Inhoudsopgave
Maastricht werd op vrijdag verblijd met een bezoek van Zijne Majesteit de Koning. De reden van dit koninklijke bezoek was het gouden jubileum van de Universiteit Maastricht. In 1976 ondertekende de oma van koning Willem-Alexander, koningin Juliana, de oprichtingsoorkonde van wat toen nog de Rijksuniversiteit Limburg heette. In het jaar 1751 bracht een verre voorvader van onze koning ook een bezoek aan Maastricht. Zelfs twee keer in dat jaar. Het was Willem IV (1711-1751), prins van Oranje en erfstadhouder van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Deze Willem IV was de opa van onze eerste koning, Willem I (1772-1843), die op zijn beurt weer de overgrootvader was van koningin Wilhelmina (1880-1962). Die verre voorvader van onze koning werd overigens op een geheel andere wijze ontvangen in Maastricht dan zijn verre nazaat. We gaan deze week terug naar het jaar 1751.
De kroniek van notaris Hupkens
Over de twee bezoeken van erfstadhouder Willem IV in 1751 worden we geïnformeerd door (onder meer) een kroniek die Urbanus Dionisius Hupkens (1736-1764) schreef. In 1756, op de jonge leeftijd van slechts twintig jaar, werd deze Maastrichtenaar door het stadsbestuur aangesteld als notaris. De kroniek van notaris Hupkens beslaat de periode 1747-1764. In 1764 eindigt de kroniek plotseling door het overlijden van de notaris op achtentwintigjarige leeftijd. Erg lang heeft hij dus niet kunnen genieten van zijn notarisambt.
Al meer dan dertig jaar ben ik lid van het Koninklijk Limburgs Geschied- en Oudheidkundig Genootschap (LGOG), dé Limburgse historische vereniging. Elk jaar publiceert het LGOG een jaarboek met de naam Publications de la Société Historique et Archéologique dans le Limbourg, kortweg Publications. In het jaarboek 2024 werd de kroniek van notaris Hupkens integraal gepubliceerd in een artikel van de hand van Henk Boersma. Met dit artikel van Boersma is weer een mooie en belangrijke bijdrage geleverd aan de stadsgeschiedenis van Maastricht.
Kanonschoten
Notaris Hupkens beschrijft in zijn kroniek hoe “den Prince van Oranje” (erfstadhouder Willem IV) op 4 september 1751 via de Brusselsepoort in Maastricht arriveerde. Bij zijn aankomst werden alle klokken in de stad geluid en werden kanonschoten gelost. Vanaf de Brusselsepoort tot aan het gouvernementspaleis op de Bouillonstraat stond het Maastrichtse garnizoen plechtig opgesteld. Het gouvernementspaleis was de officiële residentie van de militaire gouverneurs van Maastricht. Op dat moment was Hobbe, baron van Aylva, de militaire gouverneur. Notaris Hupkens vertelt hoe de erfstadhouder en de gouverneur in de middag samen aten in het gouvernementspaleis. Aan het einde van de dag verliet Willem IV de stad om verder door te reizen naar Aken.
Op de plaats waar het gouvernementspaleis lag, verrees aan het begin van de jaren dertig van de vorige eeuw een nieuw gebouw (het oud gouvernement). Dit gebouw is tegenwoordig in gebruik door de Universiteit Maastricht.
Een tweede bezoek in 1751
Een maand later, op 4 oktober, bezocht de erfstadhouder wederom onze stad. Deze keer zou hij langer in Maastricht verblijven, namelijk tot en met 8 oktober. Bij de Duitsepoort (ook Akerpoort en Wyckerpoort genoemd) werd de prins van Oranje verwelkomd door het Maastrichtse stadsbestuur, zo is te lezen in de kroniek van notaris Hupkens. De stad was in vreugdestemming op dat moment. Huizen op de route in de stad waren rijkelijk versierd. De prinselijke gast werd wederom naar het gouvernementspaleis begeleid, zodat hij daar mogelijk ook de nacht heeft doorgebracht.
De dag na zijn aankomst werd Willem IV naar het stadhuis gebracht om daar met het stadsbestuur het middagmaal te nuttigen. Tot zes uur in de avond zou hij op het stadhuis verblijven. Huizen op de Markt waren versierd, evenals het stadhuis. Aan de voorkant van het stadhuis bevonden zich op de Markt vuurkorven en kaarsen. Het moet een mooie vertoning zijn geweest die dag.
De prins van Oranje overlijdt
De daaropvolgende dagen, 6 en 7 oktober, werden gebruikt om samen met de erfstadhouder de Maastrichtse verdedigingswerken te bezoeken. Op 8 oktober was het weer tijd voor de prins van Oranje om de stad vaarwel te zeggen. Hij reisde die dag vanuit Maastricht naar Luik, waar hij door de prins-bisschop was uitgenodigd voor het middagmaal. Die prins-bisschop van Luik was op dat moment Johan Theodoor van Beieren. Nog diezelfde dag reisde Willem IV vanuit Luik naar Brussel, van Brussel naar Antwerpen, om vervolgens te arriveren in de hofstad Den Haag.
Het zou overigens het laatste bezoek zijn dat Willem IV aan Maastricht zou brengen. Op 22 oktober, twee weken nadat hij Maastricht had verlaten, overleed de erfstadhouder op veertigjarige leeftijd in Huis ten Bosch in Den Haag. Hij liet een weduwe, de Britse prinses Anna van Hannover (dochter van koning George II), en twee jonge kinderen achter.
Notaris Hupkens schreef in zijn kroniek dat in verband met het overlijden van de prins van Oranje vanaf 7 november drie keer per dag de klokken van alle Maastrichtse kerken en kloosters een uur werden geluid, en dat zes weken lang.
