Inhoudsopgave
Dit jaar is het precies tweehonderd jaar geleden dat de basis werd gelegd voor het industrieel imperium van Petrus Regout. Achter een grote, groene poort in de Jodenstraat begon een destijds piepjonge Petrus Regout met een glasslijperij.
Historicus Caspar Cillekens, schrijver van het boek De Sphinx en Maastricht, stelde een boeiende jubileumwandeling samen. Cillekens neemt geïnteresseerden mee langs plekken in Maastricht die met de geschiedenis van het bedrijf te maken hebben, al is het soms zoeken naar Regout.
Petrus Regout wordt in 1801 geboren in het ouderlijk huis aan de Nieuwstraat 9 in het centrum van Maastricht. Tegenwoordig herinnert niets aan het pand nog aan het feit dat er een van de grootste ondernemers van Maastricht werd geboren. Dat verbaast ook Caspar Cillekens. “Delen van de Maastrichtse samenleving hadden een moeizame relatie met het familiebedrijf van Regout. Verhalen over de slechte werkomstandigheden en kinderarbeid zijn synoniem als de naam Regout valt,” zegt Caspar. “Maar vergeet niet dat er in de jaren voor de Eerste Wereldoorlog 3700 mensen in de fabrieken van de Regouts werkten. Vaak hele families. Het ging van generatie op generatie. De verhalen over kinderarbeid kloppen, maar het gaat om heel weinig kinderen die in de fabrieken hebben gewerkt, vaak nog meegenomen door hun vader of moeder. Het gaat naar schatting om zo’n veertig kinderen die vaak door hun vaders werden meegenomen naar de fabriek.”
In het geboortejaar van Regout, 1801, runnen zijn ouders op de begane grond van het pand aan de Nieuwstraat 9 een zaak in huishoudelijke artikelen, glas, kristal en aardewerk. Het is dan al een goedlopende zaak. De Regouts hebben personeel in dienst en kunnen vrij snel het pand van de buren kopen om hun eigen zaak uit te breiden. Petrus Regout krijgt privé-onderwijs, maar verlaat na de dood van zijn vader in 1814 de school om zijn moeder te helpen in winkel. Hij laat dan al een groot zakelijk instinct zien, want door de spullen die in de winkel verkocht worden heeft hij vrijwel dagelijks contact met de leveranciers van glas en aardewerk.
Als Regout 25 is start hij in de Jodenstraat een eigen glasslijperij. Caspar Cillekens: “Hij begon met één werknemer, een glasarbeider uit Wallonië, die hij naar Maastricht haalde. Je zou kunnen zeggen dat Regout al kenniswerkers naar onze stad haalde, voordat het woord bestond.”
De wandeling gaat verder richting de Boschstraat waar Petrus Regout een jaar na de start van zijn zaak in de Jodenstraat naar verhuisde om verder uit te kunnen breiden. Caspar: “De omgeving Boschstraat is waar Sphinx uiteindelijk groot is geworden. Gestart met een glasslijperij startte hij in 1936 met de productie van aardewerk, waar zijn bedrijf later zo beroemd om zou worden. Net als bij de productie van glas haalde hij kenniswerkers uit Engeland in huis. De familienaam Shephard in Maastricht herinnert nog aan deze eerste kenniswerkers die hier kwamen werken.”
Olifanten
Tijdens de wandeling wordt door Caspar stilgestaan bij het beeld van Petrus Regout dat voor het voormalig kantoorgebouw van de Sphinx staat. “Het was de bedoeling dat prins Bernard in 1959 bij het 125-jarig jubileum het standbeeld zou onthullen, maar de prins kon niet aanwezig zijn omdat hij in Afrika op olifanten ging jagen,” vertelt Caspar. “Het initiatief voor het standbeeld kwam overigens niet van de directie maar van werknemers die vonden dat Regout een standbeeld verdiende. De Regouts waren aanvankelijk terughoudend, omdat ze vreesden dat een standbeeld opnieuw aanleiding zou geven tot het oprakelen van verhalen over bijvoorbeeld kinderarbeid in de fabriek.”
Het duurde nog tot 1965 voordat het beeld er kwam, want ook het toenmalige stadsbestuur stond niet te springen om een standbeeld. “Ze vonden de tijd er nog niet rijp voor. De negatieve sentimenten in de Maastrichtse samenleving zouden nog te sterk zijn."
Koningin Beatrix
Vlakbij het standbeeld van Regout staat het zogeheten Eiffelgebouw dat tussen 1929 en 1941 werd gebouwd. Het staat op de plek van de oude glasfabriek en het gebouw werd tot 2006 gebruikt voor de sanitairproductie van Sphinx. “De sanitairafdeling werd na de Tweede Wereldoorlog steeds belangrijker voor het bedrijf omdat er volop woningen gebouwd werden en elk nieuw huis een keuken en badkamer kreeg,” vertelt Caspar. “Vanaf begin jaren negentig ging het met de fabriek steeds slechter. Na de overname door het Finse Sanitec werd de productie in de jaren ’90 geleidelijk overgeplaatst naar lage lonenlanden. In 2006 werkten nog 400 werknemers in de fabriek. In dat jaar werd besloten de Sphinxfabriek aan de Boschstraat te sluiten en een nieuwe fabriek te openen in de Beatrixhaven. Een fabriek die nog door de toenmalige koningin Beatrix werd geopend. Caspar: “Het was een soort laatste stuiptrekking want twee jaar later ging deze fabriek dicht en kwam er een einde aan Sphinx in Maastricht. Ik hoorde zelfs dat de bouten en schroeven van de robots in de fabriek in de Beatrixhaven maar half vastgedraaid waren zodat ze fabriek snel konden ontmantelen.”
In het Eiffelgebouw zijn nu een hotel, studentenstudio’s, horeca, appartementen en bedrijven gevestigd. Op het voorplein is een tekst van oud-stadsdichteer Maarten van den Berg in de grond uitgehouwen. “Herinner mij het naamloos zweet dat hier de werkvloeren koelde,” luidt de tekst. “Van den Berg vond dat de passage waar de geschiedenis van de Sphinx wordt belicht te weinig aandacht besteedde aan de sociale geschiedenis van het bedrijf en de positie van de arbeiders,” vertelt Caspar.
De wandeling eindigt bij het Petrus Regoutplein naast het Eiffelgebouw. Nu nog een parkeerplaats, maar over niet al te lange tijd een nieuwe woonwijk. “Het heeft lang geduurd voordat een plein naar Petrus Regout werd vernoemd,” zegt Caspar. “Het geeft nog maar eens de broze verhouding aan tussen de stad, die groot en rijk geworden is dankzij de industrie, en ondernemer Petrus Regout.”
De jubileumwandeling Sphinx van Caspar Cillekens duurt ongeveer anderhalf uur en is alleen voor groepen te boeken via www.aldecaerte-maastricht.nl
