Het failliet van de Handhaving is nabij

Inhoudsopgave

In de week dat je handhavers met een rolmaat terrassen ziet opmeten in de binnenstad, lees je ook dat er tijdens de vijftien (!) jaarlijkse milieucontroles op de Karosseer (voorheen woonwagenkamp Vinkenslag) niemand gezien heeft dat er vier woningen illegaal zijn neergezet. Uit veel meer voorbeelden van alleen al de afgelopen twee jaar valt eigenlijk nog maar één serieuze conclusie te trekken: het handhavingsbeleid in Maastricht is eigenlijk niet meer uit te leggen.

Burgemeester Wim Hillenaar schrijft deze week letterlijk: "Jaarlijks worden op De Karosseer circa 15 milieucontroles uitgevoerd bij inrichtingen (bedrijven). Tijdens deze controles wordt naar milieutechnische aspecten gekeken. Bij deze controles zijn geen extra bewoningen gesignaleerd in bijvoorbeeld bijgebouwen bij bedrijven/bedrijfswoonwagens."

Woningbezoeken zijn ook niet uitgevoerd op de Karosseer, want dat maakt te veel inbreuk op de privacy. Mede dankzij luchtfoto's zijn de - citaat Hillenaar - "verdachte situaties" aan het licht gekomen. Dat de woningen niet gezien zijn bij de vele milieucontroles zou ermee te maken kunnen hebben dat ze vanaf de openbare weg niet zichtbaar zijn. Dan komt toch maar één gedachte boven: Wie gelooft wordt zalig.

De handhavers in Maastricht voeren alleen beleid uit. Die heren en dames kun je niets kwalijk nemen. Topambtenaren en uiteindelijk het college en de burgemeester zijn verantwoordelijk voor dit handhavingsbeleid. Maar die kom je in het veld niet zo heel vaak tegen. Die gaan niet in discussie met horeca-ondernemers om hun beleid te verdedigen als terrassen worden opgemeten. Die horen de horeca-ondernemers niet zeggen dat ze voor extra ruimte heus wel de verschuldigde precario willen betalen.

Handhavers, inspecteurs, ambtelijke toezichthouders, sociaal rechercheurs: iedere ambtenaar heeft een specifieke taak. Of het nu gaat om naleving van de Alcoholwet of het controleren van de uitvoering van bouwvergunningen, over fietsenoverlast of over reclames in strijd met de regels. Als buren bellen dat een voor iedereen onzichtbare pergola illegaal is gebouwd, komt de gemeente in actie. Lasten onder dwangsom worden uitgedeeld om de overtredingen weer teruggedraaid te krijgen. Bij dat beleid wordt vaak gemeten met twee maten, zo schreef De Nieuwe Ster al veel eerder. De rolmaat blijft maar een enkele keer op zak, vooral eigenlijk als het gaat om gemeentelijk eigendom.

Saillant is om wat verbindende lijnen te trekken tussen recente acties. In de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen hangt Maastricht van NU een groot zeil op aan de gevel van de Dolle Dries op de Markt. Dat is tegen de regels, want de gevel wordt te veel bedekt. Burgemeester Wim Hillenaar klimt in de pen: hij roept raadsleden en politieke partijen op het goede voorbeeld te geven. Het weerhoudt het CDA er niet van ook grote zeilen te bevestigen aan gevels op de Markt. De partij denkt het gelijk aan haar kant te hebben: de zeilen zijn gehangen over bestaande zeilen heen in bestaande frames.

Terug naar de Karosseer. Op het moment dat nieuwsberichten verschijnen over de illegale situaties mengt CDA-raadslid Willem Schneider, die 380 voorkeursstemmen van de woonwagengemeenschap kreeg, zich in de discussie. "Ons is beloofd niet te zullen handhaven."

Dezelfde Schneider die aan de vooravond van de verkiezingen een bericht van wethouder Hubert Mackus dat er vijftig extra plekken op de Karosseer zouden komen euforisch bekendmaakte in een videofilmpje. Mackus ontkende met Schneider te hebben gesproken. Het filmpje werd rap verwijderd, maar De Nieuwe Ster had het net op tijd zelf al opgeslagen. Uit de rapportage deze week wordt duidelijk dat de uitbreiding met 50 plaatsen wel degelijk uit het stadhuis moet zijn gelekt. Want dat is precies wat nu uitgewerkt op papier staat.

Als Schneider nu zegt dat hem beloofd is dat niet wordt gehandhaafd, is er vooralsnog dus geen enkele reden om daaraan te twijfelen. Schneider is raadslid voor het CDA, spreekt uit zijn hart, zegt waar het op staat. Schneider is geen gewiekste spindoctor om zijn agenda erdoor te krijgen. Je kunt hem zonder problemen aan de leugendetector hangen. Schneider sprak recent nog mede namens Woonwagenbelangen Zuid met de burgemeester.

De woonwagengemeenschap zegde het vertrouwen op in wethouder Johan Pas van wonen en werd later ontvangen door burgemeester Hillenaar. Wethouder Mackus gaat overigens over het *bedrijven*terrein de Karosseer, want dat valt ook onder economische zaken.

Maastricht zit met een gigantisch probleem: Zolang je nu niet meteen stevige lasten onder dwangsommen gaat uitdelen, hoe kun je in de rest van de stad dan nog handhaven? Als je weet dat er al lang veel signalen zijn van illegale bewoning op Vinkenslag om uiteindelijk op verzoek van de raad daar serieus naar te kijken en dan uiteindelijk moet constateren dat van illegaliteit sprake is. Als dan Willem Schneider, inmiddels een bekende Maastrichtenaar en ingezworen raadslid, schermt met de belofte dat niet gehandhaafd wordt. Dan kun je zelfs je rolmaat om terrassen op te meten wel aan de wilgen hangen.

En de burgers die de overheid moeten dulden, voelen dat ook aan. Tom Schilderman van Balkgate kan ook een zeil aan zijn gevel hangen.

Het zeil blijft hangen totdat de woningen gerealiseerd zijn.

Benieuwd wanneer hij gemaand wordt het zeil weg te halen. Want dat gebeurde ook niet bij Maastricht van NU en ook niet bij de zeilen van het CDA op de Markt, waarop de duo-lijsttrekkers Heine en wethouder Hubert Mackus om de aandacht vroegen. Waarom zou Schilderman dan nu wel het zeil moeten weghalen? Gelden handhavingsregels alleen voor hem en niet als bijvoorbeeld het CDA betrokken is zoals bij de Karosseer of bij de zeilen op de Markt?

Je kunt niet de ene fout met een centimeter opmeten, terwijl je niets doet aan illegale woningen. In het bestuursrecht leert elke eerstejaars student over de algemene beginselen van behoorlijk bestuur. Het gelijksheidsbeginsel is het fundament van behoorlijk bestuur, op zijn minst een van de vier hoekstenen. Maastricht komt veel te vaak in opspraak rond dat gelijkheidsbeginsel. De verdediging van het stadhuis bestaat vaak uit één toverwoord. Maatwerk. Er is gekozen voor een maatwerkoplossing, in afwijking van de regels.

Waar in de stad grote behoefte aan is, zeker als het gaat om handhaving, is toch aan wat meer 'common sense', zoals de Engelsen zo mooi zeggen. Even terug naar de terrassen: wat is nu de ratio om bij Centre Ville waar je met een militaire colonne om het terras heen kunt rijden, de rolmaat uit te halen? De veiligheidsdiensten moeten door kunnen. Ja, een blinde kan zien dat dat daar geen enkel probleem is te verwachten.

Terwijl als je langs de cafékant van het Vrijthof loopt, er nauwelijks nog een looppad over is op de stoep. Volgebouwd met terrasjes, soms is er geen doorkomen aan. Dáár moet je veel strenger handhaven: hoe moeilijk kan het zijn om een situatie goed te kunnen 'lezen'. Om gezond verstand te gebruiken?

En ook Balkgate laat zien dat het stadhuis de beperkte handhavingscapaciteit als het uitkomt nogal selectief inzet. Twee ambtenaren gaan wekelijks (!) controleren of de bouw van de vier woningen boven Mr Marvis aan de Kleine Staat 20 wel stil ligt. Ook al is de aannemer naar een ander project, wekelijks wordt alles gefotografeerd en beschreven. Waar het inkorten van een stuk balk - op basis van een vergunde tekening ! - heeft geleid tot een loopgraven- en inmiddels dus ook handhavingsoorlog tussen Schilderman en het stadhuis. Hoezeer de gemeenteraad ook het monumentenbeleid heeft versoepeld en hoe groot de woningnood in de stad ook is. Geen helpende hand van de gemeente door bijvoorbeeld een ambtelijk regisseur toe te wijzen die Schilderman gaat helpen. Wekelijkse inspectie.

De voorbeelden zijn eindeloos. Als Rieu in de zomer op het Vrijthof speelt, krijgt een jonge Rieu die dacht dat hij over de juiste papieren beschikte, te maken met handhaving. De kleine Rieu kan inpakken. Niemand die zich aan de jongeman stoorde. Sterker nog, hij werd rijkelijk beloond voor zijn straatkunst.

Het huidige handhavingsbeleid is niet vol te houden. Het is beleid van een stadhuis dat losgezongen lijkt van de werkelijkheid. Het beeld van twee handhavers die met een rolmaat een leeg terras opmeten op een groot voorplein, zegt eigenlijk alles.

Wat nodig is in de stad is veel meer maatwerk en snelheid van handelen. De frustratie van kinderen van de woonwagengemeenschap is volkomen begrijpelijk. Ze kunnen nergens wonen. Als er een kampje komt in Amby, gaat dat elf (!!!) jaar duren en als vervolgens alle procedures tegelijk worden gestart, dan gaat het vijf (!) jaar duren. Dat is natuurlijk ook om gek van te worden.

En zo is het met de totale horeca, met Balkgate, met de adviezen van de Welstandscommissie waardoor bedrijven Maastricht de rug toekeren, met de duur van het afgeven van vergunningen: het is voor initiatiefnemers die de stad maken om gek van te worden. Dat vertaalt zich in het wegvallen van het draagvlak voor het beleid van het stadhuis. En waar de verbindende kracht van het recht wegvalt, ontstaat eigenrichting. Dan wil niemand zich meer houden aan de regels.

Het probleem is dat de ambtenaren in het stadhuis niet hun eigen geld uitgeven als ze bijvoorbeeld gaan procederen. Dat het de Welstandscommissie geen geld kost als zaken eindeloos vertragen. De meeste van de 1868 ambtenaren die het voor het zeggen hebben, hebben geen last van te weinig woonwagenstandplaatsen. Die wonen niet op de Karosseer. Ambtenaren spreken ook de taal ook niet van ondernemers. Ambtenaren maken en denken in beleid, zijn theoretisch. Ondernemers denken in oplossingen, zijn veel praktischer.

De bal ligt misschien wel in de raad. In de ombudspolitiek van het CDA om sommige zaken geregeld te krijgen. Maar dan moet diezelfde raad wel willen controleren en doorpakken als niet naar de raad geluisterd wordt.