekere meerderheid meer. Dan is het 19 tegen 20.
Voor de politiek in Maastricht zou dat veel interessanter zijn. Het biedt de oppositie veel meer mogelijkheden om bij elk collegevoorstel de coalitiepartij die daarbij het meest afwijkt van zijn verkiezingsbeloften op de grill te leggen. Je kunt de partijen dan kleur laten bekennen. Ongetwijfeld ook beter voor de opkomst over vier jaar.
Dat scenario (-zonder ons wordt het 22 tegen 17-) geeft de VVD al enige onderhandelingsruimte terug. Het is ook goed te bedenken dat het CDA niet zonder de VVD in de coalitie wil. Ook dat is logisch: zonder VVD staat het CDA niet meer in het midden, maar ook aan de buitenkant. Zelfs met zes zetels wordt het dan opboksen tegen 'links'. Weinig aanlokkelijk.
Als de VVD in de oppositie zou gaan zitten, zouden ze zich bovendien veel sterker kunnen profileren. Ze kunnen veel beter laten zien waar ze voor staan. Een groot deel van Maastricht wil nog steeds zijn auto kunnen blijven gebruiken in de stad. De VVD kan zich weer als een ouderwetse ondernemerspartij gaan profileren. Streven naar een kleinere overheid, naar zo laag mogelijke OZB-lasten, naar een meer law&order-houding vanuit de gemeente. Blijven streven voor het afschaffen van voorrangsregels voor asielzoekers. Alle linkse voorstellen die een hoog symbolisch gehalte hebben keihard aanvallen.
Nu laten ze al die onderwerpen over aan Forum voor Democratie, aan de PVV, aan alle andere lokale partijen. Kiezen voor de oppositie zou op de langere termijn, strategisch, veel slimmer kunnen zijn. In de coalitie zal de VVD alle glans verliezen. De andere partijen hoeven het VVD-programma maar consequent naast collegevoorstellen te leggen en de verschillen uit te vergroten.
Maurice Ubags
Maurice Ubags
Hub Brandts
