Kerststrik, Intratuin, Minckelers: college klem tussen raad en ambtenaren?

Dinsdag vergadert de raad onder meer over kerstversiering: hoeveel ruimte krijgen ondernemers om hun zaak tijdens de feestdagen aan te kleden? Op het eerste gezicht een losstaand initiatiefvoorstel, naar aanleiding van de "overdadige" versiering bij Derlon. Maar achter de rode strik en de duizenden lampjs van Pierre Rieu ligt een grotere vraag.

Neemt het college de wensen van de raad wel serieus? Bij Minckelers gebeurde dat tot twee keer toe niet. De raad greep vorige week in. Net als bij Intratuin, dat na jaren tegenwerking eindelijk zijn horecaruimte mag uitbreiden. De raad had woorden tekort om het ondernemerschap te bewieroken en er ruim baan voor te eisen.

Het voorstel van CDA-fractievoorzitter Gabriëlle Heine en D66 gaat niet alleen over hotel Derlon. Heine wil de regels voor kerst- en wintersfeerversiering aanpassen, zodat ondernemers meer ruimte krijgen. Het college adviseert de raad om het voorstel nu niet vast te stellen. De criteria zouden nog onvoldoende zijn uitgewerkt; eerst moet er een verkennings- en participatietraject komen. Nieuwe regels zouden volgens wethouder Hubert Mackus op zijn vroegst voor het seizoen 2027/2028 kunnen gelden. 

Als een meerderheid dinsdag toch vóór het voorstel stemt, is dat dus meer dan een oordeel over één gevel. Dan zegt de raad dat hij sneller ruimte wil bieden dan het college verantwoord vindt. Sneller opereren, sneller vergunningen afgeven, het is een wens die de raad al langer heeft en ook steeds nadrukkelijker uitspreekt.

De raad wil nu weer dat het college de voet van het rempedaal haalt. En un het verlengde daarvan: dat het college meer gaat luisteren naar de raad. Die wil niet langer de "tekenmachine" zijn van door ambtenaren en college voorgekookte stukken.

Bij de discussie over Minckelers liet de raad zijn tanden zien. De raad had zich al twee keer uitgesproken voor een duurzame, permanente verwijzing naar de vlam. Toch gaf het college wederom de voorkeur aan niets doen. Wethouder Jeroen Hoenderkamp van GroenLinks verdedigde die keuze nog, maar de raad wees die optie onmiddellijk unaniem af. Daarbij vielen de harde kwalificaties dat de moties “naast zich neer” waren gelegd en "minachting van de raad".

Ook bij Intratuin gooide de raad de oude koers om: 'alle ruimte voor onderschap' was nu de boodschap.

Bij de kerstversiering dreigt binnen een tijdsbestek van nog geen twee weken de volgende clash. Extra pikant omdat Heine en Mackus allebei van het CDA zijn. Heine geeft het dualisme daarmee pas echt smoel. Ze laat zien dat voor haar de raad inderdaad het hoogste bestuursorgaan is.

Heine zei over het welstandsbeleid dat “een enorme pré” voor de stad verloren dreigt te gaan. Mackus houdt namens het college vast aan het advies om de bestaande regels te blijven toepassen. Daarmee wordt dinsdag ook zichtbaar hoeveel ruimte coalitiefracties als CDA, D66 en wellicht ook anderen nemen om een andere koers te bepleiten dan het college. De raad wil gene "tekenmachine" meer zijn.

Berenschot

De stemming valt bovendien in een periode waarin de verhoudingen in het stadhuis al onder een vergrootglas liggen. Het rapport van Berenschot beschreef problemen in de samenwerking tussen raad, college en ambtelijke organisatie.

Juist daarom kan de kerststrik meer gewicht krijgen dan het onderwerp op zichzelf doet vermoeden. Als raadsleden na het Berenschot-rapport opnieuw het gevoel krijgen dat hun politieke voorkeur pas meetelt nadat het college er zijn eigen proces en tempo aan heeft verbonden zoals ze ook weer wil bij de Kerststrik, raakt dat aan het vertrouwen tussen beide bestuurslagen.

Als het initiatiefvoorstel wordt aangenomen: kan het college die duidelijke politieke keuze van de raad dan vervolgens uitvoeren? Ook als die keuze afwijkt van zijn eigen en het ambtelijk advies? Het college kan zich niet nog een keer branden aan de vlam van Minckelers: ja zeggen en nee doen.

Dossiers

Die bredere vertrouwensvraag speelt ook buiten de kerstverlichting. Bij Balkgate is de eigenaar van het monumentale pand aan de Kleine Staat opnieuw om duidelijkheid over de vloerconstructie gevraagd. Een eerder aangenomen motie moest ruimte bieden voor een soepeler monumentenbeleid, maar de kwestie sleept zich voort.

In de Mariastraat wacht een aannemer al drieënhalf jaar op een vergunning voor acht appartementen. De PvdA wil dat het college met betrokken partijen bespreekt waarom monumentenprocedures zo lang duren. Het college wijst in zijn antwoord onder meer op onduidelijke plannen, de kwaliteit van onderzoeken en het ontbreken van vooroverleg. Tegelijk noemt het geen maximale behandeltermijn.

Waar de raad vergunningen wil versnellen, legt het college de schuld op duidelijke voorspraak van de afdeling cultureel erfgoed bij initiatiefnemers. De afdeling cultureel erfgoed blijft de messen slijpen, zo maken de antwoorden en ook de opstelling van de afdeling Erfgoed in de Welstandscommissie duidelijk. Niets over het advies van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed om de helpende hand uit te steken. "Maastricht verdient beter", schreef de Rijksdienst.

Een initiatiefnemerdie kozijnen wit wil schilderen, verlaat gefrustreerd en huilend de vergadering van de Welstandscommissie. Het is de vraag of wethouder Mackus dat negatieve advies naast zich neer durft te leggen.

Er zijn ook dossiers waarin het college na kritiek terugkomt op een eerdere eis. Bij de Populierweg hoefden bewoners uiteindelijk geen nieuw parkeeronderzoek meer te laten uitvoeren, nadat de raad vragen stelde en De Nieuwe Ster meldde dat er al gegevens uit 2019 waren, die wel goed genoeg waren voor een reconstructie van drie straten in Limmel begin volgend jaar. Wethouders Guiseppe Noteborn en Hubert Mackus beloven lessen te trekken uit deze casus.

Dinsdag gaat het formeel over regels voor kerstversiering. De politieke inzet kan dus groter zijn: of het college en de raad na het rapport van Berenschot een andere verhouding weten op te bouwen. Een raad die tegen het advies van het college in stemt, is niet per se een raad die het college niet vertrouwt. Maar als zulke botsingen zich opstapelen en ook dossiers als Balkgate en Mariastraat blijven hangen, wordt het moeilijker om de vraag te ontwijken: begrijpt het college wat de raad wil en is het bereid daar vervolgens naar te handelen?

Berenschot

Als de vraag of het college wel begrijpt wat de raad wil met "ja' kan worden beantwoord, dan komt de volgende vraag nog nadrukkelijker in beeld. Is het college wel in staat om de wensen van de raad op te leggen aan het ambtelijk apparaat?

Het ambtelijk apparaat, zoveel is duidelijk, zal zijn positie niet zomaar opgeven. Kijk wat de machtige vastgoed-directeur Fred Seijben zei over een nieuw MVV-stadion tijdens de formatie. Het ambtelijk advies is om niet aan een nieuw stadion te beginnen op de kop van de Belvédère. Hij uitte die zienswijze ook al publiekelijk, op een moment dat wethouder Mackus en MVV onderzoeken uitvoeren naar de mogelijkheden op de Belvédère. Dat was een ambtelijke brutaliteit van een top-directeur.

Kijk naar de beantwoording van de PvdA-vragen naar aanleiding van de kwestie in de Mariastraat. Het ambtelijk geschreven antwoord is klip en klaar: de schuld ligt bij de initiatiefnemer.

Kerststrik? Mackus volgt de ambtelijke lijn: niet voor het tussenjaar 2026/2027 toestaan maar direct handhaving aankondigen. Dat is toch toondoof voor wat er breed leeft in Maastricht. Deze keer geen maatwerk, zoals de ambtenaren dat geitenpaadje van 'maatwerk' wel altijd weten te vinden als het om gemeentelijke eigendommen gaat. De sluiswachterswoning bij het Landbouwbelang slopen? Doen we. Tegen het advies van de Welstands- en monumentencommissie in.

Ambtenaren lijken nog steeds de macht in Maastricht sterk in handen te hebben. Ze weten dat ze wethouders kunnen maken en breken.

Twee bestuurlijke groentjes, Guiseppe Noteborn en Marlou Jenneskens, zijn nu weer toegetreden als nieuwe wethouders in het college. Die hebben in vrijwel alle dossiers een enorme informatie-achterstand ten opzichte van het ambtelijk apparaat dat hen moet adviseren. Dan is het te begrijpen dat ze niet meteen zien als ze het bos in worden gestuurd.

En zelfs een ervaren wethouder als Hubert Mackus wijkt vrijwel nooit af van een ambtelijk advies. Niet in staat om zelf een creatieve, desnoods tijdelijke, oplossing te vinden voor bijvoorbeeld de Kerststrik of om ook maar in welke casus dan ook een keer contrair te gaan. Dat voorspelt ook weinig goeds voor MVV, want zo'n dossier is natuurlijk tot een machtsfactor-10 lastiger dan een Kerststrik.

Misschien is het goed als Berenschot over anderhalf jaar nog eens evalueert of iedereen zijn rol goed wat beter is gaan spelen. Benieuwd wat Wim Hillenaar, onze burgemeester, dan heeft gedaan. Hij zou zich nadrukkelijk gaan bezighouden met de aanbevelingen van Berenschot.