Formatie wacht op rapport Berenschot, 4 juni

Inhoudsopgave

De formatie van een nieuw college gaat wachten op de presentatie van het rapport dat onderzoeksbureau Berenschot nu opstelt over de verziekte bestuurscultuur in de stad. Dat rapport wordt op 4 juni gepresenteerd.

Tot die vierde juni wordt achter de schermen wel een nieuw coalitie-akkoord in elkaar gezet, maar zal er nog geen verdeling zijn van wethoudersposten, zo zegt een woordvoerder van de gemeente. Op 16 juni is de eerste reguliere raadsvergadering gepland waarin het rapport besproken zou kunnen worden.

De formateurs Pia Dijkstra (D66) en Raymond Knops (CDA) willen in mei in elk geval drie keer twee dagen in Maastricht zijn om tot de vorming van een nieuwe coalitie te komen.

Afhankelijk van de vraag of de onderzoekers van Berenschot ook conclusies trekken die de handelwijze van individuele wethouders en of de burgemeester raken, kan het rapport nog van invloed zijn op de samenstelling van het nieuwe college. Als de onderzoekers bijvoorbeeld tot de conclusie komen dat het goed zou zijn als het college meer zou vernieuwen, dan kan zo'n oordeel moeilijk genegeerd worden, nu gewerkt wordt aan een zwaarwegend rapport.

De vraag is bijvoorbeeld ook of het wijs is om bijvoorbeeld Manon Fokke (PvdA) die verantwoordelijk is geweest voor de verbetering van de interne organisatie daarmee vier jaar door te laten gaan of juist een andere portefeuille te geven. En afhankelijk van het politieke gewicht dat aan het doorvoeren van de conclusies van het rapport wordt toegekend, zou die opdracht logischerwijs belegd kunnen worden bij het CDA of D66, die elk met zes zetels de zwaarste portefeuille zullen willen claimen en ook de verantwoordelijkheid moeten nemen voor een nieuwe bestuurscultuur. Met name Marlou Jenneskens van D66 en Gabriëlle Heine van het CDA zijn daar uitgesproken voorstanders van.

Wethouder Frans Bastiaens (SPM) zei tijdens de laatste vergadering dat hij niet verwacht dat het rapport consequenties voor hem of zijn Senioren Stadspartij Maastricht zou hebben. Bastiaens ontkende eerder signalen dat er door zijn gedrag een angstcultuur zou heersen. Die signalen kwamen naar buiten na het gedwongen vertrek van gemeentesecretaris Gert-Jan Kusters.

In februari 2026 is het onafhankelijke onderzoek van Berenschot naar de bredere bestuurs- en organisatiecultuur en naar de signalen over gedrag en omgangsvormen binnen de organisatie gestart. Vrijwel alle geplande gesprekken hebben al plaatsgevonden.

Berenschot heeft inmiddels gesprekken gevoerd met raadsleden; een brede en representatieve groep ambtenaren met een sleutelpositie binnen de organisatie; de ondernemingsraad; huidige en voormalige bestuurders; medewerkers die geselecteerd zijn via een steekproef en medewerkers die zich zelfstandig hebben aangemeld voor een gesprek. Daarnaast beschikt Berenschot over relevante eerdere onderzoeken en documentatie. Deze worden betrokken bij de analyse.

In het onderzoek wordt ook gekeken naar het bredere samenspel tussen de gemeenteraad, het college van burgemeester en wethouders en de ambtelijke organisatie van Maastricht, en naar de invloed daarvan op de ervaren veiligheid binnen bestuur en organisatie. Het doel is om hieruit lessen te trekken en handelingsperspectieven te formuleren.

De onafhankelijkheid en kwaliteit van het onderzoek worden bewaakt door de externe toezichthouder Jaap Smit.

De formatie wordt mogelijk nog een lastige puzzel. De VVD en het CDA hebben al afstand gedaan van het afschaffen van de voorkeursbehandeling voor statushouders bij het toewijzen van woningen. Met name voor de VVD was dat een speerpunt: de liberalen zullen andere zaken moeten binnenhalen om geloofwaardig te blijven. Dat gaat bijvoorbeeld over de plek van de auto in de stad. De VVD en met name GroenLinks staan daarin lijnrecht tegenover elkaar. Dat gaat ook over bijvoorbeeld het afschaffen van de burgerbegroting, waar de VVD lijnrecht tegenover PvdA en met name D66 staat.

CDA en D66 zijn akkoord met het leveren van één wethouder, terwijl ze elk met zes zetels nagenoeg even sterk zijn als PvdA en GroenLinks die elk één wethouder leveren. Als het moment daar is dat die partijen samengaan in PRO, is het dan de bedoeling dat ze één wethouder inleveren?