Nuance

Op het dorp waar ik opgroeide heerste de zachtmoedigheid. Mensen zagen er om naar elkaar. Het woord respect is ervan afgeleid. Re-spectare, omzien. De Romeinen deden dat al, zo leerde ik later. De Romein zag om naar de ander, letterlijk, want die kon hem weleens met een dolk in de rug willen steken.

Natuurlijk was er niet alles pais en vree. Vooral áchter de voordeur was er leed, en concurrentie. Als kind van middenstanders leerde ik iedereen te groeten op straat. Liet je het groeten na bij de verkeerde, was de winkel een klant kwijt. Voor mij speelden die overwegingen niet; ik wilde de ander zien, aardig zijn en aardig gevonden worden.

In de stad, ook in Maastricht, is het leed zichtbaar op straat. Opnieuw: letterlijk. Ik zag vanmorgen de zwervers liggen op de plavuizen van het Kwadevliegencour, daar waar de namen van alle stadsprinsen in graniet zijn vereeuwigd. Hún grote vreugde en die van de andere liefhebbers van het Maastrichtse carnaval, is die drie dagen ook al zeer zichtbaar. In de stad is alles extremer.

Ik woon al tientallen jaren in de stad. Groeten op straat doe ik nog steeds, niet uit concurrentie-overwegingen, enkel om vriendelijk te zijn, zonder iets terug te verwachten. Dat laatste is maar beter ook, want teleurstelling is vaak genoeg mijn deel. Verontwaardiging ook, als iemand me wel nadrukkelijk aankijkt maar niet teruggroet.

De stad met haar bewoners biologeert me maar heeft me dus niet volledig veranderd.

Toch merkte ik afgelopen najaar dat ik de nuance - mijn handelsmerk - aan het verliezen was. Mijn primaire gedachten werden harder, op allerlei vlakken. Steeds meer leek ik een chauvinist in de slechte zin van het woord. Ik liep door Randwijck, langs een onderwijsinstelling, en dacht dat daar wel er weinig Nederlands te horen viel. In het centrum, rond de Markt, was het op het terras al niet veel beter. Bij het faillissementsnieuws van De
Nieuwe Ster gaf ik de te betreuren ondernemers minder vaak het voordeel van de twijfel; ze zouden het einde van hun zaak wel aan zichzelf te danken hebben. Wethouders waren plucheplakkers geworden en niet langer ondanks politieke verschillen nog steeds begaan met de goede zaak.

Ik gaf de schuld aan de verkiezingen waarin verschillen en tegenstellingen werden uitvergroot. En aan Trump natuurlijk, die nog steeds onze veilig gewaande wereld week na week opschudt. Het beluisteren van podcasts van notoire doemdenkers hielp ook al niet.

Maar vannacht was het lek boven. Ineens, op een plek waar ik nooit terecht dacht te komen, dankzij een schoolklas, een Roemeen en een Italiaan.

Ik heb namelijk overnacht in de Stayokay. Daar ben ik ingecheckt omdat mijn huis even niet bewoonbaar is, herstel al genoeg kost en het einde nog niet in zicht is. Toegegeven, het voelde wel als een avontuur om voor deze jeugdherberg te kiezen.

Ik kwam als eenling terecht op een kamer voor zes personen. Echter niet voordat ik eerst nog een uur aan de bar had doorgebracht met een Trappist en het mooiste uitzicht op de Maas denkbaar.

In dat uur was ik getuige van een schoolklas die de dag in Maastricht had doorgebracht. Zij hadden een speurtocht gelopen en de prijsuitreiking vond binnen plaats. Bij het inchecken had ik al vernomen dat een schoolklas in de jeugdherberg verbleef, wat mij het ergste deed vrezen. Maar ik keek vol verbazing toe hoe harmonieus de scholieren met elkaar omgingen. Ze waren voorkomend en verzorgd, dat laatste zonder dat de rijkdom van hun ouders evident was. Voor de meegereisde docenten was het een heerlijk rustig feest. Er was geen wanklank te horen.

De complete chaos, waar ik voor vreesde, bleef ‘s nachts ook uit. Over mijn twee kamergenoten had ik evenmin te klagen. We raakten aan de praat over van alles. De Italiaan bleek een student die geen kamer in Maastricht heeft; hij leidt een nomadenbestaan om toch aan onze universiteit te kunnen studeren. De Roemeen is een zzp-loodgieter; om zijn familie te zien moet hij tweeëntwintig uur rijden. Het ging over de belastingdruk, de kosten van boodschappen, Poetin, over ondernemerschap en zakendoen in verschillende landen, en over het belang van het hebben van een thuis.

Het was duidelijk dat we uit volkomen verschillende bubbels komen, maar ik ging met een gerust gevoel slapen. Wat is het mooi dat er zulke initiatiefrijke mensen zijn, die over grenzen heenkijken en risico’s durven nemen. Ik had waardering gekregen voor deze vreemden met hun prachtige kwaliteiten, en door deze ervaring ook voor die studenten in Randwijck, de faillieten en de wethouders. De nuance was terug.

Sphinx