Houdbaarheidsdatum Helen Mertens in zicht

Inhoudsopgave

Als je in het bedrijfsleven als bestuurlijk verantwoordelijke voor een bedrijf met de grootte van het MUMC+ dik 2,5 jaar werkt aan een fusie met in dit geval de universiteit, dan staat je positie ter discussie als die fusie uiteindelijk door alles en iedereen wordt afgewezen. Ter discussie, om niet te zeggen dat dan je dagen feitelijk geteld zijn.

De ratio dat je positie dan lastig te handhaven is, is gelegen in de noodzaak om te fuseren. Als die noodzaak de continuïteit en toekomst van je organisatie raakt en de fusie mislukt, dan zoekt een Raad van Commissarissen, een Raad van Toezicht een nieuwe leider. Zo houdt je aandeelhouders en financiers aan boord. Het mislukken van een fusie waar jarenlang aan gewerkt is, zou bij elk beursgenoteerd bedrijf tot een forse koerscorrectie leiden. Ook MUMC is een grote organisatie, een omzet van circa een miljard euro, zo'n zevenduizend medewerkers.

Deze week verschijnt in universiteitsblad Observant het antwoord op de vraag waarom die fusie zo essentieel was en is. "Het hele plan hing in hoge mate samen met de bedreigingen die de bestuurders op zich af zagen komen: bezuinigingen op de zorg, de academische status van het ziekenhuis die niet vanzelfsprekend is, of de internationalisering van het onderwijs die de afgelopen jaren flink onder druk stond. Samen zou men die bedreigingen veel beter het hoofd kunnen bieden."

Als dat de noodzaak is en de fusie wordt afgewezen door alle gremia bij beide instellingen, dan wordt het vizier gericht op de eindverantwoordelijken. Kunnen ze aanblijven? Rianne Letschert is wat dat betreft net op tijd weg: ze is minister geworden. Wat voor Mertens een rol speelt is hoeveel krediet een CEO of bestuursvoorzitter heeft opgebouwd. Of reeds heeft verspeeld. Wat mee speelt bij het mislukken van de fusie is dat alle betrokkenen zich volstrekt niet voldoende gehoord voelen. Na 2,5 jaar werd ze zo ongeveer gevraagd te tekenen bij het kruisje, terwijl er nog zo veel zaken, ook op medezeggenschapsgebied, ingevuld moesten worden.

In het geval van Helen Mertens is er niet meer heel veel krediet over. Ze kwam persoonlijk, samen met andere bestuursleden, in 2023 in opspraak vanwege royaal declaratiegedrag. Yoga-lessen op exotische stranden werden zelfs gedeclareerd. Dan gaat het niet om de kosten, maar om het Zonnekoninginne-gedrag dat je daarmee etaleert. De Limburger onthulde het declaratiegedrag minitieus, al waren vele stukken die ze op grond van de Wet Open Overheid kreeg zwartgelakt. Elk etentje, elke taxirit, elke businessclass-vlucht werd in kaart gebracht. En dat viel niet goed bij personeel en vakbonden. Andere zorgbestuurders wezen het declaratiegedrag - anoniem - af. Het ziekenhuis nam het op voor het bestuur en Mertens zelf beloofde een soberder declaratiegedrag in het vervolg.

Ondertussen ontstond een veenbrand in het ziekenhuis van medewerkers van telkens andere afdelingen die zich onveilig voelden en die beweerden dat zelfs de patiëntveiligheid in het geding was. Er volgden ook publicaties over machtsmisbruik en angstcultuur bij Interne Geneeskunde en Pathologie. De verhalen kwamen van binnenuit, meestal anoniem. “Het broeit op meerdere afdelingen”, schreef De Limburger. Even later was het weer raak, nu kwam de medium care-afdeling H3 anoniem in opstand.

Het ziekenhuis koos voor de verdediging. De patiëntveiligheid was nimmer in het geding geweest. De aanhoudende verhalen zorgden niettemin voor zoveel druk, dat een extern onderzoek werd gelast naar de interne cultuur bij het ziekenhuis. De uitkomsten logen er niet om. "Op veel plekken werken de medewerkers van het MUMC+ met veel plezier, maar tegelijkertijd ervaren medewerkers op sommige afdelingen onbehulpzaam gedrag, voelen zij zich onvoldoende gehoord en ontstaat wantrouwen. Dat leidt tot onrust binnen de organisatie en vraagt om een brede en samenhangende aanpak. Daarnaast zijn er terugkerende, negatieve en elkaar versterkende patronen die moeten worden doorbroken."

De medebestuurder Gabriel Zwarts, de CFO, stapte op. “Ik treed terug uit de Raad van Bestuur. Met een zwaar gemoed, maar dankbaarheid voor tien jaar prachtige ervaringen in deze functie overheerst. In de komende tijd moet er veel veranderen, processen, leiderschapsstijl, cultuur en meer. Ieder van ons, en de Raad van Bestuur daarbij voorop, heeft de verantwoordelijkheid zich af te vragen hoe daaraan de goede bijdrage te leveren. Ik maak ruimte voor nieuwe mensen, die met eigen inzichten, stijl en ambitie aan het vormgeven van die toekomst leiding kunnen geven."

Was Gabriël Zwart de fall guy? Opstappen om de klap op te vangen, om een offer te maken naar de criticasters, naar de ziekenhuisorganisatie. Met als doel dat Mertens buiten schot kon blijven?