Inhoudsopgave
Een handvol parochianen heeft deze woensdagavond de moeite genomen om naar de Heilig Hart van Jezuskerk in Oud-Caberg te komen. Opvallend genoeg zijn er meer geestelijken en kerkbestuurders aanwezig dan parochianen. Voor de kerk staat koffie klaar, met koekjes uit blikken van Ajax en PSV. Binnen volgt even later een presentatie over de noodzaak om de parochies in Maastricht-West samen te voegen tot één nieuwe geloofsgemeenschap: de Johannes Paulus II-parochie.
In ruim anderhalf uur passeren visie en geloof de revue, maar ook oprechte zorgen, onzekerheid en pijn. "De kerk toont zich op zijn kwetsbaarst", zegt Han Hoogma, die – als het bisdom instemt – de nieuwe kerkbestuurder wordt. Wat bestuurders en kritische parochianen bindt, is een enorme betrokkenheid bij de kerk. Of misschien beter gezegd: bij hún kerk.
Pastoor René Schols, de diakens, vrijwilligers en kerkbestuurders streven hetzelfde doel na als de actieve vrijwilligers en kerkgangers in Oud-Caberg: hoe houden we de parochie vitaal? Over de weg daar naartoe verschillen de meningen.
Op een gegeven moment vat Hoogma het kernachtig samen. "Het nieuwe kerkbestuur neemt een hele hoop bullshit weg, waardoor lokale gemeenschappen juist de ruimte krijgen om van onderop weer te bouwen. Dat is de bedoeling."
Juist daar zit de angst van de kritische parochianen. Hun vrees is dat alles wordt afgepakt en dat dát uiteindelijk de doodsteek voor de kerk zal zijn.
De voorbereiding en viering van de Eerste Heilige Communie blijkt illustratief voor die discussie. Ouders krijgen tegenwoordig een brief waarin ze mogen aangeven in welke kerk hun kind de communie wil doen. Vrijwel iedereen kiest voor Wolder. Niet vanwege het geloof, maar omdat de viering daar muzikaal prachtig wordt opgeluisterd.
Een kerkganger grijpt dat voorbeeld aan om zijn punt te maken, een punt dat hij gedurende de avond in verschillende bewoordingen blijft herhalen.
"Juist als alle activiteiten geconcentreerd worden – in dit geval in Wolder – weet je zeker dat de kerk in Oud-Caberg over tien jaar ook kan sluiten. Dan komt er niemand meer. We hebben juist een communie nodig om iets te vieren te hebben. Om weer eens jongeren en familie naar de kerk te trekken."
Pastoor René Schols kijkt daar anders tegenaan.
"We brengen de kinderen voor de Eerste Heilige Communie juist samen, zodat ze zien dat ze een groep vormen. Dat geeft verbinding. Uit dat gevoel kunnen ze kracht halen en ervaren dat ze niet alleen zijn. Dat het mooi is om samen iets te vieren. Als je als kind alleen communie doet, is er geen sprake van verbinding."
Een vrijwilliger uit Oud-Caberg valt hem bij.
"Vorig jaar hadden we één communicantje in de kerk. Die kwam aan met een koets. In de kerk was de hulpbisschop. Ja, het was een groot feest, maar dit kan toch ook niet de bedoeling zijn."
De koudwatervrees in Oud-Caberg blijkt nog groot, zeker wanneer Hoogma als voorbeeld noemt dat het borstbeeld van de heilige Lambertus misschien wel meegedragen zou kunnen worden in de processie naar de Kapel in het Veld.
"We hebben ze al vaker gevraagd. Ze hebben 32 dragers, maar op die zondag was er niemand beschikbaar."
Voor Hoogma is dat juist een voorbeeld van waar het om draait: niet bij de pakken neerzitten, maar zelf initiatief nemen.
"Dan kunnen we ze ook vragen of ze het borstbeeld hier in de kerk willen zetten. Dan is Lambertus er toch bij."
Keer op keer benadrukt hij dat parochianen veel meer zelf zullen moeten oppakken.
"We kunnen niet meer wachten tot de pastoor met een idee komt. We moeten bouwen van onderop. Zelf verhalen vertellen."
Zijn enthousiasme leidt meteen tot praktische suggesties uit de zaal. Hoogma schrijft ze zichtbaar graag op.
"Ik noteer dat we vervoer moeten regelen als ergens anders een activiteit is. En dat dat vervoer goed geregeld moet zijn. Die suggestie hebben we op andere avonden ook al gekregen. Het is duidelijk: dit zijn praktische zaken die we moeten regelen."
Ook de financiën komen ter sprake.
"Vroeger kregen we elk jaar een overzicht van de financiën. We waren hier een redelijk rijke parochie. Waar is dat geld gebleven? Hebben we nog geld? Krijgen vrijwilligers een vrijwilligersvergoeding? Geef openheid van zaken, ook over de financiën."
Ook die opmerking verdwijnt in Hoogma's notitieblok.
Waar een kerkganger pleit voor vaste budgetten vanuit het kerkbestuur voor lokale activiteiten, schetst Hoogma een bredere werkelijkheid.
"Kijk hoe je zaken zelf mogelijk kunt maken. We hebben in Maastricht nog Vincentiusverenigingen en andere charitasinstellingen die bereid zijn financieel te helpen. Ook zij zijn zoekende naar manieren om meer voor arme mensen te betekenen. Kijk ook eens naar het Elisabeth Strouven Fonds; misschien willen zij een activiteit ondersteunen. En ja, leg ook een goed plan voor aan het kerkbestuur. Dan kunnen we kijken welk budget beschikbaar is."
Hij geeft zelf meteen een voorbeeld, nadat opnieuw is gewezen op het belang van hoogtijdagen in iedere parochie.
"Misschien kunnen we wel eens gezamenlijk met een bus op 15 augustus naar Sainte-Marie in Luik gaan. Hupsakee. Geef hoogtijdagen betekenis door ze samen te vieren."
Volgens Hoogma draait het uiteindelijk om de gemeenschap.
"We hebben iets wat ons verbindt. We moeten van onderop bouwen. De pastoor geeft de kaders, wij moeten de gemeenschap vormen. Wij moeten verhalen maken en vertellen. De geestelijkheid kan ons op weg helpen, maar we maken mee dat niet alles meer is zoals vroeger. Het hele proces is er een van kwetsbaarheid."
Dat bouwen van onderop vraagt volgens hem mogelijk ook om lastige keuzes.
"Hoe kunnen we het betaalbaar houden? We hebben nog een heleboel onroerend goed. Misschien moeten we een deel verkopen om te kunnen doen waarvoor we er zijn: de lokale gemeenschappen vitaal houden. De discussie over het geld willen we op een hoger niveau voeren. Het doel is een levende gemeenschap te hebben. En als je dat kunt bereiken door gebouwen te verhuren of te verkopen, dan moet je dat doen."
Pastoor Schols sluit daarbij aan, maar legt het accent op de betekenis van traditie.
"De vraag is wat we moeten behouden. Een traditie is nooit af; het zal altijd een levende traditie moeten zijn. We kunnen niet zeggen dat we niets veranderen omdat iets altijd zo geweest is. Een traditie moet vuur uitstralen. Juist de kunst is om samenspraak te vinden tussen traditie en vernieuwing."
Voor Oud-Caberg staat bovendien een bijzonder jaar voor de deur. Volgend jaar bestaat de kerk 150 jaar. Over de viering daarvan wordt nu al nagedacht. Elke zondag trekt de kerk nog altijd zo'n dertig tot vijftig kerkgangers.
"Het zou fijn zijn als ook eens een ander koor komt zingen, al is het maar één keer per jaar."
In het ogenschijnlijk gedoofde heilige vuur blijken nog genoeg kooltjes te gloeien.
"In juli zijn we begonnen met de Buurttafel in Daalhof", vertelt Schols. "Op zondag kunnen mensen mee-eten voor 2,50 euro. We hadden gerekend op twintig deelnemers, maar er schreven zich meteen 26 mensen in."
Volgens Schols laat dat zien waar de kerk uiteindelijk voor wil staan.
"Het doel is dat we een kerk zijn waar mensen elkaar ontmoeten en zich welkom weten. Eén grote familie. Een parochie die viert, of het nu gaat om gebed, doop of huwelijk. Een parochie die leert, die de verhalen uit de Bijbel vertelt, de verhalen van heiligen doorgeeft en zorgt voor zingeving. Een parochie die dient, met huisbezoeken en uitvaartdiensten. Die arme mensen dichtbij en ver weg ondersteunt. We willen een gemeenschap zijn waar vrijwilligers worden gestimuleerd hun talenten in te zetten. En dat alles geworteld in de katholieke traditie. Zoals Johannes Paulus II zei: 'Wees niet bang. Open de deuren voor Christus.'"
Maurice Ubags
