Mediafonds van ton voor lokale onderzoeksjournalistiek verpest markt nog verder

Het klinkt op het eerste gehoor sympathiek: de motie van de Partij voor de Dieren om in Maastricht een mediafonds in te richten. Media-organisaties kunnen dan een beroep doen op dat fonds dat maximaal 100.000 euro subsidie te vergeven heeft voor onderzoeksjournalistieke voorstellen. De raad nam de motie dinsdag met 21 tegen 17 stemmen aan. De Nieuwe Ster vindt dat een slecht idee, uitgerekend in Maastricht.

Maastricht is bepaald geen nieuws-woestijn. De Limburger, De Nieuwe Ster en Wat is Loos? zijn gewoon commerciële mediabedrijven die al langer bestaan. Dan zijn er nog de mediaorganisaties die nagenoeg volledig op subsidies draaien: L1, 1Zuid, ZLV.

In die drukte zoeken alle mediabedrijven manieren om zich te onderscheiden van de rest. De Limburger heeft traditioneel al een grote onderzoeksredactie die met regelmaat uitstekend werk aflevert. Het onderzoek is er geworteld in een lange traditie, die is begonnen met de Baars-affaire in de jaren-80 en die leidde tot het blootleggen van de Vriendenrepubliek. De Limburger richt zich ook sterk op signatuur-journalistiek: alleen nog die verhalen maken die De Limburger als enige - zo zeggen ze zelf - kan maken. De Nieuwe Ster en ook Wat is Loos? zoeken op hun manieren ook ieder hun eigen publiek. De Nieuwe Ster besteedt veel aandacht aan ondernemers, horeca, politiek en doet veel aan controle van de macht, duiding en opinie. Wat is Loos? is specialist 112-nieuws en heeft geregeld wel een bijzonder 'human-interest'-verhaal.

Voor de commerciële bedrijven geldt dat ze 24/7 heel spits moeten zijn. Lezers en / of adverteerders moeten een reden hebben de beurs te trekken. Want anders red je het op de lange duur toch niet.

Zet daar de gesubsidieerde bedrijven tegenover. L1 krijgt jaarlijks bijna 15 miljoen subsidie en qua nieuws lopen ze achteraan. Subsidie maakt lui. Sterker nog: het bestuur van 1Zuid liet deze week perfect zien hoe averechts het subsidie-infuus kan werken. In de strijd om de licentie voor de streekomroep heeft 1Zuid de Heuvelland-gemeenten aangeschreven. In ruil voor extra financiering wil de omroep in gesprek over de "journalistieke behoefte" van elke gemeente en wil afspraken maken over het "resultaat". Vrij vertaald: 1Zuid is te koop. Voor extra geld laten ze hun journalistieke broek zakken. De omroep ziet nu al dat de 404.000 euro die ze straks van het rijk krijgt en de 220.000 euro die Maastricht al jaarlijks heeft toegezegd, voor haar niet genoeg is. Dan moeten ze overigens wel eerst de streeklicentie binnenslepen.

De journalistiek van commerciële bedrijven, en de business van alle bedrijven in het algemeen, gedijt het beste als er sprake is van een gelijk speelveld. Subsidies staan haaks op dat gelijke speelveld. Gesubsidieerde omroepen die het nieuws overnemen van De Limburger en De Nieuwe Ster verspillen niet alleen belastinggeld, ze vormen simpelweg oneerlijke concurrentie.

Het oprichten van een Mediafonds versterkt dat negatieve effect van subsidie. Kijk eens praktisch: wie zou in Maastricht in aanmerking komen voor onderzoeksjournalistiek? De Limburger, die heeft er al veel ervaring mee. Die kunnen het. De Nieuwe Ster? De redactionele organisatie is zo klein en effciënt dat de vaste redacteuren daar geen tijd voor hebben. Want serieus onderzoek kost een zee van tijd. Wat is Loos? heeft zeker kwaliteiten, maar toch niet de expertise voor onderzoeksjournalistiek.

Wie zullen zich melden? Zeer waarschijnlijk de 'usual suspects', 1Limburg, ZLV en zeker 1Zuid: nu al meesters in het binnenhalen van subsidies. Machseuverdrach? Grote stoeten in Maastricht live uitzenden? Verkiezingsdebatten? Een reeks over zangkoren? Kunnen we ff vangen? Bij dreigende tekorten kreeg RTV Maastricht, nu 1Zuid, van Maastricht extra zwaarbetaalde opdrachten voor programma's om extra inkomsten te krijgen.

De journalistieke houding en cultuur bij 1Zuid is totaal geen vruchtbare bodem voor onderzoeksjournalistiek. "Wat is uw journalistieke behoefte?"en afspraken maken over "resultaten", schrijft de omroep op in één zin. Daarmee zijn ze feitelijk gediskwalificeerd.

Het zou goed zijn om reeds gesubsidieerde bedrijven uit te sluiten van het Mediafonds. Als die organisaties meer aan onderzoek willen doen, moeten ze wat minder tijd besteden aan het overschrijven van wat anderen toch al gebracht hebben. Het is voor die omroepen nu al een hele opgave om meer achter hun bureaus uit te komen.

Dan zijn er nog de aanvragen van 'buiten' die binnen zullen dwarrelen. Journalistieke bountyjagers. Een mooi voorstel indienen en hup, je hebt als zzp'er weer werk voor een jaar. Zal zeker een aardig stukkie opleveren. Maar je trekt er journalistieke eendagsvliegen mee die niets bijdragen aan het journalistieke landschap.

En dan zijn er nog de uitvoeringskosten van zo'n Mediafonds. Je moet een onafhankelijke raad of commissie installeren die moet gaan beoordelen wie welke subsidie krijgt. Een raad of commissie die aan het einde gaat evalueren wat het heeft opgeleverd. De kosten daarvan in relatie tot de 100.000 euro, dat is ook al zonde van het geld. De burgemeester van Maastricht wees ook al op de uitvoeringskosten. Hij heeft gelijk.

De journalistiek is het best geholpen met een gelijk speelveld. Dat gelijke speelveld begint bij het verminderen van subsidies, niet bij het inrichten van weer een extra subsidiepot. Journalisten kunnen al terecht bij het Stimuleringsfonds voor de Pers, voor tal van projecten, ook voor ondersteuning van onderzoeksjournalistiek.