Onderwijs failliet: stad wil meer regie in lange lijst hulpprojecten

Inhoudsopgave

Vroeger was niet alles beter. Maar voor het onderwijs zou wel eens kunnen gelden dat het vroeger inderdaad beter was. Ondanks de invoering van de leerplicht en ondanks het al tientallen jaren voortdurend vernieuwen van onderwijs-methodes, hebben naar schatting 20.000 inwoners van Maastricht tussen 16 en 75 jaar beperkte basisvaardigheden. Ook kan 1 op de 5 inwoners zich digitaal niet redden.

Wie de Maastrichtse Uitvoeringsagenda Lage Basisvaardigheden 2027-2030 leest, ziet een stad die een omvangrijk vangnet probeert te bouwen. Er zijn taalmaatjes, taalcafés, voorleesprogramma’s, digitale loketten, trainingen voor professionals en samenwerkingen tussen onderwijs, zorg, welzijn en werk. De agenda bundelt die bestaande inzet voor het eerst in één overzicht (zie onderaan de hele lijst). De gemeente wil daarom meer regie om de hulp beter vindbaar maken.

Maar als de vaardigheden van kinderen al tijdens hun schooltijd achteruitgaan, komt die regie pas in beeld als het probleem er al is. Dat is het paard achter de wagen spannen.

Die 20 procent betekent niet dat één op de vijf jongeren na de leerplicht de school verlaat met onvoldoende Nederlands, rekenen én digitale vaardigheden. Het gaat om een gemeentelijke werkinschatting voor een brede leeftijdsgroep van 16 tot 75 jaar. De CBS-monitor komt voor Maastricht zelfs uit op 34 procent, maar de gemeente corrigeert dat cijfer voor de grote internationale studentenpopulatie in de stad. De agenda spreekt over beperkte basisvaardigheden; de cijfers zeggen niet dat iedere betrokkene op alle drie de terreinen tekortschiet.

Leesvaardigheid van jongeren daalt

De Maastrichtse Uitvoeringsagenda luidt de noodklok: cijfers uit 2023 laten zien dat de leesvaardigheid van kinderen en jongeren snel daalt. De gemeente verbindt die ontwikkeling aan haar inzet op ouders en gezinnen: ouders spelen een belangrijke rol bij het voorkomen van taalachterstanden en het doorbreken van laaggeletterdheid.

De landelijke cijfers geven die zorg context. Volgens het internationaal onderzoek van PISA (Programme for International Student Assessment) haalde in 2022 ongeveer een derde van de Nederlandse vijftienjarigen het vereiste leesniveau niet. In 2018 was dat nog een kwart. Ook de rekenprestaties van Nederlandse vijftienjarigen gingen achteruit.

Alle aanpak om de achterstanden in lezen, schrijven, rekenen en digitale vaardigheden aan te pakken zijn goedbedoeld. Maar ze leiden wel tot een heel ongemakkelijke vraag: hoeveel regelingen en ondersteuners zijn nodig wanneer een deel van de inwoners de vaardigheden mist die onderwijs en samenleving geacht worden mee te geven?

Nieuwe beleidsmedewerker

De gemeente wil nu een beleidsmedewerker Jeugd en Onderwijs voor 0,4 fte inzetten als verbindende schakel tussen gemeentelijke afdelingen en externe partners.

Voor de extra inzet begroot de agenda 189.800 euro in 2027 en 178.300 euro per jaar in 2028, 2029 en 2030. Daarin zitten onder meer de beleidsmedewerker, de borging van het Digi-Taalhuis, de BoekStartcoach, de meeleesgroep, trainingen en startmiddelen. De begroting vermeldt dat de bedragen zijn gedekt, deels uit gemeentelijke middelen en deels uit bestaande onderwijs- en bibliotheekmiddelen.

Talrijke routes naar hulp

De Maastrichtse agenda beschrijft een lange keten van hulp. Hieronder staat de inzet die in de agenda concreet wordt genoemd, met onderscheid tussen bestaand aanbod en de versterking die voor 2027-2030 is voorzien.

Afdeling Communicatie werkt aan heldere, toegankelijke gemeentelijke taal en maakt communicatie op maat, met eenvoudige teksten, beeld en verschillende formats.
De gemeente wil teksten en klantreizen toetsen bij inwoners. Dat kan via het Maastrichtpanel, kleinschalige gebruikerspanels, flitspeilingen en de cliëntenraad van Sociale Zaken.
Een MEE-meeleesgroep moet gemeentelijke teksten beoordelen op begrijpelijkheid en inclusie. Volgens de agenda komt de groep vier keer per jaar bijeen.
Afdeling Datagedreven Sturen wordt genoemd bij het toetsen van gemeentelijke communicatie.
De gemeentelijke organisatie wil onderzoeken hoe AI-hulpmiddelen kunnen bijdragen aan begrijpelijkere communicatie.
De gemeente wil een communicatiestrategie ontwikkelen om inwoners met armoede of schulden beter te bereiken.
Learn, de gemeentelijke leeromgeving, wordt ingezet voor trainingen. Medewerkers en partners leren daarin signalen van beperkte basisvaardigheden herkennen en inwoners goed doorverwijzen.
De gemeente wil daarvoor praktijktrainingen organiseren, samen met de bibliotheek, Stichting Lezen en Schrijven en een acteursbureau.
Brugfunctionarissen bij kindcentra, kinderopvang en basisscholen moeten ontwikkel- en taalachterstanden eerder helpen signaleren. Zij ondersteunen professionals, herkennen mogelijke problemen bij ouders en verwijzen door.
BoekStart en leesactiviteiten in kinderopvang en bibliotheken worden voortgezet en versterkt.
Bibliotheken organiseren voorleesuurtjes in verschillende talen. Trajekt organiseert voorleesuurtjes bij Speelpan Oost en West.
De agenda noemt PageTurner en de VoorleesExpress als structureel aanbod.
Via Taalrijke Start krijgen aanstaande en jonge ouders een taalkalender en een eerste voorleesboek. Verloskundigen, de jeugdgezondheidszorg, de bibliotheek en de gemeente werken daarbij samen.
Bibliotheek Maastricht zet een gezinsconsulent taal in om ouders te helpen taal een vaste plek te geven in de opvoeding.
Kinderen met een VVE-indicatie moeten vanaf ongeveer 14 maanden ondersteuning krijgen, in de periode voordat zij vanaf 2 jaar naar een VVE-gecertificeerde opvang kunnen.
De gemeente wil een BoekStartcoach van 0,6 fte inzetten voor activiteiten op consultatiebureaus, opvanglocaties en basisscholen. De coach traint pedagogisch medewerkers en leerkrachten, organiseert ouderbijeenkomsten en helpt taalachterstanden signaleren en doorverwijzen.
Voor ongeveer 4.000 dreumesen en peuters met een VVE-indicatie zijn startmiddelen voorzien om de taalontwikkeling thuis te stimuleren.
De afdeling Sport en Bewegen wil taal verweven in beweegactiviteiten voor peuters van 2 tot 4 jaar.
De gemeente wil de gezinsaanpak GGG uitbreiden, les- en spelmateriaal aanschaffen en de doorgaande lijn tussen thuis, opvang en school versterken.
De samenwerking met scholen en kinderopvang moet verder groeien. De agenda noemt uitbreiding van Bibliotheek op School, scholing voor onderwijspersoneel en nauwere samenwerking met brugfunctionarissen.
De gemeente wil basisvaardigheden vaker agenderen in stedelijke overleggen, waaronder de coördinatiegroep van het Onderwijsachterstandenbeleid (OAB) en de stuurgroep Rijke Schooldag.
De agenda noemt ook de motie kinderkrant, waarvoor jaarlijks 10.000 euro is opgenomen.
Bibliotheek Maastricht is de centrale partner in de lokale aanpak en moet ook het knooppunt worden van het Digi-Taalhuis Maastricht.
De agenda voorziet in vaste openingstijden, een coördinator, een stabiel team van vrijwilligers en professionals, monitoring en een herkenbare verwijsroute vanuit de gemeente, bibliotheek en wijkpartners.
De bibliotheek biedt al onder meer Bibliotheek op School, het Informatiepunt Digitale Overheid en het Taalcafé.
Het budgetplan noemt 70.000 euro per jaar voor het duurzaam borgen van het Digi-Taalhuis. De gemeente wil daarvoor onder meer een coördinator en structurele inzet van KCEM en Trajekt organiseren.
Ongeveer 90 procent van het regionale budget voor volwasseneneducatie gaat naar Basisvaardigheden en Werk. Gemeentelijke ontwikkelbedrijven en VISTA College TAAL+ signaleren inwoners en bieden scholing aan.
Samen met VISTA College is de workshop Sterk aan het Werk ontwikkeld. Een deskundige brengt daarin in beeld welke taal-, reken- en digitale vaardigheden iemand al heeft en waar ondersteuning kan helpen.
Vanaf 2027 wil Sociale Zekerheid Maastricht de workshop opnemen in de werkprocessen. Consulenten Werk en Inkomen, participatiecoaches en trajectbegeleiders kunnen inwoners met hun instemming aanmelden.
De gemeente, MTB, Podium24, VISTA College en het Werkcentrum Zuid-Limburg moeten basisvaardigheden vaker verbinden aan re-integratie, participatie en scholing.
Trajekt, KCEM, MEE Zuid-Limburg, MTB en Podium24 worden genoemd als uitvoerings- en samenwerkingspartners.
MEE Zuid-Limburg biedt onder meer trainingen rond sociale en gezondheidsvaardigheden, zoals de supermarktsafari en praktische leefstijlmodules.
Een aanbod met een andere ingang, door de agenda ‘camouflageaanbod’ genoemd, moet mensen laagdrempelig bereiken. Als voorbeeld noemt de nota Dress for Success.
Buurtsportcoaches moeten worden getraind om taal, communicatie en basisvaardigheden spelenderwijs te verwerken in sportactiviteiten in veerkrachtige wijken.
De aanpak wordt verbonden met Trendbreuk Zuid-Limburg, de Educatieve Agenda Maastricht, Kansrijke Start, het lokale Onderwijsachterstandenbeleid, Gezond Kindcentrum in Beweging en de gemeentelijke aanpak van armoede en schulden: We zien je.
Regionaal werken Maastricht en partners samen binnen de WEB-regio Zuid-Limburg, de overleggen met Heerlen en Sittard-Geleen (de 3G-overleggen) en het Bondgenootschap Basisvaardigheden Maastricht-Heuvelland.
Naast Maastricht zijn onder meer Eijsden-Margraten, Gulpen-Wittem, Meerssen, Vaals en Valkenburg aan de Geul bij dat bondgenootschap aangesloten. De agenda noemt verder Stichting Trajekt, VISTA College, Stichting Lezen en Schrijven, Cubiss, Bibliotheek Gulpen-Wittem, Openbare Bibliotheek Meerssen, Centre Céramique, Stichting Heuvellandbibliotheken, KCEM, MTB, MEE Zuid-Limburg, Maastricht UMC+ en Stichting ABC.