Doorgaan naar artikel

Maastricht raakte de tel niet kwijt

Een met ChatGPT gegenereerde afbeelding.

Inhoudsopgave

Donderdagavond organiseerde ik weer het maandelijkse Historisch Café Maastricht in het Pesthuys. Peter Scheele, een van de vaste gasten, gaf zijn negende presentatie tijdens een drukbezochte bijeenkomst. Zijn verhaal ging over de laatmiddeleeuwse Sint-Matthijskerk op de Boschstraat, een van de verborgen parels van de stad. Zoals gebruikelijk hingen de aanwezigen aan de lippen van Peter. 

Door Stefan Vrancken

De andere gastspreker was Willibrord Beemsterboer, die in Tongeren woont. Beemsterboer ontdekte dat Joseph Luns (1911-2002), minister van Buitenlandse Zaken en later secretaris-generaal van de NAVO, via zijn moeder, Harriet Louvrier, Maastrichtse voorouders had. Luns vertelde over de afkomst van zijn moeder een ander verhaal. Het Maastrichtse verleden van zijn moederlijke familie bleef daarmee zorgvuldig buiten beeld. De reden hiervan is onbekend.

Joseph Luns (1979). Beeld: Public Domain, Wikimedia Commons

Een geboorte in de Grote Staat

Een van de Maastrichtse voorouders van Joseph Luns aan moederszijde was zijn overgrootvader Jean Jacques Joseph Louvrier. Hij werd op 20 oktober 1808 geboren in het ouderlijk huis in de Grote Staat. Zijn vader, Joannes Laurentius Louvrier, was rentenier en leefde van de inkomsten uit zijn vermogen. Magdalena Ittel, de moeder van de kleine Jean Jacques Joseph, was al in verwachting toen zij op 8 september, zes weken voor de geboorte van haar eerste kind, in het huwelijk trad met Joannes Laurentius Louvrier. Toen Jean Jacques Joseph Louvrier werd geboren, was Maastricht een Franse stad in het keizerrijk van Napoleon I.

De geboorteakte van Jean Jacques Joseph Louvrier, overgrootvader van Joseph Luns. De akte is opgesteld in het Frans. Ten tijde van de geboorte (1808) lag Maastricht op het grondgebied van het Franse Keizerrijk van Napoleon I.

Een Maastrichtse speelkaartenfabrikant

Op 3 januari 1843 liet Jean Jacques Joseph Louvrier, die toen 34 jaar oud was, in het Algemeen Handelsblad een advertentie plaatsen. Louvrier maakte de lezers bekend dat hij in Maastricht een “fabriek van speelkaarten” had geopend. In Amsterdam had hij een verkoopdepot gevestigd. In de advertentie werd ook zijn Maastrichtse woonadres vermeld, namelijk Bogaardenstraat 1150. Ook in andere advertenties van Louvrier werden adressen met extreem hoge huisnummers genoemd. Na de lezing van Willibrord Beemsterboer vroeg een van de gasten aan mij of ik wist waarom in die tijd hoge huisnummers werden gebruikt. 

Deze advertentie verscheen op 3 januari 1843 in het Algemeen Handelsblad. 

De eerste huisnummering

In het verleden heeft Maastricht meerdere systemen van huisnummering gekend. Régis de la Haye, voormalig archivaris van het Historisch Centrum Limburg (HCL), schreef over dit onderwerp een uitgebreide handleiding die in 2023 werd uitgegeven door de Stichting Vrienden van het Historisch Centrum Limburg. Deze meer dan tachtig pagina’s tellende publicatie is te koop bij het HCL. Het eerste systeem van huisnummering, waarbij de plaatselijke overheid nummers op panden aanbracht om deze te identificeren, dateert uit 1796. Nadat Maastricht op 4 november 1794 was veroverd door de Franse Republiek, werd de stad op 1 oktober 1795 officieel ingelijfd door Frankrijk. Vanaf dat moment kreeg ook Maastricht te maken met de Franse wetgeving. Op 13 maart 1796 werd het besluit genomen de panden in Maastricht te voorzien van huisnummers. In januari 1796 was de stad al ingedeeld in drie secties. Politiecommissarissen kregen de opdracht de huisnummering te organiseren. De huisnummers werden per straat toegekend. Aan de ene zijde van de straat liepen de nummers op, terwijl ze aan de andere zijde afliepen. Er was dus geen onderscheid tussen een even en een oneven zijde. In een aantal straten, waaronder de Kleine Staat en de Grote Staat, werd een ander systeem gehanteerd.

Hoewel de eerste formele huisnummering pas in 1796 werd ingevoerd, ontdekte ik in een notariële akte dat Maastrichtse huizen daarvoor ook al van een nummer waren voorzien. Of dat alle huizen in Maastricht betrof, heb ik niet onderzocht. Op 2 augustus 1793 verschenen voor de Maastrichtse notaris Hendrik Willem Crahaij de heren Leonardus Janssen en Jacobus Widder. Zij waren allebei burgers van de stad Maastricht. Leonardus was eigenaar van een huisje dat op “Hoogvrankerijk” lag en voorzien was van het nummer 180. Jacobus was eigenaar van het naastgelegen huisje, dat voorzien was van het nummer 181. Zij lieten door notaris Crahaij een regeling opstellen die verband hield met de gemeenschappelijke muur tussen beide huisjes.

Deze publicatie, geschreven door Régis de la Haye, verscheen in 2023 bij de Stichting Vrienden van het Historisch Centrum Limburg. Het boekje is te koop bij het Historisch Centrum Limburg (HCL).

Doorlopende huisnummeringen

In 1806, toen Maastricht nog steeds een Franse stad was, voerde het Maastrichtse gemeentebestuur een doorlopende nummering van de huizen in. Deze nieuwe nummering moest het systeem uit 1796 vervangen. De stad werd ingedeeld in drie wijken: Noord, Zuid en Wyck. In Noord en Zuid werd per wijk een doorlopende nummering ingevoerd. Deze doorlopende nummering verklaart dus de hoge huisnummers in de negentiende eeuw. In 1850, 36 jaar na het vertrek van de Fransen, voerde Maastricht een nieuwe huisnummering in. Deze keer werden alle panden in de stad doorlopend genummerd, van 1 tot en met 3098. Deze nieuwe nummering hield verband met de landelijke verplichting tot het opmaken en bijhouden van nieuwe bevolkingsregisters vanaf dat jaar.

Een plattegrond van Maastricht (circa 1855). Beeld: Historisch Centrum Limburg (HCL)

De huidige huisnummering

In 1888 ontstond de huisnummering die we tegenwoordig nog kennen. Deze nieuwe nummering was nodig als gevolg van de uitbreiding van de gemeente in Wyck en het Villapark, na de opheffing van de vestingstatus en de afbraak van de stadspoorten, stadsmuren en fronten. De huizen zouden per straat worden genummerd, met de even nummers aan de ene zijde en de oneven nummers aan de andere zijde. Op pleinen en kaden, waar de bebouwing slechts aan één kant was, liep de huisnummering doorlopend. De stad werd verdeeld in vijf wijken of afdelingen: vier op de linkeroever en één op de rechteroever van de Maas. In 1888 besloot de gemeente ook om nieuwe straatnaamborden te laten maken. De levering hiervan werd gegund aan het bedrijf C. Lacher & Co in München. Tijdens de vergadering van de gemeenteraad vroeg raadslid Schreinemacher nog of de straatnaamborden niet tweetalig moesten worden, “in het hollandsch en in het fransch”. Helaas werd daartoe niet besloten. Anno 2026 zouden we dan nog straatnamen hebben als “Derrière la Boucherie” (Achter het Vleeshuis), “Rempart aux Pierres” (Stenenwal) en “Rue des Sorcières” (Heksenstraat).

Zicht op “Rempart aux Pierres”, de Stenenwal in Wyck. De foto is afkomstig uit de beeldbank van het Historisch Centrum Limburg (HCL). De foto werd gemaakt tussen 1897 en 1914. Als toelichting in de beeldbank is vermeld: “Opname aan de oever van de Maas te Maastricht, op de voorgrond zitten hengelaars, op de achtergrond de Maasbrug met rechts de kerk van Wyck en de Stenenwal. Op het Cörversplein staat een abri in chaletstijl van de Maastrichtsche Tram (1896-1914). Op de Stenenwal zijn o.a. de in 1897 herbouwde Waterpoort en de villa Jaunez te zien.”

Gratis nieuwsbrief, niks meer missen
Wilt u ook van maandag tot en met zaterdag vóór 6.00 uur het laatste nieuws over Maastricht in uw mailbox? Meld u dan gratis aan voor de nieuwbrief van De Nieuwe Ster. Meer dan 20.000 trouwe lezers gingen u al voor. Het enige wat wij van u vragen
★
Maak De Nieuwe Ster je Google-favoriet Zie ons lokale nieuws vaker terug in Google.
Maak favoriet →
Beste lezer,
Al ons nieuws is en blijft gratis, maar waardeert u ons werk, steun dan De Nieuwe Ster.

Laatste Nieuws

Ons nieuws is en blijft altijd gratis als je je inschrijft voor de gratis nieuwsbrief

Er is iets misgegaan. Probeer het later opnieuw

Bedankt voor uw aanmelding. Controleer uw e-mail om de inschrijving af te ronden