Huilen bij Welstand om verlies van 4,5 jaar woongenot, en witte kozijnen mogen ook niet

Inhoudsopgave

Hoezeer ze ook probeert zich goed te houden, op een gegeven moment kan ze haar tranen niet meer bedwingen. Viereneenhalf jaar strijd over haar woonhuis aan de Heylerhofflaan 2 komt er deze dinsdagochtend uit tijdens de vergadering van de Welstands- en Monumentencommissie. Tranen van onmacht, frustratie en een geschonden rechtsgevoel.

De eigenaresse van het gemeentelijk monument heeft naar eigen zeggen viereneenhalf jaar lang, tegen hoge kosten, gedaan wat de afdeling cultureel erfgoed van de gemeente verlangde. Nu wil ze de kozijnen wit schilderen, net als die van het buurpand. Ze wil af van de bruine en deels zilverkleurige kozijnen. Maar de commissie adviseert negatief over haar vergunningsaanvraag. Volgens de leden laat het monumentenbeleid hun geen andere keuze. „Ook wij hebben hier buikpijn van”, zegt voorzitter Tom Frantzen na een uur discussiëren.

Voor de eigenaresse is de maat vol. „Ik zit hier te huilen om de kleur van kozijnen. Het is schunnig hoe dit gaat. Het is maar net wie hier zit. Ik hoop echt waar dat jullie nooit in zo’n situatie zitten. Het klopt gewoon niet. Loop langs in Maastricht en vraag honderd mensen of hier witte kozijnen kunnen of dat ze bruin moeten blijven. Twee die het met jullie eens zijn. Vraag het aan alleen bouwhistorici en die geven jullie allemaal gelijk.”

De frustratie komt er in golven uit. „Ik ben hier al vijf jaar mee bezig. Jullie frustreren mensen tot op het bot. Ik ben geen achterlijke. Maar zo voel ik me hier wel. Moet ik weer op mijn knieën voor een kleur.”

Binnen heeft ze het pand opgeknapt zoals de afdeling cultureel erfgoed het wilde. Het behoud van ornamenten en andere monumentale onderdelen, het plaatsen van voorzetramen en glas-in-loodramen: het bracht volgens haar zeer hoge kosten met zich mee. Ze zegt dat ze steeds heeft geprobeerd de regels te volgen.

„Ik haat het dat ik het brave meisje ben en daar elke keer tol voor betaal. Ik heb alles volgens de regels gedaan en in samenspraak met de afdeling cultureel erfgoed. Toen we de grote aanvraag voor de verbouwing hadden gedaan, zaten er andere mensen. Die hadden toen geen moeite met witte kozijnen. In die eerste grote vergunning heb ik de kozijnen laten zitten, omdat dat dan weer zou leiden tot extra uitstel. Ik wilde eindelijk beginnen. Daarom is besloten later een aparte vergunning aan te vragen. In dat traject zijn toezeggingen gedaan.”

Ze maakt een armgebaar tot ver boven haar hoofd. „Het is van de gekke dat ik zo moet huilen, maar het zit me tot hier. Ik zit hier nu voor de vierde keer. Het woonplezier wordt je ontnomen. Daar moeten jullie mensen die zo’n duur pand kopen voor waarschuwen. Als burger weet je niet wat je te wachten staat.”

Het jarenlange gedoe heeft het pand volgens haar veel te duur gemaakt. Inmiddels staat het te koop. „Ik ben helemaal klaar met de gemeente Maastricht. Ik heb al diverse kijkers gehad, niemand wil die bruine kozijnen.”

Vanaf het begin heeft ze duidelijk gemaakt dat ze witte kozijnen wil, zoals de buren op nummer 3 die ook hebben. Daarbij beroept ze zich op een gemeentelijke richtlijn: als panden samen een ensemble vormen, moet die samenhang volgens haar zoveel mogelijk in de gevel zichtbaar zijn. Door de kozijnen van nummer 2 dezelfde kleur te geven als die van nummer 3, zouden de panden weer één architectonische eenheid vormen.

„Daar staat niks in over de kleur, alleen dat ze op elkaar aangepast moeten worden. Ik vraag toch niks geks als ik me houd aan jullie eigen richtlijnen? Het wordt niet kikkergroen of paars. Het wordt exact dezelfde kleur wit als bij de buren.”

De ambtenaar van cultureel erfgoed ziet het anders. Volgens hem mag een bestaande kleur zonder vergunning worden onderhouden en heb je ook geen vergunning nodig als je aansluit bij de historische kleur. Voor een andere kleur is wel een vergunning nodig. Witte kozijnen betekenen in zijn ogen „verlies van monumentale waarde”. Hij zegt: „Vanuit historisch perspectief is dit pand veel unieker dan dat van de buren.”

Bijna alle leden van de Welstands- en Monumentencommissie volgen hem. Karel Emmens ziet ook dat de richtlijnen wringen, maar geeft de historische uitstraling van het pand voorrang. „Dank voor uw enthousiasme. Uw hart ligt er. De algemene richtlijnen zijn met elkaar in tegenspraak. Nummer 2 en nummer 4 geven de oude situatie weer. Dat zijn fraaie historische gevels. Wit is een moderne kleur, typisch twintigste eeuw. De witte vensters zijn heel dominant. Bij uw pand is het juist één geheel, zonder opdringerig te zijn. Dat is een heel bijzondere kwaliteit van de negentiende-eeuwse architectuur. Als ik een afweging moet maken, volg ik cultureel erfgoed.”

Commissielid Mark Feron komt tot een andere conclusie. Hij ziet een botsing tussen het monumentenbeleid, dat uitgaat van behoud of herstel van de historische kleur, en de richtlijn over het herstellen van de samenhang tussen de panden. „Er is een bereidheid om de twee-eenheid te herstellen. Dat is belangrijk. Tegelijkertijd zie ik dat de regels conflicteren. Mevrouw heeft dat blootgelegd. Het is niet aan mij om te zeggen welke regel voorrang moet hebben. Wij kunnen daar niet onafhankelijk over adviseren. Eerst is de gemeente aan zet: die moet het beleid aanpassen.”

De andere commissieleden gaan daar niet in mee. Ook de afdeling cultureel erfgoed blijft bij haar standpunt: „Het gaat om kwaliteit. Vanuit historisch perspectief is de huidige kleur verantwoorder.”

De eigenaresse blijft proberen de commissie te overtuigen. Volgens haar biedt juist de richtlijn over het ensemble een grond voor een positief advies. Ze begrijpt niet waarom de commissie wel het ene beleidsuitgangspunt volgt, maar het andere terzijde schuift.

„Jullie kunnen de eigenaar van nummer drie niet verplichten het weer bruin te schilderen om zo tot één ensemble te komen, maar als ik het wit wil schilderen om tot een ensemble te komen zoals de richtlijn voorschrijft, dan mag dat niet. Jullie kunnen meewaaien, maar jullie willen dat simpelweg niet. Als je het mij vraagt, dan houd ik me aan de richtlijn. Maak ik het wit, ben ik heel blij. Dan zijn drie huizen naast elkaar wit. Je kunt jullie redenering volgen, maar dat geldt net zo goed voor die van mij. Die kun je ook niet zomaar wegpoetsen.”

De ambtenaar waarschuwt voor de gevolgen van een uitzondering. „Als we meewaaien, moeten we met de hele stad meewaaien. Er zijn ook heel veel andere plekken in de stad waar we dit dilemma wel eens tegenkomen. We kunnen geen uitzondering maken.”

Voorzitter Frantzen erkent dat twee eisen tegenover elkaar staan. „Een monument moet bij de historie blijven. Maar de ambitie is ook om de twee panden een ensemble te laten zijn. Helaas sluiten die twee elkaar uit.” Volgens hem kan dat ensemble ook ontstaan als de buurpanden ooit hun historische kleuren terugkrijgen. Hij wijst op de Tapijnkazerne: „Het terugbrengen van de historische kleuren heeft het hele complex enorm verbeterd. Ik geloof dat dat ook geldt als jullie nummer 3 kunnen overtuigen.”

De eigenaresse acht dat geen reële oplossing. „Ik maak er geen paars van hè. Ik ga geen gekke dingen doen, geen kikkergroen. Nogmaals: dezelfde kleur als de buren. That’s it. Meer is het niet.”

Frantzen houdt vast aan zijn gedachte. „Ook al kunnen we niemand dwingen, het is onze hoop dat die panden op nummer 1 en 3 ooit hun kleur terugpakken en de gevels weer de bijzondere kwaliteit krijgen die ze ooit hadden. De ambitie dat het een ensemble wordt, kan ook betekenen dat dat gebeurt in de historische kleuren.”

„Nummer 3 is net een maand geleden weer opnieuw wit geverfd”, antwoordt de eigenaresse. „Zo braaf als ik ben geweest, zijn er maar weinig. Ik vraag niks geks als ik me houd aan jullie richtlijnen. Heel kwalijk dat het zo loopt. Maar als jullie het aan een groep bouwhistorici vragen, zullen die zeggen dat ik gek ben, dat ik historisch erfgoed wit wil maken. Je voelt je alsof je iets achterlijks vraagt.”

Het gesprek keert telkens terug naar hetzelfde punt. Zij vindt wit mooier en ziet daarin een manier om de panden bij elkaar te laten passen; de commissie hecht meer waarde aan de historische uitstraling van haar eigen gevel. „Ik kom hier niet met jullie uit. Voor mijn gevoel vraag ik niks geks. Jullie kunnen de buren niet dwingen, maar mij blijkbaar wel. Ik heb alle mensen om me heen gevraagd: niet één die zegt dat bruin mooier is. Iedereen vindt wit mooier.”

„Niemand zegt dat u gek bent”, reageert Frantzen. „Wij zijn een onafhankelijke adviescommissie. Wij maken de regels niet. U bent in alle gradaties volledig redelijk.”

Emmens merkt op dat hij bij de eigenaresse weinig ruimte voor een andere oplossing ziet. „Waar ik me over verbaas, is dat mevrouw aangeeft dat ze tot een oplossing wil komen. Het is wel alleen de oplossing die zij voorstaat. Ik mis het gevoel voor de essentie van dit monument.”

„Ik vind het niet netjes om te horen dat ik niet bereid ben tot een compromis”, antwoordt ze. Wanneer Frantzen zegt haar emotie te begrijpen, reageert ze direct: „Daar heb ik helemaal niks aan. Het kost mij heel veel geld. Mensen willen geen bruine kozijnen.”

Frantzen vat het oordeel van de commissie samen: „We kunnen niet akkoord gaan omdat met wit monumentale waarde verloren gaat, ook al zou er ensemblewaarde toegevoegd worden.”

Daarmee is het gesprek nog niet voorbij. Het ingeplande halfuur loopt uit tot een uur, zeer ongebruikelijk voor de commissie. De eigenaresse herhaalt hoe zwaar de kwestie haar valt. „Ik zit hier voor de vierde keer te huilen over stomme kozijnen. Ik vraag niks geks. Maar je moet kennelijk connecties hebben om iets gedaan te krijgen. Ik heb die niet.”

Frantzen weerspreekt dat. „Nee, dat heeft hier niks mee te maken. Sommigen kiezen ervoor om illegaal iets te doen. Dat heeft niets met connecties te maken.” De commissie adviseert de wethouder, legt hij uit; uiteindelijk beslist die over de vergunning. „Dit is typisch een situatie waarin het uiteindelijk op dat besluit aankomt.”

De eigenaresse verwacht weinig van die laatste stap. „Als jullie negatief adviseren, gaat de wethouder mee. Waarom zou die zijn eigen commissie overrulen?” Frantzen antwoordt dat de commissie niet in de positie zit „om over ons hart te strijken”.

„We moeten stoppen met discussiëren. Dat heeft geen zin”, zegt de eigenaresse. De ambtenaar van cultureel erfgoed probeert haar nog te winnen voor de historische kleuren: „Als dit pand de historische kleuren heeft, dan blijven de toeristen echt staan. Buren worden jaloers op wat het wordt.”

Frantzen sluit af met de erkenning dat het advies voor haar grote gevolgen heeft. „U heeft er veel meer buikpijn van dan wij. Maar die hebben wij ook. Wij proberen zuiver op het beleid te adviseren. We zullen bij de wethouder aangeven dat dit een dilemma is.”