Inhoudsopgave
De ambtelijke top van Maastricht heeft tijdens de coalitieonderhandelingen aangedrongen op duidelijke politieke keuzes. Wil de coalitie meer studenten, een nieuw MVV-stadion en soepeler monumentenbeleid? Wat krijgt voorrang bij woningbouw: betaalbaarheid, kwaliteit of snelheid? Wordt het zwembad geprivatiseerd of niet? Zo nee, dan moet er extra geld bij.
Het openbaar gemaakte formatiedossier bevat daarnaast een scherpe analyse van het eigen functioneren. De gemeente werkt niet als één organisatie, verantwoordelijkheden zijn onduidelijk en beleid krijgt meer aandacht dan uitvoering.
Het dossier is op 28 september door formateurs Pia Dijkstra en Raymond Knops naar de gemeenteraad gestuurd. Het bevat de ambtelijke presentaties die tijdens de onderhandelingen als inhoudelijke aftrap dienden. Daaronder zijn de bevindingen van de interim-gemeentesecretaris en het directieteam over de staat van de organisatie. Hun boodschap: zonder heldere prioriteiten en betere samenwerking dreigt de stapeling van politieke ambities vast te lopen in de uitvoering.
Opvallend is hoe scherp de ambtelijke leiding de problemen zelf benoemt. Politiek, college en organisatie zijn elkaar volgens de presentatie van de interim-gemeentesecretaris kwijtgeraakt: “Elkaar verloren.” Op alle niveaus bestaat onduidelijkheid over rollen en verantwoordelijkheden. Het ambtelijk vakmanschap is volgens diezelfde presentatie “weggezakt”.
Het geheel is van niemand
Maastricht heeft verschillende langetermijnagenda’s voor de stad en de regio, maar geen gezamenlijk verhaal dat die met elkaar verbindt. Ook met maatschappelijke partners ontbreekt een gedeelde strategie. Binnen de organisatie lopen de opvattingen uiteen over de eigen rol en over waar de gemeente staat.
De gemeente functioneert daardoor onvoldoende als één geheel. Afdelingen en domeinen kennen een wij-zijsfeer. Niemand draagt voldoende verantwoordelijkheid voor het totaal. Zowel het college als de ambtelijke organisatie werkt volgens de presentaties te veel vanuit incidenten.
Problemen worden naar boven doorgeschoven, waarna leidinggevenden ze overnemen. Dat gaat ten koste van strategisch werken. De organisatie is goed in plannen, maar minder goed in het daadwerkelijk uitvoeren daarvan. Het directieteam constateert bovendien dat besluiten onvoldoende scherp worden vertaald naar concrete actie.
Ook de beschrijving van de cultuur is stevig. Naast hard werken, loyaliteit, gedrevenheid en werkplezier staan een gebrek aan discipline, conflictvermijding, onmacht en verharding. Grenzen worden onvoldoende gesteld. De ambtelijke leiding spreekt van een roddelcultuur en veel mensen die zich als slachtoffer zien.
Berenschot
De presentaties dateren van de formatiebijeenkomst op 6 mei, dus van vóór de presentatie van het rapport van Bureau Berenschot op 4 juni. De ambtelijke top legde daarmee zelf al veel van de problemen bloot die het externe onderzoeksbureau vervolgens beschreef.
De Nieuwe Ster berichtte eerder over Berenschots bevindingen: gebrekkige samenwerking, onduidelijke verantwoordelijkheden, roddelen en een sterke gerichtheid op de korte termijn. Volgens de onderzoekers had de reorganisatie van 2023 vooral de organisatiestructuur veranderd, terwijl de noodzakelijke veranderingen in gedrag, cultuur en werkwijze onvoldoende waren gerealiseerd. Het formatiedossier laat zien dat ook de eigen leiding de ernst van die problemen onderkende.
Zwembad
De vragen aan de politiek zijn opvallend concreet. “Wees duidelijk, willen we wel of geen nieuw MVV stadion”, schrijft het directieteam. Ook moet de coalitie aangeven wat Maastricht als studentenstad betekent en of groei van het aantal studenten gewenst is.
Voor het theater adviseert het directieteam externe verzelfstandiging. Voor het zwembad vraagt het een duidelijke keuze: op afstand zetten of binnen de gemeentelijke organisatie houden. In dat laatste geval zijn volgens de ambtelijke top extra middelen nodig.
Bij monumenten en erfgoed moet de politiek eveneens richting geven: de bestaande lijn voortzetten of versoepelen? Voor woningbouw worden betaalbaarheid, kwaliteit en snelheid of volume beschreven als drie knoppen die elkaar beïnvloeden. De coalitie moet aangeven hoe zij die wil afstellen.
Ook bij de verdeling van de schaarse ruimte zijn keuzes onvermijdelijk. Vergroening van de binnenstad kan volgens het directieteam alleen als ruimte voor auto’s en geparkeerde fietsen wordt ingeleverd.
Spanningen binnen de coalitie
Een analyse in het dossier waarschuwt dat leefbaarheid en duurzaamheid botsen met bereikbaarheid en autoverkeer. Mobiliteit kan daardoor een structureel spanningsdossier binnen de coalitie worden.
Bij politiek gevoelige onderwerpen is een afweging nodig tussen maatwerk vanwege de maatschappelijke waarde en strikte, algemene regels. Die laatste kunnen precedentwerking en verdeeldheid binnen het college helpen voorkomen.
Ook financieel vraagt het dossier om politieke richting. Zijn hogere lokale lasten een aanvaardbaar middel om ambities te betalen? Die vraag wordt expliciet opengelaten.
Maurice Ubags
De afstand tussen plannen en uitvoering blijkt ook uit de investeringscijfers. In 2024 werd €43,3 miljoen aan investeringen gerealiseerd, terwijl bijna €170 miljoen was geraamd: ongeveer een kwart. De financiële presentatie bepleit daarom realistische ambities die aansluiten op de uitvoeringscapaciteit, met aandacht voor andere factoren die projecten vertragen.
Van onze redactie
Al ons nieuws is en blijft gratis, maar waardeert u ons werk, steun dan De Nieuwe Ster.
