Balkgate: wekelijkse controle in de strijd om de macht

Inhoudsopgave

Al veel verhalen zijn er geschreven over Balkgate en nog vele verhalen zullen er geschreven worden over Balkgate. Balkgate is namelijk een iconisch verhaal aan het worden van de strijd tussen een eigenaar/ondernemer die vier woningen boven een winkel wil bouwen aan de ene kant en de gemeente aan de andere kant.

Voor de buitenstaander is Balkgate nu zichtbaar gemaakt door een groot protestzeil dat aan de gevel is gehangen. Niet zichtbaar zijn de wekelijkse controles die ambtenaren in het pand uitvoeren om te kijken of de bouw ook volledig stil ligt. Deze dinsdagochtend deed De Nieuwe Ster de deur een keer open voor de controlerende ambtenaren om zo'n controle-bezoek eens mee te kunnen maken.

Eerst even terug naar het protestzeil aan de gevel van de Kleine Staat 20. Het is Schildermans J'accuse...!, om zijn strijd met het gemeentehuis in een nieuwe fase te brengen. Het is een slim gekozen protest als je wil aantonen dat de gemeente meet met dubbele maten. Want op deze manier een zeil over een gevel hangen is verboden in Maastricht. De burgemeester wees er nog op op in de verkiezingstijd. Maar Schilderman dwingen het dundoek weg te halen is politiek toch toegeven dat de stad meet met twee maten. Dat is wat Schilderman graag wil aantonen. Want uitgerekend de wethouder die politiek verantwoordelijk is voor dit totaal vastgelopen bouwdossier, is Hubert Mackus van het CDA. Mackus die als running mate van Gabriëlle Heine van het CDA zelf vorige maand een paar dagen op een groot zeil hing aan een gevel van de Markt. Toen keek de gemeente toe.

De strijd met Schilderman beleeft nu wekelijks weer een nieuwe aflevering. Elke dinsdagochtend staat de deur open voor twee ambtenaren die komen controleren. Deze dinsdag was De Nieuwe Ster 'gastheer'. Hoe gaat zo'n controle? Dat is als een beroep doen op de Wet Open Overheid, maar dan in lijfelijke vorm. Je wil een keer kunnen controleren hoe de overheid afdwingt dat iedereen zich houdt aan de regels. Schilderman stemde toe om de aanwezigheid bij zo'n controle een keer aan De Nieuwe Ster over te laten.

Het is even voor 11 uur als twee ambtenaren zich melden. De deur beneden staat al op een kier dus na een luid 'binnen!' nemen de twee ambtenaren de eerste houten trap naar de eerste verdieping. De trap waarmee Balkgate feitelijk is begonnen. Want om die opgang mogelijk te maken zaagde Schilderman een stuk van 90 centimeter van een moerbalk af, zoals hem dat op een tekening van de gemeente - met stempels en alles - ook vergund was. Daar dacht de afdeling Cultureel Erfgoed later anders over.

Boven geven de twee ambtenaren keurig een hand en noemen hun naam. Daarna praten ze alleen nog onderling. Ze hebben een i-pad in de hand en bekijken verdieping voor verdieping. Veel is er niet te zien: het is ook voor een leek wel duidelijk dat de bouw stil ligt. Kale doorzakkende houten vloeren, muren die van allerlei soorten metselwerk zijn en verder is alles leeg. Geen enkel stuk gereedschap ligt er nog. Er liggen wel ijzeren balken te verstoffen, nog uit de tijd dat er wel weer even gebouwd mocht worden. Maar zoals Schilderman de ambtenaren al vaker heeft aangegeven: de aannemer is sinds carnaval weg en is bezig met een andere klus.

Maar Schilderman op zijn woord geloven, dat doet het stadhuis al lang niet meer. En dus komen wekelijks twee ambtenaren kijken of er niks is aangeraakt. Zo'n acht minuten hebben ze nodig om vast te stellen dat het er net zo uitzag als vorig week. Ze zeggen niets. Alleen aan het einde als ze de trap naar beneden nemen klinkt een "tot ziens".

Voor het stadhuis is Schilderman een enfant terrible. Hoewel Schilderman al enkele jaren niets liever wil dan met veel respect voor de kwaliteit en de historie van het pand voortvarend vier woningen in zijn ouderlijk huis bouwen, plaatst het stadhuis hem nu steevast in het frame van een onbetrouwbare cultuurbarbaar. Een cultuurbarbaar die maar doet. Die een monumentale balk laat doorzagen en die zich niet houdt aan gemaakte afspraken door tijdens de de bouw toch nog af te willen wijken van een bouwtekening. In casu ging het om het aanbrengen van een zwaluwstaart-vloer op de eerste verdieping. Het stadhuis accepteert geen enkele afwijking: dat betekent een nieuwe vergunning aanvragen. En ja, daarvoor staat weer 26 weken.

Het frame doet Schilderman pijn: het gaat om zijn ouderlijk huis dat hij met veel respect weer een toekomst wil geven. En niet alleen met veel respect: zijn poging er iets van te maken heeft hem al een burgermansfortuin gekost. Puur financieel gekeken kost de hele strijd hem kapitalen.

De Kleine Staat 20 is natuurlijk al lang een iconisch verhaal. Een verhaal waarin kosten noch moeite worden gespaard. Alleen in het geval van Schilderman zijn dat zijn eigen verdiende centen die hij voor zichzelf uitgeeft en in het geval van de overheid geven de ambtenaren alleen maar andersmans centen uit en juist niet eens voor zichzelf. Dat is een wereld van verschil volgens de econoom Milton Friedman. In het eerste geval ben je voorzichtig met kosten en let je goed op de kwaliteit van wat je krijgt. In het andere geval let je op geen van beide. Als je de rekening van juristen, onderzoekers en ambtelijke inzet niet zelf hoeft te betalen, kun je een strijd lang volhouden.

Het proces is leidend geworden, niet het resultaat. De uren die ambtelijk daaraan worden besteed, ze leveren de lokale economie helemaal niets meer aan toegevoegde waarde op. Het is in die zin bijna een Marxistische filosofie die in het stadhuis lijkt te gelden: gewerkte uren zijn per definitie waardevol. Maar dat is niet zo. Je kunt tien uur breien aan een lelijke trui. Die is dan onverkoopbaar en dan zijn die tien uur waardeloos. Je kunt ook werken aan iets waar de markt behoefte aan heeft. En toegepast op de Kleine Staat 20 betekent dat: aan vier woningen. Want er is woningnood.

Er is ook niemand meer die ingrijpt. Wethouder Hubert Mackus (CDA) is niet bereikbaar voor een reactie tijdens het korte mei-reces. Na de verkiezingen zijn de partijen bezig met zichzelf en vooral met de vraag: wie komt er op het pluche. De gemeenteraad lijkt wel afwezig dezer dagen. De vraag wie op het pluche komt is minder relevant dan-ie lijkt. Als je in een poezie-album zou schrijven zou je iets optekenen in de trant van: Balken kun je verzagen en wethouders vergaan, maar de ambtenaren blijven altijd bestaan.