Opdracht: Restauratieatelier is enige die 'grisaille' in Almelo kan herstellen

De Maastrichtse Stichting Restauratie Atelier Limburg (SRAL) heeft een bijzondere opdracht van de gemeente Almelo in de wacht gesleept. Voor 400.000 euro gaat het gespecialiseerde restauratieatelier aan de slag met de unieke historische stijlkamer van het Hofkeshuis in Almelo. Het gaat onder meer om bijna twintig meter aan beschilderde wandbespanningen uit 1778.

Opmerkelijk is dat de gemeente Almelo de opdracht rechtstreeks aan SRAL heeft gegund. De gemeente heeft onderzocht of het restauratiewerk regulier kon worden aanbesteed, maar kwam tot de conclusie dat de werkzaamheden zo uitzonderlijk en specialistisch zijn dat slechts één partij ervoor in aanmerking komt: het Maastrichtse restauratieatelier.

Volgens de gemeente is er geen andere marktpartij die de opdracht „op vergelijkbare wijze kan uitvoeren”. Het gaat niet alleen om het conserveren en restaureren van de beschilderde wandbespanningen, maar ook om het stucwerk en de begeleiding van het herstel van historische afwerklagen. Juist de samenhang tussen al die onderdelen maakt de restauratie bijzonder ingewikkeld.

Romeinse triomftocht

De kunstwerken bevinden zich in het Hofkeshuis, een monumentaal pand uit de achttiende eeuw in het centrum van Almelo. De welgestelde linnenfabrikant Egbert Hofkes liet kunstschilder Andries Warmoes in 1778 de wanden van zijn ontvangstkamer beschilderen.

Warmoes schilderde op fijn linnen de intocht van de Romeinse veldheer Quintus Fabius Maximus in Rome. Hij deed dat in grisaille: een techniek waarbij vrijwel uitsluitend wit-, grijs- en zwarttinten worden gebruikt om de indruk van gebeeldhouwde marmeren reliëfs te wekken. De enorme schildering loopt over meerdere wanden en heeft een totale lengte van bijna twintig meter.

Het ensemble geldt als uitzonderlijk. Volgens Erfgoed Almelo is het de enige overgebleven geschilderde wandbespanning van dit type in Nederland. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed heeft eerder eveneens gewezen op de bijzondere betekenis van het werk.

Restauratie is al tientallen jaren onderwerp van discussie. Al in 1984 werd vastgesteld dat de toestand van de schilderingen slecht was. Onder meer gruis achter het doek, craquelé en het loslaten van de verflaag bedreigden het kunstwerk. Later onderzoek wees opnieuw uit dat ingrijpen noodzakelijk was. Daarbij werd benadrukt dat niet alleen de schilderingen, maar de complete stijlkamer als één historisch geheel behandeld moet worden.

De gemeente Almelo kocht het Hofkeshuis in 2023. Het is de bedoeling dat het Stedelijk Museum Almelo naar het monumentale pand verhuist, waardoor ook de bijzondere stijlkamer uiteindelijk voor het publiek toegankelijk wordt.