De ‘assholes’ van de Welstandscommissie

In De Limburger van woensdag een interview met voorzitter Tom Frantzen van de Welstands- en Monumentencommissie. Hij zegt in de krant dat hij ondanks de kritiek met plezier adviseert over bouwplannen. Hij verdedigt het belang van de commissie, maar zegt dat “soms wat ongenuanceerde berichtgeving” — vooral van De Nieuwe Ster, volgens de redactionele toelichting — de commissie schaadt en de politiek beïnvloedt. Ook vindt hij dat metaforen in krantenkoppen gemakkelijk uit hun verband worden gehaald.

Dat nodigt natuurlijk uit om te reageren. Dat doen we uiteraard graag als we worden aangesproken. Bij deze.

Maastricht, wat een jaar voor onze gevels. Een gebouw veranderde volgens de Welstandscommissie van een jongen in een meisje. Daarna dreigde het een clown te worden. Bij Hotel Derlon was de kerststrik samen met de verlichting te veel: de architectuur zou minder goed afleesbaar zijn.

Maar hele volksstammen vonden die versiering schitterend. Er werden duizenden foto’s gemaakt. En toen de gemeenteraad ingreep, mochten de strik en de verlichting toch samen schitteren. Niet omdat de Welstandscommissie ineens van mening veranderde, maar omdat de raad de regels versoepelde en meer ruimte voor ondernemers afdwong. De gevel kreeg dus geen nieuw advies, maar een nieuwe politieke meerderheid.

Pierre Rieu hoeft niet meer te kiezen: licht óf strik, ook al zakte hij volgens de Welstandscommissie tot twee keer toe voor zijn strikdiploma.

Saillaint: in De Limburger krijgt niet alleen De Nieuwe Ster een veeg uit de pan, dat geldt ook voor de politiek. Lees mee: "De politiek, met name bepaalde raadsleden, is daar erg gevoelig voor." Waar gaat dit over? De journalist van De Limburger vergeet door te vragen: welke raadsleden? We kunnen het wel invullen: Jo Smeets van Maastricht van NU en Gabriëlle Heine van het CDA die hun volksvertegenwoordigende taak serieus nemen en zelf, als enigen, ook wel eens een zitting bijwonen van de Welstandscommissie. Dan weet je natuurlijk waar je het over hebt in de gemeenteraad. In de raad waar Heine naar aanleiding van de Kerststrik met een initiatiefvoorstel kwam om ondernemers meer ruimte te geven.

Dan zegt de voorzitter in De Limburger dat metaforen goede krantenkoppen opleveren, omdat ze makkelijk uit hun verband te rukken zijn. Dan heb ik een vraag: welke metafoor heeft De Nieuwe Ster precies uit haar verband gerukt? Noem er één.

“Soms wat ongenuanceerd” is geen voorbeeld. Dat is een bouwtekening waarop een rood kruis staat, maar het vakje met de toelichting leeg is. Soms? Welk artikel? Welke zin? Wat was het verband, en hoe heeft de krant dat veranderd?

Een krant is geen notulenboek. Een journalist is geen kopieerapparaat met een perskaart. De expertise van De Nieuwe Ster is juist om scherp verslag te doen: uit te zoeken wat er is gezegd, waarom het ertoe doet en hoe de lezer het kan begrijpen. Wie van een krant verwacht dat zij alleen de vergadering overschrijft, verwart journalistiek met notuleren.

Ook opvallend: in het interview wordt gesproken over “lokale media”. De voorzitter noemt De Nieuwe Ster niet bij naam; de redactie (Joos Philippens, red.) vult tussen haakjes in dat hij vooral op De Nieuwe Ster doelt. Dan had de verslaggever moeten doorvragen: “Bedoelt u De Nieuwe Ster? Welk artikel? Welke passage klopt volgens u niet?” Net als bij de raadsleden vergeten door te vragen.

Zo wordt de kritiek in het meervoud geuit en de naam door een ander ingevuld. Dat is een laffe manier van formuleren. En de journalist laat de kans liggen om de vraag te stellen die de lezer nodig heeft: waar gaat dit verwijt precies over?

Hetzelfde geldt voor “overdaad” bij de kerstverlichting. Dat is een oordeel, geen meeteenheid. Zoals het Engelse gezegde luidt: Opinions are like assholes: everybody has one. De commissie mag een oordeel geven. Maar expertise maakt een oordeel niet vanzelfsprekend voor iedereen. Expertise hebben wil niet zeggen dat een zienswijze dus goed is uitgelegd.

De commissie adviseert; het college beslist. Toch kan zo’n advies in de praktijk zwaar wegen. Het gezag ervan hangt daarom niet alleen af van de deskundigheid aan tafel, maar ook van de uitleg: kunnen mensen volgen waarom dit plan niet deugt? Als het oordeel ver afstaat van de communis opinio, bewijst dat niet automatisch dat de commissie ongelijk heeft. Het betekent wel dat ze haar redenering extra helder moet motiveren.

En er is nog iets: die procedures kosten initiatiefnemers geld. Bij het Ronald McDonald Huis kwam het ontwerp zes keer bij de commissie terug. De Nieuwe Ster meldde dat de vele aanpassingen de bouwkosten over het budget hadden geduwd en dat een gevraagde gevelbekleding tienduizenden euro’s extra kon kosten. In andere vergunningstrajecten beschreef De Nieuwe Ster opnieuw nieuwe vragen, aanvullende onderzoeken en extra detailtekeningen. Dat zijn geen abstracte architectuurtermen; dat zijn rekeningen.

De Nieuwe Ster staat aan de kant van ondernemers die vooruit willen met de stad. Niet omdat een ondernemer altijd gelijk heeft, en niet omdat iedere nieuwe gevel mooi is. Wel omdat het óók journalistiek is om te vragen wat vertraging, steeds nieuwe tekeningen en extra eisen kosten, en of die kosten nog in verhouding staan tot het doel. Daar kun je in Maastricht ernstig aan twijfelen.

Dus: zeg gerust dat een gebouw te massief is, een gevel anoniem is, balkons bakjes zijn of een plan het “net niet” is. Maar als je vindt dat een verslaggever je woorden uit hun verband haalt, wijs dat verband dan aan. Noem het artikel, de passage en wat er volgens jou wél is gezegd. Zeker als je de beschuldiging uit dat er sprake is van "soms wat ongenuanceerde berichtgeving."

In Maastricht kan een gebouw een jongen, een meisje of een clown worden. Volgens de Welstandscommissie dan toch.

Maar journalistiek hoort de luis in de pels te zijn. Ook als dat niet fijn voelt voor de heren en dame van de Welstandscommissie. Daarom is de openbaarheid van zo'n vergadering van de Welstand ook van het grootste belang. Juist die openbaarheid zorgt voor externe controle zodat de samenleving en de journalisten die haar vertegenwoordigen kunnen laten zien hoe besluiten tot stand komen.

Dat is ook de reden dat bijvoorbeeld strafzittingen en andere vormen van rechtspraak in Nederland alsook raadsvergaderingen openbaar zijn. Dat er pers op de publieke tribune kan zitten, werkt zuiverend. Dat blijkt ook uit het interview: de Welstandscommissie is meer op zijn woorden gaan letten. En in de optiek van De Nieuwe Ster is dat vooral dat de Welstand veel beter oplet niet langer zich laatdunkend uit te laten over initiatieven. Dat de Welstand vindt dat een architect van een jongen een meisje maakt, dat horen we inderdaad niet meer.

De voorzitter kan wel professor zijn en verstand hebben van architectuur, van journalistiek heeft hij geen kaas gegeten.