Inhoudsopgave
Oud-wethouder Luc Volders van Meerssen rekent de raad in Meerssen voor hoe de inzet van AI door de gehele gemeente tot een besparing op de korte termijn van structureel drie miljoen euro kan leiden. Meerssen kan zo én zelfstandig én financieel gezond blijven, terwijl de dienstverlening aan de burgers fors verbetert.
Volders heeft er een zeer gedegen discussiestuk over geschreven: hij kent de ambtelijke organisatie als zijn broekzak.
De Nieuwe Ster presenteert het hele betoog graag in zijn geheel: Volders' analyse vertaald naar de nu al mogelijke inzet van AI voor de veel grotere stad Maastricht kan tot een jaarlijks terugkerende besparing van tientallen miljoenen euro's leiden. In de verkiezingsprogramma's van de politieke partijen in Maastricht wordt AI alleen bij een enkele partij (GroenLinks) zijdelings genoemd. Maastricht heeft nog nooit een centrale visie op de kansen van AI gepresenteerd.
Ambtenaren in Maastricht gebruiken AI wel al frequent door met het systeem Copilot te werken. Ze antwoorden nu al met AI op vragen die raadsleden ook met behulp van AI na een perspublicatie soms al binnen enkele minuten naar het college sturen. Ook bij andere ambtelijke diensten wordt met AI gewerkt, maar voor zover bekend is er nog geen overall-plan hoe AI tot een reductie van de tot 1900 ambtenaren uitgedijde organisatie kan leiden. Juist de ambtelijke organisatie, waarbij een stuwmeer aan beleid wordt gepresenteerd, is fors af te slanken met de inzet van AI.
Door LUC VOLDERS
Kunstmatige Intelligentie als sleutel tot financiële zelfstandigheid
Bestemd voor: Gemeenteraad Meerssen
Ingediend door: L. Volders, geëngageerd inwoner Gemeente Meerssen
Datum: Februari 2026
Status: Aanzet tot initiatiefraadsvoorstel — ter discussie
1. Aanleiding — Twee uitdagingen, één oplossing
Gemeente Meerssen staat de komende jaren voor een dubbele uitdaging. Enerzijds daalt de rijksbijdrage uit het gemeentefonds structureel, met voor Meerssen een tekort dat oploopt naar meerdere miljoenen euro's per jaar. Anderzijds neemt de druk op de ambtelijke organisatie toe, terwijl de arbeidsmarkt voor gemeentepersoneel krapper wordt. Tegelijkertijd voltrekt zich buiten het gemeentehuis een technologische revolutie.
Kunstmatige intelligentie (AI) is in 2025 niet langer een belofte maar een bewezen instrument. Het Rijk heeft in april 2025 gemeenten actief opgeroepen AI in te zetten. Gemeenten in heel Nederland zijn al koploper: het gebruik van generatieve AI-toepassingen is in één jaar vertienvoudigd. De centrale stelling van dit discussiestuk: AI biedt Meerssen een reële kans om structureel €1,5 tot €3 miljoen per jaar te besparen, de dienstverlening aan inwoners te verbeteren en — cruciaal — de financiële zelfstandigheid van de gemeente te verankeren.
2. De financiële opgave voor Meerssen
De begroting 2025 sluit positief. Wethouder Molling heeft terecht gewezen op het gedegen financieel beleid van de afgelopen jaren. Toch is de horizon niet onbewolkt. Vanaf 2026 daalt de rijksbijdrage structureel. In eerdere begrotingsstukken is reeds gewezen op een jaarlijks tekort van circa €3 miljoen door de verminderde afdrachten uit het gemeentefonds, terwijl het takenpakket onverminderd blijft. Deze situatie maakt het voor de raad urgent om structurele, no-regret maatregelen te identificeren die de gemeente niet afhankelijk maken van rijkspolitiek of herindelingsdiscussies.
Een AI-implementatietraject is zo'n no-regret maatregel: het verlaagt kosten, verbetert dienstverlening en versterkt de bestuurlijke slagkracht — ongeacht wat Den Haag besluit.
3. Wat kan AI concreet overnemen?
Zie bovenstaande grafiek
Nationaal onderzoek door TNO en adviesbureau M&I/Partners toont aan wat de gemeentelijke functies met de hoogste automatiseringskans zijn.
Meerssen heeft een ambtelijk apparaat van circa 85-100 fte. Bij een gemiddeld loonkostenniveau van €70.000 per fte (inclusief werkgeverslasten, overhead en huisvesting) vertegenwoordigt één derde van de formatie circa €2 tot €2,3 miljoen. Met indirecte besparingen op ICT-ondersteuning, management en facilitaire kosten loopt het totale potentieel op naar €3 miljoen structureel per jaar.
4. Wat gebeurt er al in Nederland?
Dit is geen toekomstmuziek. Het zijn feiten van nu:
• 25 gemeenten werken al met de 'Virtuele Gemeente Assistent' (chatbot GEM) voor 24/7 beantwoording van burgervragen.
• Gemeente Goes heeft Chatbot Guus operationeel, die zelfstandig vragen van inwoners beantwoordt op basis van gemeentelijke bronnen.
• Delft gebruikt AI bij de intake voor schuldhulpverlening, waardoor wachttijden drastisch zijn ingekort.
• Meerdere gemeenten genereren raadsvoorstellen, beleidsnota's en collegebesluiten al deels via AI — inclusief financiële paragraaf en juridisch kader.
• Het Rijk heeft in april 2025 officieel het groene licht gegeven voor actief AI-gebruik bij gemeenten, inclusief voor vergunningverlening en besluitvorming. Meerssen kan profiteren van de investeringen die andere gemeenten al hebben gedaan. Via samenwerkingsverbanden als Dimpact en de VNG zijn proven solutions beschikbaar zonder dat Meerssen zelf het wiel hoeft uit te vinden.
5. Een realistische implementatieroute
Een verantwoord traject verloopt in drie fasen:
Fase 1 — Quick wins (jaar 1)
• Implementatie van een AI-chatbot voor het KCC: 24/7 beschikbaar, directe kostenbesparing op inkomende vragen.
• Automatisering van WOZ-beschikkingen, betalingsherinneringen en standaard belastingprocessen.
• AI-ondersteuning voor ambtenaren bij het opstellen van standaard correspondentie en raadsstukken.Geschatte besparing fase 1: €500.000 – €800.000 per jaar.
Fase 2 — Structurele integratie (jaar 2-3)
• Automatisering van vergunningsscreening en -controle via AI (ambtenaar blijft eindverantwoordelijk).
• AI-gestuurde fraudedetectie bij uitkeringen en subsidies.
• Digitale afhandeling van Woo-verzoeken met AI-ondersteuning voor lakken en archivering. Geschatte besparing fase 2: aanvullend €700.000 – €1.200.000 per jaar.
Fase 3 — Doorontwikkeling (jaar 3-4)
• Formatiereductie via natuurlijk verloop — geen gedwongen ontslagen.
• Herschikking van vrijgekomen capaciteit naar complexere taken: maatwerk zorg, omgevingsvisie, participatietrajecten.
• Evaluatie en doorontwikkeling op basis van behaalde resultaten. Geschatte totale structurele besparing na volledige implementatie: €1.500.000 – €3.000.000 per jaar.
6. Waarborgen: Menselijke controle blijft centraal
AI is een instrument, geen bestuurder. De raad moet helder zijn over de randvoorwaarden:
• Ambtenaren blijven altijd eindverantwoordelijk voor besluiten — AI ondersteunt, beslist niet.
• Implementatie voldoet aan de Europese AI-Act en de AVG.
• Geen gedwongen ontslagen: formatiereductie via natuurlijk verloop en herschikking.
• Transparantie naar inwoners: bij welke processen AI wordt ingezet staat vermeld in het algoritmekader.
• Regelmatige audits op bias en kwaliteit van de AI-output.De gemeente Beuningen heeft als beleidsprincipe vastgelegd: 'Ambtenaren mogen zich nooit verschuilen achter de technologie.' Dat is een principe dat ook Meerssen zou sieren.
7. De politieke kans — nu of nooit
Dit voorstel is politiek breed verkoopbaar, juist omdat het meerdere belangen dient:
• Voor wie zelfstandigheid van Meerssen wil: dit is de financiële onderbouwing daarvoor.
• Voor wie de lasten voor inwoners wil beheersen: geen OZB-verhoging nodig als de ambtelijke kosten dalen.
• Voor wie goede dienstverlening wil: 24/7 bereikbaarheid via AI verbetert het contact met de gemeente.
• Voor wie de medewerkers waardeert: minder routinewerk, meer ruimte voor vakinhoudelijk werk. De timing is bovendien gunstig: het Rijk heeft net de ruimte gegeven, de technologie is bewezen, en andere gemeenten hebben al geïnvesteerd in kennis die Meerssen kan benutten. Wachten betekent dat Meerssen straks inhaalt — op eigen kosten en zonder de leervoordelen van de pioniers.
8. Verzoek aan de Raad
Dit discussiestuk vraagt de raad om het college op te dragen:
1. Een businesscase op te stellen voor AI-implementatie bij gemeente Meerssen, met specifieke doorrekening per taakveld en realistische tijdlijn.
2. Binnen drie maanden een verkenning te presenteren van beschikbare samenwerkingsverbanden (Dimpact, VNG, G4-inkoopcombinaties) voor bewezen AI-oplossingen.
3. Een AI-beleidskader voor Meerssen vast te stellen dat voldoet aan de Europese AI-Act en het rijksbrede standpunt van april 2025.
4. De raad te informeren over de voortgang middels een halfjaarlijkse monitor.
Slotwoord
Meerssen heeft bewezen in staat te zijn financieel gezond te besturen onder moeilijke omstandigheden. AI biedt nu de kans om die gezondheid structureel te verankeren, niet als bezuinigingsinstrument maar als moderniseringsstrategie. Gemeenten die dit nu oppakken, staan er over vijf jaar aanzienlijk beter voor dan gemeenten die wachten tot de nood hoog is. Dit discussiestuk is een uitnodiging aan de raad om het gesprek te voeren dat Meerssen al lang had kunnen voeren. De technologie is er. De noodzaak is er. Het moment is nu.
L. Volders | geëngageerd inwoner Gemeente Meerssen | Februari 2026
