Inhoudsopgave
Precies twee jaar geleden schreef De Nieuwe Ster een lange analyse onder de kop: "Wie ligt wakker van het succes van Maastricht?" Succes dat voor een flink deel te danken is aan de universiteit en het academisch ziekenhuis. In dat verhaal beschreven we de noodzaak van de toen al aangekondigde fusie tussen beide instellingen: een mogelijk verlies van de academische status van het ziekenhuis afwenden. Bestuursvoorzitter Rianne Letschert ontkende in 2024 dat over dat verlies van die status zelfs maar gesproken werd.
Die ontkenning lijkt toch vooral een tactische leugen te zijn geweest, zo blijkt uit een kleine reconstructie.
De gezamenlijke schaalgrootte was nodig om de academische status van het ziekenhuis beter te kunnen verdedigen, schreef De Nieuwe Ster in april 2024 op basis van betrouwbare bronnen. Bestuursvoorzitter Rianne Letschert van de universiteit, nu minister, bezweerde dat daarover in haar bestuurskamer en ook in die van Helen Mertens van het MUMC+ niet over gesproken werd. Nu de fusie na dik 2,5 jaar voorbereiding is mislukt, komt een ander verhaal naar buiten. In Observant blikken Helen Mertens van het MUMC+ en Pamela Habibović van de universiteit in een interview terug.
Uit de Observant: Een extra complicerende factor was dat de achterliggende motieven voor de ‘fusie’ niet allemaal even helder over het voetlicht kwamen. Daar was over nagedacht, blijkt nu (cursief, redactie DNS). Want ja, het hele plan hing in hoge mate samen met de bedreigingen die de bestuurders op zich af zagen komen: bezuinigingen op de zorg, de academische status van het ziekenhuis die niet vanzelfsprekend is, of de internationalisering van het onderwijs die de afgelopen jaren flink onder druk stond. Samen zou men die bedreigingen veel beter het hoofd kunnen bieden."
Uit De Nieuwe Ster in 2024: "Het terugbrengen van het aantal academische centra in Nederland naar vijf of zes super-gespecialiseerde academische centra is niet van de agenda afgevoerd in Den Haag. Daar wordt over nagedacht. De discussies over een grote herinrichting van de ziekenhuiszorg in Nederland zijn ook doorgedrongen tot Zuid-Limburg, al bezweert bestuursvoorzitter Rianne Letschert van de Universiteit Maastricht dat er geen enkel concreet plan is. Dat daarover in haar bestuurskamer en ook in die van Helen Mertens van het MUMC+ niet over gesproken wordt. Ze erkent dat het 'gerucht' gaat dat de academische titel op het spel staat. "Maar dat is ook wat het is, een gerucht", zegt ze. "Niet aan de orde."
De Nieuwe Ster schreef in 2024: Letschert heeft natuurlijk wel een vermoeden waar dat gerucht vandaan komt. De vorig jaar bekendgemaakte plannen van de universiteit en het ziekenhuis in Maastricht om te fuseren tot één instituut worden door deze en gene wel eens uitgelegd als defensieve stap om het verlies van een academische titel af te wenden. In de trant van: als je maar groot genoeg bent, kunnen ze niet aan je komen.
De Nieuwe Ster analyseerde toen al: "de positie die Letschert in samenspraak met Mertens van het MUMC+ kiest is natuurlijk begrijpelijk. Je wilt geen selffulfilling prophecy over je afroepen door zelfs maar openlijk over de academische titel te spreken. Laat staan om die openlijk te gaan verdedigen. Wie angst uitstraalt wordt vanzelf prooi. De twee bestuurders doen hun lobbywerk achter de schermen."
En dat lijkt precies te zijn hoe het is gegaan. Lees maar mee hoe Pamela Habibović nu in Observant terugblikt: “Maar je wilt mensen ook niet laten verkrampen door rampscenario’s. Je wilt laten zien dat je samen sterker bent, je wilt niet de boodschap geven dat we apart zwak zouden zijn. Niet naar binnen en niet naar buiten. Je wilt mensen enthousiasmeren door de potentie te laten zien. Dan ga je niet alleen de risico’s benadrukken. Maar”, zegt ze nu, “misschien hadden we dat explicieter moeten maken”.
De Observant schrijft op basis van het dubbelinterview dat "het project hoofdzakelijk werd ‘verkocht’ door te wijzen op alle wetenschappelijke en maatschappelijke voordelen die samenwerking zou bieden. Vooral het positieve verhaal dus, niet het defensieve." Mertens ontkent dat het alleen daarom ging: “Het is wel genoemd, we hebben gezegd dat het belangrijk was voor de bestaanszekerheid.”
Terug naar de titel van de analyse uit 2024. Wie ligt er wakker van het succes van Maastricht? Wat we toen schreven is door het mislukken van de fusie opnieuw actueel:
"Het verlies van de academische titel in Maastricht zou natuurlijk een kleine ramp zijn. Want dat zou een groot verlies aan reputatie met zich meebrengen. Bepaalde onderzoeken krijg je niet meer gefinancierd. Dat betekent dat je toppers op medisch en onderzoeksgebied niet meer kunt aantrekken. Het zou ook een forse tegenslag voor de Maastricht Health Campus zijn, waar academisch onderzoek nu juist de motor moet zijn van innovaties die ook weer naar de markt te brengen zijn."
"Maastricht heeft evenwel een groot probleem met schaalgrootte. En dat is het ontbreken van een achterland dat voldoende patiënten oplevert. We zijn nu eenmaal omringd door Duitsland en België. Ooit was de redenering: Nederland heeft acht academische ziekenhuizen die elk twee miljoen burgers als achterland moeten bedienen. Belgen en Duitsers waarvan we er veel in de buurt hebben, komen niet naar Maastricht. Maastricht moet het hebben van Limburg en de aangrenzende Brabantse gebieden. Dat zijn bij lange na geen twee miljoen mensen. Dat is natuurlijk al lang zo en lang is dat geen probleem geweest. Maar als de kaart opnieuw getekend wordt, kan dat wel weer een probleem worden."
Maurice Ubags
