In Memoriam: Leon Salet

Door Karlijn van der Graaf

'Ik ben een vreselijke Pietje Precies. Je moet voeling hebben met je vak. Nooit half werk, daar heb ik een hekel aan. Of je nu putjesschepper bent, postbode of journalist, al speel je de hoer: doe het wel goed. Toen ik met kleding begon, dacht ik al: het moet top wezen. Dat geldt ook voor glas. Het zit in mijn aard, net als het gevoel voor schoonheid. Mijn hele levenswijze zit zo in elkaar.’

Bovenstaand is een uitspraak van Leon Salet. Hij liet deze begin deze eeuw optekenen in een artikel in Dagblad De Limburger dat verhaalt over de overstap rond zijn 60e levensjaar van exclusieve herenmode naar glaskunst. Geen volledige overstap trouwens; de naam van de galerie betrof ‘Arte Moda’, en verraadt dat men hier voor kunst én kleding terecht kon. Alles behalve half werk, op twee gebieden. Voor Leon kwam het deels op hetzelfde neer: op beide vlakken volgde hij zijn eigen smaak en koos voor de hoogste kwaliteit. De grootste overeenkomst was het feit dat het voor hem op dezelfde vaardigheid aankwam: de kunst van het verkopen door mensen aan zich te binden.

Mensenmens
Leon Salet hád die door hem zelf genoemde voeling met zijn vak, hij déed zijn werk goed. Hij merkte potentiële klanten direct op. Als een heerschap langs zijn herenmodezaak aan de Plankstraat slenterde en een blik op de etalage wierp, werd hij direct door Leon uitgenodigd met de vraag: ‘Wat drinkt u in de koffie? Lust u een stukje vlaai? Of bent u al toe aan champagne?’. Gasten werden in de watten gelegd, ook wanneer zij niets kochten- al gebeurde dat zelden. Was men eenmaal klant, dan wist Leon jaren later nog waar de man in kwestie woonde, hoeveel kinderen hij had en welk werk hij deed. Dat onthield Salet omdat hij oprecht geïnteresseerd was. Bij een volgend bezoek werd naar de gang der zaken gevraagd. Volgens zijn vriend Jan Janvier komt dat omdat hij gewoonweg van mensen hield. Men voelde zich door hem gezien, en menigeen kwam daarom keer op keer terug. Niet zelden groeiden daar vriendschappen uit voort.

Helemaal het heertje
Leon raasde vol enthousiasme door zijn winkel. Weinig was hem te veel om klanten van dienst te zijn. Daarbij verloochende hij zijn eigen mening niet. Een klant die een colbert wenste die langer van snit was dan de mode van dat moment, liep zonder aankoop de winkel uit. Leon vond dat het de klant niet stond, en weigerde hem het jasje te verkopen. Kleren maken de man, en Leon snapte dat concept door en door. Hij kleedde heren om eraan te verdienen, maar had daarnaast veel schik in het opwekken van het effect dat goed passende en mooie kleding brengt op het zelfvertrouwen van de drager.

Eigen toko
Hoewel Leon Salet confectiekostuums verkocht, werden deze op maat vermaakt. Voor het verstelwerk moest dus gepast en gemeten worden. Hij hield ervan om de boel op te schudden door bijvoorbeeld te vragen: “Meneer, bent u links- of rechtsdragend?”. Of hij stuurde heren naar paskamer twaalf, terwijl er maar twee kleedhokjes waren. Hij was volgens Jan Janvier een deugniet. En dat kon; Leon was immers de ‘king of his castle’; hij bepaalde alles in de zaak. Het interieur, het aanbod en de sfeer. De ‘k(o)lere-winkel’ zoals hij ‘m gekscherend noemde, droeg dan ook zijn naam. Hij was er trots op een selfmade man te zijn, en dat mocht men weten ook. Leon straalde gezag uit.

Volgens zijn vriend Peter Bremers kon die présence voor arrogantie aangezien worden. Leon was eigenzinnig en zelfverzekerd, en sommigen vatten dat op als intimiderend. Wie hem beter kende, wist volgens Peter dat Leon zich niet verheven voelde boven anderen. De straatvegers van de gemeente en pakketbezorgers werden net zo hartelijk uitgenodigd in de winkel voor koffie en vlaai.

Van huis uit
Leon groeide op in Maasbracht als oudste zoon van een gezin met vier jongens met ouders die een scheepvaartkantoor en café dreven. Hij werd omringd met mensen van allerlei rangen en standen, en zag met eigen ogen wat ondernemen inhoudt. Op zijn negende veranderde zijn leven drastisch toen zijn vader, Leon sr., in de haven kwam te overlijden ten gevolgde van verdrinking. Na deze gebeurtenis groeide Leon in relatieve armoede op. Die ervaring vormde een drijfveer om voldoende geld te verdienen om een ander soort leven te kunnen leiden. 

Voluit
Dat leven kenmerkte zich door een hang naar vrijheid, schoonheid en luxe. Naast de overvolle werkweek van 6 werkdagen en bezorging en inkoop in de avonduren, was Leon net als zijn vrouw Gemma dol op spontane acties. Hij hield niet van clubjes en vaste afspraken; liever vormde hij zijn eigen kringetjes van mensen met wie hij diverse activiteiten ondernam. Een stedenbezoek was vaste prik tussen zaterdag 18 uur en maandag 13 uur; dan gaf Leon plankgas richting zo’n beetje elke stad in Europa die berijdbaar is in dat tijdvak. Nagenoeg altijd met anderen. Hij was graag onder de mensen, ook na het werk. Andersom laafden velen zich met genoegen aan zijn gezelschap. Met Leon viel altijd wat te beleven; overal zette hij de boel op stelten.

Uit eten gaan was met stip dé tijdsinvulling na het werk. Zijn vriend Jan Janvier meldt daarover dat zeven dagen per week te weinig was voor Leon om aan zijn restaurantbezoekbehoefte te voldoen, en dat zondagen daarom uitkomst boden omdat er op die dag (Koopzondagen bestonden nog niet) geluncht kon worden alvorens te dineren.

Centraal
Dat dineren werd op donderdagavonden, na koopavond in de winkel, jarenlang samen met Kiki Niesten gedaan. Het was voor haar, zo schrijft ze in een boekje dat ter ere van Leon’s 60e verjaardag werd gemaakt, altijd een verrassing wie Leon nu weer op de valreep had uitgenodigd om mee te gaan eten: een potentiële klant uit de Maastrichtse society, de nicht van een overleden klant, de buurman van een geëmigreerde klant.. Leon nam daarbij volgens haar zonder enige terughoudend de beste plaats aan tafel, liefst in het centrum van het restaurant en vroeg dan met een joviaal handgebaar de wijnkaart. Na zo’n meestal erg gezellig diner, waarbij hij ervoor zorgde dat het gesprek gaande bleef en iedereen het naar de zin had, vroeg Leon net zo joviaal de rekening (die hij en Kiki vervolgens deelden), maar niet voordat hij ook de gehele keukenploeg een drankje had aangeboden.

Volgens Jan Janvier hebben Leon en Kiki samen (mede) aan de wieg gestaan van de bloei van het Stokstraatkwartier, middels hun beider boetiek maar ook door de diverse medemiddenstanders met elkaar te verbinden.

Match
De bijdrage van Gemma mag niet onvermeld in blijven als het om die bloei gaat. Hoewel Leon de aanjager was, zorgde zij er op de achtergrond voor dat al het andere op rolletjes liep. De administratie was bepaald niet aan Leon besteed, en technisch onderhoud en dergelijke evenmin. Beiden waren geboren en getogen aan de Maas in Midden-Limburg, en deelden de mentaliteit van hard werken en hard genieten. Het echtpaar was aan elkaar verknocht én gewaagd: ze konden enorm kibbelen, ook in het bijzijn van klanten in de zaak of tijdens restaurantbezoek met vrienden. Leon kon bazig en ongeduldig zijn, een haantje de voorste. Als aan Leo gevraagd werd hoe het met Gemma ging, was zijn vaste reactie: ‘We zijn nog altijd getrouwd’. Ze deden echter alles samen en er was veel waardering over en weer. Hun trouwdag werd ieder jaar gevierd met een etentje, steevast aangekondigd als: ‘we vieren weer zoveel jaar oorlog en vrede’.

BM’en
Op het 12,5 jarig huwelijksfeest dat in ’83 gevierd werd in de Scala Jumbo Dancing in Valkenburg waren vele klanten genodigd die inmiddels vrienden waren geworden. Camille Oostwegel vroeg daar zijn Judith voor het eerst ten dans, hetgeen uiteindelijk tot een huwelijk leidde. Een andere latere beroemdheid luisterde ooit de befaamde modeshows op die Leon en Kiki organiseerden bij een sterrenrestaurant. Het betrof ene Rieu die met drie andere strijkers voor de muzikale omlijsting zorgde..

Nieuwe vormen
Vanwege de eerder genoemde overstap naar de galerie in glaskunst, kwam er rond hun 60e meer tijd om het leven in te vullen zoals Leon en Gemma dat het allerliefst deden. Zowel qua tijd als financieel gezien was er meer ruimte om naar verre bestemmingen te reizen en nieuwe mensen te ontmoeten. Glaskunstenaar Peter Bremers introduceerde hen in deze specifieke kunstwereld en ervoer hoe makkelijk Leon ook hierbinnen zijn weg vond. Volgens Bremers legde Leon een grote nieuwsgierigheid aan de dag, een hongerigheid naar nieuwe indrukken en naar de motieven van de makers van glaskunst. Leon was naar zijn mening zelf een kleurrijk figuur die niet onder één hoedje te vangen was. Dat ging perfect samen met kunstenaars, die hij voor zich wist te winnen en wiens werk hij in Maastricht in de galerie (eerst in de Plankstraat, later in de Rechtstraat) mocht exposeren en verkopen.

Verlies
Zo’n tien jaar geleden moest Leon Salet een grote veer laten. Een ongelukkige val van de trap had doofheid tot gevolg. Hij die zo’n begenadigd prater was, kon opeens geen gesprekken meer voeren. De enige die hij enigszins verstond was Gemma, die voortaan in gezelschap als een soort vertaler moest optreden. Het maakte dat zijn wereld kleiner en stiller werd, ook omdat hij daarnaast ouderdomsleukemie had. De galerie werd opgeheven. Leon kon er nog wel op uit, maar minder onbevangen en spontaan, en met meer afhankelijkheid.

Levensvreugde
Tot het einde bleef hij desalniettemin genieten van goed eten en gezelschap. Het heeft Peter Bremers en Jan Janvier op een positieve manier verrast; juist omdat Leon zelf altijd de gangmaker was, hadden ze er niet van opgekeken als zijn joie de vivre gedoofd was. Hoewel hij zijn grootste gave kwijt was, verstond Leon Salet tot het einde de kunst om de schoonheid van het leven in te blijven zien.

Karlijn van der Graaf, schrijver van dit artikel, maakt tevens uitvaartteksten voor anderen in opdracht. Ook is zij te boeken als uitvaartspreker. Voor meer informatie: mail@karlijnvandergraaf.nl.