‘Maastricht, Stad voor de Pelgrim’

Inhoudsopgave

Maastricht staat aan de vooravond van een nieuwe fase als pelgrimsstad. Meer dan twee eeuwen na de opheffing van het historisch Kapittel van Sint Servaas is het Kapittel opnieuw opgericht. In opdracht van het Kapittel van Sint Servaas is Masterkans ‘Maastricht, Stad voor de Pelgrim’, geschreven.

Doel is om van Maastricht niet alleen een bestemming voor pelgrims te maken, maar ook een beweging. Geen eenmalig project, maar een levend verhaal over een hedendaagse pelgrimsstad, ingebed in de rijke cultuur van de Euregio.

Thijs Vossen is als kwartiermaker aangetrokken om dat doel vorm te geven. Vossen werkt samen met de eigenaar van 'Het Paleis van de Hoogproost van het Kapittel van Sint Servaas' aan het Henric van Veldekeplein. Vossen: “Onze visie is om een dynamisch centrum te zijn voor culturele, educatieve en spirituele activiteiten, verankerd in de rijke geschiedenis van het Kapittel van Sint Servaas. We willen op het Henric van Veldekeplein een breed scala aan faciliteiten gaan aanbieden, waaronder bijvoorbeeld een museum, een kunstgalerie, een experience center, en het organiseren van evenementen, excursies en rondleidingen. 'Het Paleis van de Hoogproost' moet een levendige ontmoetingsplaats worden,” zegt Vossen.

Het afgelopen jaar sprak de kwartiermaker met meer dan veertig stakeholders. “De stakeholders zijn een groep belanghebbenden die meestal op persoonlijke titel hun visie gaven over de betekenis van pelgrimage in de hedendaagse tijd, de betekenis van religieus erfgoed en hoe zij tegen het idee van Stad voor de Pelgrim aankijken. Deze gesprekken waren heel waardevol en zijn gebruikt om Masterkans, ‘Maastricht Stad voor de Pelgrim’ te schrijven,” zegt Thijs Vossen.

Verbinding
Uiteindelijk is deze Masterkans een indrukwekkend boek geworden van bijna 200 pagina’s. “Al sinds de vierde eeuw komen pelgrims naar Maastricht om dichter bij God te zijn. Nog steeds komen ze naar de stad om te bidden bij het graf van Sint Servaas, of om kracht te putten in de Onze Lieve Vrouwe-basiliek,” zegt Vossen. “Maar deze Masterkans is een uitnodiging die nadrukkelijk voor iedereen is bedoeld: voor gelovigen van alle tradities, joods, christelijk-orthodox, rooms-katholiek, protestants en islamitisch en voor mensen die zich niet meer religieus noemen. Het is de bedoeling om met dit als uitgangspunt in Maastricht te bouwen aan een beweging, waarin verbinding, zingeving en schoonheid centraal staan. Het kerkbezoek neemt af, en steeds meer kerken sluiten, maar ook in deze tijd zijn er mensen die op zoek gaan naar betekenis en kan Maastricht een kompas zijn voor moderne pelgrims,” zegt de kwartiermaker.

De initiatiefnemer van ‘Stad voor de pelgrim’ is het Kapittel van Sint Servaas, een onafhankelijke particuliere onderneming en sinds 2023 eigenaar van 'Het Paleis van de Hoogproost van Het Kapittel van Sint Servaas' naast de Servaasbasiliek. Vanaf de vroege middeleeuwen was het een belangrijk college van wereldlijke geestelijken. Het Kapittel bleef tot aan de opheffing in 1797 de machtigste en rijkste geestelijke instelling in Maastricht en omgeving. Het Kapittel van Sint Servaas werd op 12 oktober 2023 heropgericht, nu met als doel de historische en culturele erfenis van het Kapittel en de Sint-Servaasbasiliek te bewaren, te promoten en toegankelijk te maken voor een breed publiek.

Thijs Vossen: “Onze ambitie is om Maastricht te laten uitgroeien tot een sterke internationale, moderne pelgrimsstad richting 2032. Anders gezegd, ‘Maastricht, Stad voor de Pelgrim’ wil niet alleen dat je Maastricht bezoekt, maar dat deze unieke stad je raakt.”

Zeven pijlers
Vossen legt uit waarom het jaar 2032 zo belangrijk is. “Het is het jaar dat in Maastricht de 57^ste Heiligdomsvaart wordt gehouden en wordt stilgestaan bij 400 jaar Protestantse Kerk in Maastricht. De ambitie is dat ‘Maastricht, Stad voor de Pelgrim’ tegen die tijd is uitgegroeid tot een stevig verankerde beweging in de Euregio. Tot 2032 moet in Maastricht gebouwd worden aan een groeiend netwerk van mensen en organisaties, gebaseerd op zeven pijlers: vertellen, verleiden, verbinden, verrijken, verenigen, verbreden en verkondigen. De uitwerking hiervan doen we in nauwe samenwerking met o.a. inwoners, culturele organisaties, overheden, ondernemers en religieuze organisaties. Mèt, door en voor Maastricht. Niet alleen een stad ontwikkelen die alleen inspireert, maar die ook verbindt. We streven ernaar om de missie van het Kapittel te vervullen en een brug te slaan tussen het verleden, het heden en de toekomst. In nauwe samenwerking, daar waar mogelijk, met alle aanwonenden, organisaties en instanties, op en rond het Henric van Veldekeplein, met name de (kerk)besturen van de Sint Servaas Parochie en de St Jan, de Schatkamer Sint Servaas, de Vereniging Het Graf van Sint Servaas, Capella Sancti Servatii, Sint Servaas Gilde, Broederschap Sint Servaas. Schola Maastricht, Missiezusters van St. Petrus Claver en “Sisters of Charity of St. Charles Boromeo” Zusters onder de Bogen.”

In ‘Maastricht, Stad voor de Pelgrim’ wordt een aantal ambities genoemd voor de komende jaren:

Het eeuwenoude religieuze DNA (erfgoed) van de stad zichtbaar en beleefbaar houden.
Pelgrimage in de brede zin verbinden met de Euregio, waar eeuwenoude pelgrimswegen, abdijen en bedevaartplaatsen hun verhaal vertellen.
Een duurzaam aanbod creëren dat 365 dagen en elk jaar beschikbaar is, niet alleen tijdens de Heiligdomsvaart en op kerkelijke feestdagen.
Bezoekers en inwoners niet alleen informeren, maar ook raken met verhalen, ontmoetingen, kunst, liturgie, stilte, muziek en schoonheid.
Geïnteresseerden laten ontdekken dat pelgrimage geen reliek uit het verleden is.
Een belangrijk bindmiddel tussen bevolkingsgroepen en mensen zijn op veel snijvlakken.

Kwartiermaker Thijs Vossen en het Kapittel van Sint Servaas zien een belangrijke rol weggelegd voor 'Het Paleis van de Hoogproost' van het Kapittel van Sint Servaas' aan het Henric van Veldekeplein 29. “Het Paleis kan ingezet worden als mogelijk toekomstig pelgrimsthuis. De eigenaar is bereid hierin te investeren, mits hij op draagvlak kan rekenen van de stakeholders. Het moet straks meer worden dan een informatiepunt; een open en gastvrije ontmoetingsplek waar pelgrims, bewoners, gidsen, culturele instellingen, religieuze gemeenschappen en partners elkaar vinden,” legt Vossen uit.

Camino
De plannen voor een nieuwe bestemming van het gebouw liggen er. Hierbij wordt gedacht om van 'Het Paleis van de Hoogproost' van het Kapittel van Sint Servaas 'het start- en eindpunt te maken van de Camino Maastricht. In het gebouw zou een eenvoudig pelgrimslunchcafé kunnen komen. Ook wordt gedacht aan een interactief museum, een gidsenlokaal als vertrekpunt voor rondleidingen door Maastricht vanuit het perspectief van de pelgrimsstad en een functie als levend archief, het verzamelen en ontsluiten van documenten, kaarten, verhalen en objecten rond de pelgrimstraditie.

“Het grootste deel van het archief van het Kapittel is eeuwen geleden meegenomen door de Fransen en bevindt zich in de Bibliothèque Nationale de France in Parijs,” zegt Thijs Vossen. “Het zou mooi zijn als we dat archief online in het Pelgrimsthuis kunnen laten zien. Het is overigens niet alleen het pand Henric van Veldekeplein 29 dat aandacht verdient. Meerdere stakeholders geven aan dat de herinrichting van het Henric van Veldekeplein prioriteit moet krijgen, net als de heropening van het Bergportaal van de Sint-Servaasbasiliek. Zo kan het plein uitgroeien tot het pelgrimskwartier van de stad Maastricht.”

Stichting
Uit de vele gesprekken die Vossen voerde is gebleken dat er niet alleen interesse is, maar ook de daadwerkelijke bereidheid om te investeren: in tijd, energie en overtuiging. “Commitment is daarbij het sleutelwoord,” zegt Thijs. “Wij adviseren om kernstakeholders vroegtijdig en herhaaldelijk bijeen te brengen. Een van de eerste dingen die we nu doen is een stichting oprichten, een stuurgroep die de missie, visie en kernwaarden bewaakt en ervoor zorgt dat alle activiteiten in lijn hiermee blijven. Een volgende stap is het aanstellen van een projectleider, de dagelijkse drijvende kracht van de organisatie. De projectleider moet zichtbaar zijn in de stad en regio en opereert als spin in het web tussen beleid en praktijk.”

Een belangrijke conclusie uit ‘Maastricht, Stad voor de Pelgrim’ is dat de stakeholders vertrouwen hebben in het plan. De kwartiermaker: “Een Engels gezegde luidt: ‘Cultuur eet strategie voor ontbijt’. Als een groep stakeholders oprecht geloof heeft in deze Masterkans en vertrouwen heeft in elkaar, volgt de rest vanzelf.”

De missie
De missie van de Het Kapittel van Sint Servaas is om de historische en culturele erfenis van het Kapittel en de Sint-Servaasbasiliek te bewaren, te promoten en toegankelijk te maken voor een breed publiek. Dit houdt in dat het Kapittel zich inzet voor de verspreiding van de Blijde Boodschap, het voltooien van het missionaire werk dat Sint Servaas is begonnen, het behoud van het immateriële en materiële onroerende erfgoed, het bevorderen van onderwijs en onderzoek naar de Rooms-Katholieke geschiedenis van Maastricht, en het versterken van de band tussen mede-christenen en gemeenschap, cultuur en religie. Het Kapittel streeft ernaar om deze unieke erfenis levend te houden als een bron van inspiratie, educatie en verbinding voor zowel de lokale gemeenschap als bezoekers van verre.