Ode aan de Jeker

OBSERVATIES
2026 - week 35

Iedereen heeft zijn rivier, zo wordt gezegd en gezongen door Liselotte Gerritsen. Voor haar was het de IJssel. Veel Maastrichtenaren zullen echter, gevraagd welke hún rivier is, denken aan de Maas. Dat spreekt vanzelf. Moeder Maas is voor hen immers de bron van ongeveer alles, of toch zeker van hun bakermat, de stad Maastricht, die nota bene de naam van de rivier in de eigen naam draagt.

Ik mocht al in de buurt van de nodige rivieren wonen. Meestal lagen ze er gewoon, die rivieren, een paar kilometer van mijn huis. Last had ik zelf er weinig van, omdat ik steeds ver genoeg van het overstromingsgebied woonde. Voor het genieten van een rivier was ik lange tijd te jong, maar dat gold niet meer voor het genieten van de Jeker. Daardoor werd de Jeker langzaam maar zeker míjn rivier.

Zij - volgens de Vlamingen, die de Nederlanders taalkundig de baas zijn, is de Jeker vrouwelijk, en dat voelt goed - begeleidde mij bij talloze wandelingen. Ze zag me piekeren, ze liet me genieten van het Stadspark en van het dal dat ze heeft uitgesleten, en van de nabijheid van geliefden, maar ze zag me ook afzien bij het hardlopen en zo grenzen verleggen.

Ik zag de Jeker in ieder jaargetijde en op elk moment van dag én nacht. Ze bood en biedt het mooiste decor aan een klassieke schoonheid als Chateau Neercanne, maar ook aan die pijnlijk moderne villa naast de Servaasbron. Ze liet mijn dochter kennismaken met de natuur die door en met haar - de Jeker - bestaat. Ook sinds ik niet meer vrijwel naast haar woon, blijf ik de Jeker beleven.

Wat is het dus mooi dat de Jeker een eigen symfonie heeft. Al in 2020 ging het stuk ‘Ode aan de Jeker’ van componist Piet Swerts in première, maar in het kader van dit Maastrichtjaar werd de rivier op zondagmiddag opnieuw ‘bezongen’ door PhilZuid onder leiding van Roeland Henkens, bariton Raoul Steffani en Studium Chorale. En wel in het bijzijn van de componist, die na afloop deelde in de staande ovatie van het publiek.

Het kostte geen enkele moeite om me - genietend van de symfonie - in te beelden dat ik boven het groene Jekerdal zweefde. De compositie liet veel van het lieflijke van de Jeker horen, maar enige tijd stormde het in Opus 9. Soms zozeer dat de mooie baritonstem van Steffani lastig te horen was. Een prachtig element was de koorpartij, die op het hoogste niveau werd gebracht.

Een prachtige ode was het, en zeer passend in het Maastrichtjaar waarin de rijke geschiedenis van Maastricht wordt beleefd. Immers, de Jeker was al in de Romeinse tijd en vroege Middeleeuwen in gebruik voor landbouw en watermolens.

Werken van Andrée Bonhomme en Joseph Hollmann omlijsten Swerts’ Ode aan de Jeker. Ook zij - Bonhomme en Hollman - behoren tot de canon van Maastricht en verdienen het om regelmatig muzikaal in herinnering gebracht te worden.

Sphinx