Inhoudsopgave
Architect Maarten Huls van Mr Stir uit Eindhoven luchtte na afloop van de zitting bij de Welstandscommissie in Maastricht zijn hart. Welstand had net, in een vierde sessie, zijn alweer aangepast plan voor het Ronald McDonald-huis, gepresenteerd. Het plan werd bijna belachelijk gemaakt. "Je maakt er een clown van", zei Liesbeth Brink van de Welstandscommisie. Ze was het totaal niet eens met de kleur groen die in de nieuwe tekening zat. De vorige zitting kreeg de architect als kritiek dat hij "van een jongetje een meisje maakte."
Huls: "Wij architecten komen hier met lood in de schoenen. Als je een discussie hebt, doe je dat met respect voor elkaar. Dat is hier zoek. "
Huls hield zich na afloop niet in. "We komen met ons bureau overal in België en in Nederland. Maastricht heeft de meest complexe Welstandscommissie. Welstand is er om te toetsen aan redelijke eisen van welstand en om samen met de indiener een plan beter te maken. In veel gemeenten werkt dat goed, daar zijn de mensen toegankelijk. In Maastricht is de Welstand het meest monologisch. Compleet niet bezig met wat buiten in de wereld gebeurt."
Huls: "Elke discussie wordt afgekapt. Dan is het ineens dat het geen welles-nietesspelletje is. Maar daar gaat het om. Het is hier heel moeilijk een open dialoog te voeren. De commissie is gesloten, rigide. Staat niet open voor argumenten. Zelf vinden ze dat ze wel open staan voor argumenten, maar als je iets zegt, word je voortdurend afgekapt. Ze luisteren naar hun eigen monoloog."
Huls: "Het probleem is dat alle gebruikers van het Ronald McDonaldhuis het een absoluut onaangenaam gebouw vinden om te werken en te verblijven. Daarom hebben we een nieuw ontwerp voor het gebouw gemaakt. De Welstand wil juist alle jus uit ons ontwerp halen om tot een replica te komen. Dat is de kern van het probleem. De Welstand doet of het een hoog monumentaal gebouw is, wat het helemaal niet is. We hebben nu vier sessies gehad. Wij willen er een ander gebouw van maken, Welstand wil het behouden. Elke keer als we bewegen in de richting van behoud, willen ze weer iets nieuws. Het is een oneindig proces. De afdronk? Ik heb een hele droge mond."
Huls: "Dit kost allemaal enorm veel tijd en geld. Wij hebben Ronald McDonald beloofd dat we het project afmaken, dus we werken ondertussen voor niks. Dat kan hier niet anders, anders zou het onbetaalbaar worden."
Bestuurslid Rob Vissers van het Ronald McDonaldshuis zei geschrokken te zijn van de opstelling van Welstand. Hij vroeg naar het verdere verloop van het proces. Voorzitter Tom Frantzen van de Welstandscommissie was daar duidelijk over gelet op alle kritiek vanuit de commissie. Hij adviseerde om vooral nog niet te beginnen aan een aanvraag voor een omgevingsvergunning. "Ik schrik ervan hoe ze reageren. Dat kwam zeer dreigend op me over. We zijn hier nu al vier, vijf keer geweest."
Vissers maakt zich ondertussen grote zorgen. Aan duurzaamheidssubsidies zijn termijnen gebonden. De bouwkosten lopen steeds verder op. Daar had Tom Frantzen van Welstand geen boodschap aan. "Het is aan u als opdrachtgever om het risico te nemen om meteen een aanvraag voor een omgevingsvergunning in te dienen."
Raadslid Jo Smeets van Maastricht van NU volgde de Welstandscommissie ook. "Het is gewoon gênant om te zien hoe hier een architect als een klein kind wordt behandeld, alsof hij een kleurenplaat heeft ingeleverd en buiten de lijntjes heeft gekleurd. En ook als je zag welke blikken de leden onderling uitwisselden: het leek wel of ze de spot dreven met deze architect."
De opmerking over de kleurenplaat had alles te maken met het verloop van de zitting. Hoe langer die duurde des te meer irritaties kwamen van twee kanten naar voren.
Stedebouwkundige Bas Romgens van de gemeente schoof aan en vertelde meteen dat hij nog geen enkel stuk had gezien. Hij permitteerde zich niettemin enkele opmerkingen uit de losse pols.
Duidelijk werd dat de welstandsleden Mark Feron en Roel Slabbers een zogenoemde ateliersessie met architect Maarten Huls hadden gehad, nadat zijn plan vorige keer al was afgeschoten. Tom Frantzen legde nog uit wat een ateliersessie is: "Heel af en toe als een planontwikkeling moeizaam loopt of er zijn aspecten op meerdere niveaus, wordt er wel eens ateliersessie gehouden. Dat is meer workshop-achtig, niet zozeer becommentariëren van een plan. Het is de bedoeling om een proces vlot te trekken. Het is een service van de gemeente."
Feron en Slabbers herkenden wel enkele stappen in de nieuwe tekeningen. Feron: "We hebben wel nog vragen en adviezen." Roel: "Een vraag over het opknippen in massa's, volumes. Ik denk eerder in bouwdelen. De tweedeling met ingang in het midden, die staat nog te ver naar voren. Het linker- en rechterdeel zitten nog steeds te veel aan elkaar." Beiden vielen ook over de boogconstructie: daar is geen aanleiding voor."
Waarop Maarten Huls alvast een grens aangaf: "We gaan geen losse structuur voor de gevel zetten." Hij betoogde dat boogconstructie juist bedoeld is om aan de buitenkant te laten zien dat hier de woonkamer van RonaldMcDonald is, dé plek waar het hele gebouw om draait.
Karel Emmens van Welstand vroeg wat de motivering achter de kleur groen is.
Huls: "Ik vind het een mooie kleur."
Waarop Liesbeth Brink lachend een "Okay!" liet horen. Voorzitter Frantzen heel serieus: "Is dat een Okay zoals mijn vrouw dat zegt, of bent u het eens met de kleur."
Liesbeth Brink: "Zoals uw vrouw dat bedoelt."
Huls: "Ik vind het een interessante kleur. Het gebouw is nu grijs en rood, we willen heel graag kleur toevoegen."
Emmens: "Gaat u vasthouden aan het weghalen van de kroon?"
Huls: "Onderhoudstechnisch en visueel is het op alle mogelijke vlakken een onding."
Voorzitter Tom Frantzen: "Hoeveel liefde kun je ontwikkelen voor dit gebouw?"
Waarna opdrachtgever Rob Vissers van het Ronald McDonaldshuis antwoord gaf: "Liefde is niet alles. We hebben in de exploitatie met hele zware punten te maken, zeker als goede doelenstichting. Een van de opdrachten aan de architect is: zorg dat de kosten voor exploitatie omlaag gaan. Dat is niet puur liefde. We hebben hoofdpijn van het gebouw en die hoofdpijn willen we kwijt."
Voorzitter Tom Frantzen: "Sommige liefdes zijn heel mooi, maar soms ook heel moeilijk."
Roel Slabbers: "Het gaat om respect. Het gaat niet over liefde. Van waar zijn we gekomen? Dit is goed voorbeeld hoe Maastrichtse architectuur zich heeft kunnen ontwikkelen. Het gaat om de inleving in de intenties van toen. Die zijn te vervormen, maar moeten wel als inspiratie dienen."
Karel Emmens: "Waar komen de bogen vandaan?"
Maarten Huls: "Het gebouw is flink veranderd doorheen de geschiedenis. Was een parkeerplek, nu is er een woonkamer van gemaakt. Dat is het kloppend hart van het gebouw. We willen graag dat dat zichtbaar is aan de buitenkant. Juist afwijkende plek in gebouw. Van de buitenkant zie je nu: dit is een andere plek dan de administratie en de kamers in het gebouw."
Karel Emmens: "Die uitleg begrijp ik, maar ik begrijp de gekozen boogvorm niet."
Huls: "Uiteindelijk is het een keuze, een ronde vorm is het meest afwijkend."
Karel Emmens: "Dat is gemakkelijk, veel te gemakkelijk."
Voorzitter Tom Frantzen: "En daarom doe je het? Door een boog te maken is het geen raster meer. Een boog is een hap uit een drukstructuur. Dat ervaar ik als ontzettend onduidelijk. Nu transformeer je het raster van de gevel en maak je er iets anders van. Jouw verhaal over de woonkamer hoeft niet in tegenspraak te zijn met een raster."
Mark Feron: "Ik zie niet in waarom je nieuwe taal nodig hebt. Je kunt dit in de huidige taal oplossen, kijk naar de geschiedenis van het vak."
Liesbeth Brink: "De oude taal nog niet uitgenut."
Maarten Huls: "De gevel is geen raster. We verschillen van mening hoe we naar de gevel kijken."
Voorzitter Tom Frantzen: "Bogen is met driedubbele uitroeptekens roepen: ik ben massa, dat neemt de hele subtiliteit weg."
Liesbeth Brink: "Bogen zijn te afwijkend van de omgeving en van het gebouw zelf. En dan de kleur groen. Groen past wat mij betreft helemaal niet. Ik mis de verbinding met de omgeving. Die is er niet meer. Groen kun je beter vervangen door grijs. De cilinder aan de linkerkant, die is zo afwijkend, die zou pimpelpaars kunnen zijn."
Maarten Huls: "Het middenstuk heeft een champagnekleur, de cilinder is grijs. Beetje platgeslagen om nu te zeggen dat alles groen is."
Voorzitter Tom Frantzen: "Groen is nu zodanig dominant dat het lijkt of er maar twee dingen zijn. Bestaande gebouw is multidimensionaal qua materiaal. Wordt nu tweedimensionaal. Kleur groen kan prachtig zijn, maar moet die alles domineren?"
Maarten Huls: "Waarom zo dominant? Dat komt mede door het proces bij deze Welstandscommissie. Dat is een reactie op vragen die gesteld zijn. We moesten nog korter bij het bestaande gebouw komen. "
Voorzitter Tom Frantzen: "Je geeft nu een verklaring. Maar wat vind jij?"
Huls: "Ik vind het niet dominant. Het Ronald McDonald huis mag afwijkend zijn in zijn omgeving. Het gaat om balans. Die vind ik goed. Het gebouw is nu een verademing."
Mark Feron: "Het gaat niet om een welles-nietes discussie over de kleur. Is kleur te vervangen? We zitten niet hier om nieuwe kleur te bedenken. Kan kleur groen worden heroverwogen. Dat is dan mijn vier vraag."
Liesbeth Brink: "Is er nog gesproken om hout te verbinden." (Tussen het linker deel en het rechter deel, over de ingang, red.)
Maarten Huls: "Nee, dat is juist uit elkaar gehaald."
Liesbeth Brink: "Ik kan me heel goed voorstellen dat je met hout verbindt."
Maarten Huls: "Het was het verzoek van de Welstand om de twee delen juist meer uit elkaar te halen."
Voorzitter Tom Frantzen tegen Liesbeth Brink: "We bespreken wat voorligt."
Liesbeth: "Ligt los van elkaar. Te veel."
Voorzitter Tom Frantzen: "Groen is nu grote gelijkmaker. Daardoor raak je interessante massa's in het gebouw kwijt."
Liesbteh Brink: "Over de kleur, hou het wat subtieler. Kleur schreeuwt in omgeving. Alsof je een clown neerzet in plaats van mooie persoon."
Maarten Huls: "Initieel zaten er verschillende tinten groen in, maar ik heb de tekeningen steeds moeten aanpassen."
Voorzitter Tom Frantzen: "Ik ga iets heel gevaarlijks zeggen. Stel er is straks een omgevingsvergunning en je zou met de kwast groen aankomen, dan zou je dat vergunningsvrij kunnen doen. Als dit jullie wens is om die kwast zo overal te hanteren, dat is niet waarvoor we hier zitten. Op dit moment delen we onze bedenkingen. Het is een cri de coeur: zou je het kunnen opbrengen het gebouw subtieler te lijf te gaan? Ik hoop dat dit gesprek niet alleen tegenover elkaar staan is in standpunten, maar dat we je kunnen bewegen om plezier te krijgen in subtiliteit."
Maarten Huls: "Ik heb de tekeningen aangepast, ook na de ateliersessie. Ik zeg dat jullie mij hebben bewogen. Er lag eerst iets heel anders."
Voorzitter Tom Frantzen: "Kunnen we je nog meer bewegen?"
Maarten Huls: "Dat vraag ik me af. Dan moet ik ook overleggen met de opdrachtgever. Ook de stalen kroon mag zonder vergunning gesloopt worden."
Voorzitter Tom Frantzen: "Waarom zou je dat willen doen?"
Maarten Huls: "Dat hebben we al een paar keer uitgelegd."
Nadat Tom Frantzen een samenvatting dicteert, uit Maarten Huls nog een keer zijn ongenoegen. "Ik vind het jammer dat je samenvatting niet begint met alles wat we doorgevoerd hebben na de ateliersessie. Wat zojuist ook erkend is. Dat vind ik wel heel jammer. Daar is best wel veel werk in gestoken. Dan zou je graag willen dat dat erkend wordt, terwijl je wel alles benoemt wat niet goed is."
Rob Vissers van het bestuur van het Ronald McDonaldshuid: "We ervaren een enorme druk. Duurzaamheidssubsidies zijn aan tijden gebonden. De prijzen in bouw lopen op. Wat ons betreft gaan we met opmerkingen aan de slag, en dienen we een aanvraag voor een omgevingsvergunning in."
Voorzitter Tom Frantzen: "Een aanvraag omgevingsvergunning. Dat vind ik gezien het brede commentaar wel risicovol. Aan u is de keus. Ik zou u willen aanbevelen: Gebruik deze stap in proces om meer zekerheid te krijgen voordat u alle investeringen doet."
Peter Eberson
Maurice Ubags
