Inhoudsopgave
Zorgen dat Maastricht droge voeten houdt bij hoogwater en er ook voor zorgen dat de scheepvaart veilig verder kan, gaat stevige keuzes vereisen. Het is de vraag of Maastricht daar al aan toe is: het gaat bijvoorbeeld om het "obstakel" Servaasbrug aan te pakken. Met de klimaatveranderingen en extremere regenbuien in de toekomst is met name in het centrum van de stad, waar de Maas is ingesnoerd tot 150-170 meter breedte, een breinbreker.
Experts van de projectgroep Zuidelijk Maasdal die verstand hebben van rivierkunde, laten zien dat als er niet ingegrepen wordt door bijvoorbeeld peilers van bruggen uit de Maas te halen, de waterkeringen met één tot anderhalve meter opgehoogd moeten worden voor 2085. Voor 2135 komt daar nog een halve meter bij. Een lagere verhoging van de kades is alleen mogelijk als obstakels, zoals de peilers en de bogen van de Servaasbrug dat zijn als ook bijvoorbeeld de peilers van de spoorbrug, uit de Maas worden gehaald. Dat kan enkele decimeters schelen.
Na een informatievond in januari van het Zuidelijk Maasdal bleek al dat het aanpakken van de iconische Servaasbrug tot veel emotie onder de Maastrichtse bevolking leidt. Ook het weghalen van de Spoorbrug leidt al tot veel verzet in de stad.
Het Zuidelijk Maasdal heeft nu een probleemanalyse gemaakt van de opgave van Eijsden tot en met Borgharen/Itteren. Daaruit wordt duidelijk dat de stad niet ontkomt aan lastige keuzes.
Als de bruggen niet worden aangepakt, zullen de kades flink opgehoogd moeten worden. Dat is makkelijker gezegd dan gedaan, omdat volstrekt onduidelijk is of de huidige muren zwaarder belast kunnen worden. Onbekend is of de fundamenten daar diep genoeg voor zijn. Bij het historische waterpoortje is de opgave het grootst, maar ook aan bij de Servaasbrug zal de waterkering nog een meter hoger moeten worden.
Ook andere waterkeringen in het Zuidelijk Maasdal zoals bijvoorbeeld gemetselde muren en damwanden kunnen wel eens in zijn geheel vervangen moeten worden. Over Sint-Pieter wordt bijvoorbeeld gemeld: "De waterkering in Sint Pieter heeft daarnaast een probleem met stabiliteit. De huidige betonnen keermuren zijn onvoldoende diep, waardoor maatgevende glijvlakken ontstaan onder de muur. De instabiliteit wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door een steil buitentalud en onzekerheden in het waterspanningsverloop (waterdruk in de ondergrond). Om te voldoen, zou de keermuur minimaal 2,5 meter dieper moeten zijn dan deze nu is."
Niets doen is geen optie. Uit onderstaand plaatje blijkt wat dan de gevolgen zijn bij een afvoer van 4000 kubieke meter per seconde. Dan loopt in het centrum van Maastricht de Graanmarkt tot 1,70 meter onder water.
De huidige hoogte van de Maasboulevard in deze sectie ligt op ca.NAP +47,8m. Bij een waterhoogte hoger dan ca. NAP+ 48m. stroomt de Markt- Maastunnel in en kan er ca 1 – 1,7m. water (diepste punt) op de Graanmarkt komen te staan doordat dit gebied lager ligt dan de Maasboulevard. Ervan uitgaande dat er geen aanvullende beheersmaatregelen getroffen worden zoals een tijdelijke kering of plaatsing van zandzakken.
Een apocalyps-scenario wordt ook gegeven om de dreiging weer te geven: In de Markt-Maastunnel kan binnenstromend water tot onveilige situaties leiden. Enerzijds omdat door de gekoppelde parkeergarage Mosae Forum en ondergrondse winkels en horeca er veel mensen aanwezig kunnen zijn. Anderzijds bevinden zich in de tunnel zware elektrische aansluitingen voor diezelfde winkels en het gemeentehuis waar bij instroom grote stroomuitval en economische schade kan optreden.
Bovendien komt er water te staan op het laagste deel van het Onze Lieve Vrouweplein evenals enkele straten en de parkeergarage Graanmarkt, waardoor er diverse panden en historisch erfgoed geraakt zullen worden. In de verkenning wordt een nadere analyse uitgevoerd om dit risico en de gevolgen beter in beeld te brengen.
De Servaasbrug, een betonnen kolos met opgeplakte stenen en kleine bogen, is het grootste obstakel in de Maas en biedt bij verwijdering dus ook de grootste winst: bij hoogwater tot een halve meter lagere waterstand van de Maas.
"De Sint Servaasbrug is een belangrijk obstakel in de Maas door de relatief brede pijlers (ca. 5 meter), het grote aantal pijlers (7) en de vormgeving van de bogen. De Sint Servaasbrug zorgt bij bovengemiddelde afvoeren voor een significante sprong in de waterstanden tussen het boven- en benedenstroomse deel van de brug. Bij verhoogde afvoeren (1.200 m3/s - 1,500 m3/s) is het waterstandsverschil tussen boven- en benedenstrooms van de brug tussen 10 – 20 cm. Onder extreme omstandigheden (afvoer 4.100 m3/s) stijgt het waterstandsverschil naar verwachting meerdere decimeters (0,3 – 0,5 m). Een eventuele aanpassing aan de Sint Servaasbrug zou kunnen zorgen voor een waterstandsdaling in het centrum van Maastricht in dezelfde ordegrootte.
Uit de probleemanalyse blijkt ook dat alles met alles samenhangt. Zo is het Grensmaasproject, waarbij de verbreding van de Maas gecombineerd werd met grindwinning, in Maastricht juist tot meer problemen voor de scheepvaart te leiden.
"De pijlers van de bruggen over de Maas in Maastricht snoeren het smalle rivierbed verder in. Met name de Sint Servaasbrug, met haar brede pijlers en zogenoemde contrabogen onder de waterspiegel, zorgt voor flinke opstuwing. Deze opstuwing en de hoge stroomsnelheden ter plaatse hebben een negatieve invloed op de hoogwaterveiligheid en de nautische veiligheid op dit deel van de Maas. Aan de benedenstroomse zijde van de flessenhals zijn door de uitvoering van het Grensmaasproject de waterstanden op de Gemeenschappelijke Maas bij een hogere afvoer flink gedaald. Dit heeft geleid tot nog hogere stroomsnelheden bij stuw Borgharen en in het centrum van Maastricht."
Specifiek zijn de stroomsnelheden in het centrum van Maastricht het grootst tussen de Sint Servaasbrug en de Wilhelminabrug en tussen de Spoorbrug Maastricht en het Voedingskanaal. Naast de onwenselijkheid van deze hoge stroomsnelheden voor nautiek zijn ze ook onwenselijk vanwege de mogelijke impact op de stabiliteit van het rivierbed en constructies in en langs het rivierbed (zoals kademuren, brugpijlers).
In iets mindere mate vormen ook de Wilhelminabrug (door aantal en breedte van pjilers) en Spoorbrug (door vooral de breedte en schuine oriëntering van de pijlers) obstakels in de rivier. Met de voorgenomen sloop van de Spoorbrug inclusief de pijlers (= autonome ontwikkeling) wordt dan ook al enkele centimeters waterstandsdaling gerealiseerd.
Uit voorliggende analyse blijkt ook dat een pakket van verschillende maatregelen nodig is en er een reële kans is dat de gehele (hoogte)opgave in het centrum van Maastricht en bovenstrooms van Maastricht niet opgelost kan worden. De mogelijke maatregelen en de daadwerkelijke effectiviteit van maatregelen (en potentie tot verkleining van de opgave) zal in het vervolg van de verkenning nader onderzocht worden.
Scheepvaart
De risico's voor de scheepvaart zullen ook nog fors toenemen in Maastricht, zo blijkt uit de probleemanalyse.
"De Sint Servaasbrug is ter plekke van het Scheepvaartkanaal een beweegbare brug. In gesloten toestand heeft de brug een beperkte doorvaarthoogte. Zeker bij hoge afvoeren is in veel gevallen een brugopening nodig. Juist dan is er een risico dat de brugopening niet (tijdig) plaatsvindt door technische storingen, het niet tijdig leeg zijn van het brugdek of andere oorzaken. Hierdoor kunnen vooral voor schepen in de afvaart gevaarlijke situaties ontstaan."
"Schepen kunnen niet eenvoudig afremmen en stilliggen om een brugdraaiing af te wachten. Door de stroom zullen ze altijd richting de brug drijven. Achteruitvaren tegen de stroom is nagenoeg onmogelijk vanwege het vaak beperkte motorvermogen in de achteruit maar vooral omdat het schip dan slecht bestuurbaar wordt. Bij hoge afvoeren en bijbehorende hoge stroomsnelheden is de kans groot dat schepen tegen de brug aanvaren wanneer de brug niet tijdig open is"
"Schepen zullen daarom tijdig een brugopening moeten aanvragen en tijdig moeten checken of de brug ook daadwerkelijk open is. Het aanvragen van de brugopening en het controleren of de brug tijdig opengaat en de onzekerheid daarover, verhoogt de nautische taakbelasting."
Graphic die laat zien hoe hoog de waterkering in Wyck moet worden als geen andere maatregelen worden genomen.
Maurice Ubags
Van onze redactie
Maurice Ubags
