Raad duwt door met fractie-ondersteuning, prijskaartje voor later

Inhoudsopgave

Elf fracties in de gemeenteraad duwen alsnog door: ze willen een structurele ondersteuning van de raadsfracties. Deze keer willen ze eerst dat principe vastleggen, voordat ze een prijskaartje benoemen. De Nieuwe Ster onthulde eerder dat het voorstel jaarlijks zo'n twee miljoen euro gaat kosten. Vlak voor de verkiezingen in maart krabbelden diverse fracties terug uit angst voor de publieke opinie en werd het idee in de koelkast gezet.

In maart leek het voorstel om iedere fractie jaarlijks 100.000 euro te geven, aangevuld met 0,1 fte per raadslid, stilletjes gesneuveld. Nu willen elf fracties een nieuwe start maken. Hun motie noemt de ondersteuning een investering in een sterke gemeenteraad en wil invoering vanaf 1 juli 2027. De precieze bedragen en voorwaarden moeten nog worden uitgewerkt.

De indieners zijn CDA, GroenLinks, VVD, SAB, Maastricht van Nu, D66, Volt, PVV, Partij voor de Dieren, M:OED en Senioren Partij Maastricht. Dat is een royale meerderheid in de gemeenteraad.

De motie wordt op 3 november besproken in het domein Algemene Zaken. De indieners willen haar daarna op 24 november in de gemeenteraad indienen. PvdA, Forum voor Democratie, SP, 50PLUS en Partij Veilig Maastricht staan niet als indiener vermeld; dat zegt op zichzelf nog niet hoe zij zullen stemmen.

De indieners voeren aan dat het raadswerk ingewikkelder is geworden door complexe maatschappelijke vraagstukken, regionale samenwerkingen en bestuurlijke opgaven. Tegelijk zijn fracties door de politieke versplintering kleiner geworden, terwijl van de gemeenteraad meer wordt verwacht op het gebied van bereikbaarheid, transparantie en responsiviteit. Veel raadsleden combineren hun functie bovendien met werk, studie, ondernemerschap of zorgtaken.

Dat is de onderbouwing van de fracties voor structurele ondersteuning. Maar ze maakt nog niet duidelijk waarom daarvoor juist een vast budget per fractie de beste oplossing is, of hoeveel die oplossing de gemeente gaat kosten. Dat moet de uitwerking in 2027 nog uitwijzen.

De nieuwe motie vraagt de raad wel alvast te besluiten dat structurele fractieondersteuning er komt, en te kiezen tussen volledige invoering of een ingroeimodel. Pas in het eerste kwartaal van 2027 moet een verordening duidelijk maken hoeveel geld beschikbaar komt, waar dat vandaan komt en hoe de ondersteuning wordt georganiseerd. Daarmee dreigt de raad eerst het principe vast te leggen en pas daarna de rekening en de praktische gevolgen goed te wegen.

Dat is precies waarom De Nieuwe Ster het eerdere voorstel drie keer kritisch benaderde. In februari werd gemeld dat de raad circa twee miljoen euro per jaar wilde uittrekken voor medewerkers, huur en ingehuurde expertise. De opinie een dag later stelde dat extra personeel niet vanzelf tot betere controle leidt: daarvoor moet de raad ook bereid zijn het college daadwerkelijk tegen te spreken en zo nodig door te pakken. In maart meldde De Nieuwe Ster dat het voorstel was afgevoerd, nadat een coalitiefractie haar steun introk en de overige fracties niet meer door wilden.

De financiële timing maakt een open cheque extra moeilijk te verdedigen. Maastricht verwacht voor 2027 nog een overschot van 8,8 miljoen euro, maar de begroting voorziet voor 2028 een tekort van 1,6 miljoen en voor 2029 van 2,4 miljoen. Dat zijn ramingen, geen vaststaande uitkomsten: er wordt ook gerekend op een mogelijke structurele meevaller uit de nieuwe verdeling van het Gemeentefonds. Maar zolang die onzekerheid bestaat, is het onverstandig een structurele miljoenenuitgave los te zien van het naderende ravijnjaar.

Ook de werkgeverskant is nog onuitgewerkt. In de eerdere plannen konden fracties geld gebruiken voor personeel; de eerdere berichtgeving beschreef het voornemen om ondersteuners onder te brengen bij stichtingen rond politieke partijen, eventueel via payroll. De nieuwe motie zegt nog niet wie werkgever wordt, wie de dagelijkse leiding geeft, hoe vertrouwelijke informatie wordt beschermd en wat er met arbeidscontracten gebeurt na een verkiezing of fractiewijziging. Dat zijn geen details voor later, maar voorwaarden die vooraf helder moeten zijn.

En waarom zou iedere fractie afzonderlijk kantoorhuur mogen opvoeren als de gemeente zelf vastgoed heeft? Voor er geld naar externe werkplekken gaat, ligt een inventarisatie voor de hand van bruikbare gemeentelijke ruimtes, bijvoorbeeld in Mosae Forum. De motie laat zulke organisatorische keuzes nog open.

De raad heeft bovendien al een onafhankelijke Rekenkamer Maastricht. Die onderzoekt doelmatigheid, doeltreffendheid en rechtmatigheid, beschikt over een eigen budget en beslist zelf welk onderzoek ze uitvoert. De Rekenkamer kan ook externe onderzoekers inschakelen. Dat is niet hetzelfde als een snelle second opinion op een actueel politiek dossier, maar het laat wel zien dat onafhankelijk onderzoek al een bestaande route is.

Als raadsleden vinden dat zij tegenover het college en ingehuurde bureaus onvoldoende eigen kennis kunnen zetten, ligt een raadsbreed budget voor onafhankelijk onderzoek en externe adviezen meer voor de hand dan een vaste pot voor elke fractie. Dan kan de raad gezamenlijk een onderzoeker of deskundige inschakelen, bijvoorbeeld voor een second opinion op een juridisch of financieel advies. Dat pakt het controleprobleem directer aan, voorkomt dat zestien afzonderlijke fracties eigen adviseurs of personeel gaan organiseren en maakt de onafhankelijkheid van het onderzoek expliciet.

De centrale vraag is daarom niet alleen of raadsleden ondersteuning kunnen gebruiken. Die behoefte kan reëel zijn. De vraag is waarom de raad nu al wil besluiten tot structurele ondersteuning, terwijl het bedrag, de werkgeversconstructie en de dekking nog moeten worden bedacht. In 2027 kan die volgorde nog steeds worden omgedraaid: eerst een transparant kostenplaatje en een onafhankelijke onderzoeksoptie, daarna pas een besluit over wat Maastricht zich vanaf 2028 kan veroorloven.