De armoede aan de macht

Aanklacht tegen een stadsbestuur dat een vlam moest terugbrengen en met een webwinkel, een dun elektriciteitsdraadje en een mogelijk beplakte QR-code terugkomt.

Geacht college,

Het bewijs ligt op tafel. Het draagt de titel Duurzame herinvoering vlam van Minckelers. Een titel die verwachtingen wekt. Herinvoering betekent immers dat iets terugkomt.

Uw voorkeur: de vlam blijft weg.

De raad vroeg een concreet voorstel voor een duurzame, permanente vlam. U presenteert drie alternatieven en voegt daar een vierde aan toe: niets doen. Die vierde mogelijkheid krijgt uw voorkeur.

Ik beschuldig u van bestuurlijke verschraling. Van het verheffen van uitvoeringsproblemen tot argumenten voor stilstand. En van het behandelen van een beeldbepalend monument alsof het een lastig klusje is waarvoor niemand tijd heeft.

Bewijsstuk één: de artistieke ambitie komt uit de webwinkel.

Wie wil weten hoe Maastricht zich een nieuwe toevoeging aan Minckelers voorstelt, krijgt opmerkelijke illustraties voorgeschoteld. Een bronzen vlam van een winkel die zich afficheert als de voordeligste bronzenbeeldenwinkel van Nederland en België. Een vlamlamp van Bol.com. Een AR-voorbeeld via Bing, met een dinosaurus op een telefoonscherm.

Voor de goede orde: dit zijn illustratieve voorbeelden, geen vastgestelde ontwerpen. Maar juist daarin schuilt de aanfluiting. Illustraties laten zien met welk ambitieniveau een bestuur de discussie opent. Ze geven richting aan de verbeelding van de raad.

En uw verbeelding begint bij een bronzen winkelbeeldje, een lamp voor een kroonluchter en een digitale dinosaurus.

Voor Minckelers. Op de Markt. Tegenover het stadhuis.

Een stad die haar monumenten serieus neemt, vraagt kunstenaars om een overtuigend antwoord. Zij stelt een opgave, verlangt kwaliteit en laat zien wat mogelijk is. U presenteert een assortiment.

Bewijsstuk twee: drie mogelijkheden, telkens voorzien van een ontmoedigende bijsluiter.

Variant A is een fysieke, kunstzinnige toevoeging. Een stilstaande bronzen vlam of een constructie met bewegende delen. Variant B is lichtkunst met LED. Variant C is een virtuele oplossing: een website met historische informatie en foto’s, of een vlam die alleen via de telefooncamera zichtbaar wordt.

Dat zijn wezenlijk verschillende keuzes. Een object. Een lichtkunstwerk. Een digitale ervaring.

Maar in uw uitwerking volgt op iedere mogelijkheid onmiddellijk de inventaris van bezwaren. Bevestiging aan het beeld. Elektriciteit. Onderhoud. Energie. Onderdelen die vervangen moeten worden. Online infrastructuur.

Ja, college. Iets maken kost geld. Iets laten bewegen vraagt onderhoud. Een lichtkunstwerk heeft stroom nodig.

Dat zijn omstandigheden waaronder een opdracht wordt uitgevoerd. Het zijn op zichzelf geen redenen om die opdracht te laten verdampen.

De geraamde investeringen lopen van €8.500–€15.000 voor de statische toevoeging tot €12.500–€20.000 voor de bewegende of LED-variant. Een website kost €1.500–€3.500; AR €11.000–€17.500. Daarbij komen, afhankelijk van de keuze, jaarlijkse lasten.

Over die bedragen kan de raad een afweging maken. Maar daarvoor moet u hem wel een voorstel voorleggen waarin ambitie iets anders betekent dan een lijst redenen om er niet aan te beginnen.

Bewijsstuk drie: het elektriciteitsdraadje.

De kabel in de toorts is erg dun, schrijft u. Of hij geschikt is, moet blijken. Misschien kan een nieuwe kabel door de ongebruikte gasleiding worden getrokken. Of dat lukt, moet eveneens blijken.

Hier past enige verbazing.

Na technisch onderzoek ligt er dus nog steeds een vraag over de geschiktheid van een elektriciteitskabel. Een vraag die kennelijk tot tijdens de uitvoering mag blijven liggen.

Niemand verlangt dat u zonder onderzoek in een rijksmonument gaat boren. Zorgvuldigheid is vereist. Maar dan onderzoekt u de aansluiting, werkt u een verantwoorde oplossing uit en vertelt u de raad wat daarvoor nodig is.

Een dun draadje is een technisch vraagstuk. In uw dossier krijgt het de uitstraling van een bestuurlijke overmachtssituatie.

Bewijsstuk vier: de sticker die Maastricht tot stilstand brengt.

Ook de QR-code kent gevaren. Hij kan worden beklad. Hij kan worden beplakt. Dan werkt hij niet meer en moet hij worden schoongemaakt of vervangen.

Dan maakt u hem schoon.

Of u vervangt hem.

Desnoods plakt u een nieuwe sticker.

Het is moeilijk dit zonder plaatsvervangende schaamte te lezen. Een bestuur dat een monumentale opgave behandelt, voert de vervangbaarheid van een QR-code op in zijn technische bezwarenlijst.

Hoeveel uitvoeringskracht resteert er in een stad wanneer zelfs het onderhoud van een informatiecode als probleem moet worden uitgeschreven?

Bewijsstuk vijf: de deskundigen vragen kwaliteit. Het college kiest afwezigheid.

De adviezen verdienen een nauwkeurige lezing. De WMC volgt het gemeentelijke cultuurhistorische advies: statisch kan, dynamisch krijgt kritiek wegens attractiekarakter, LED wegens geringe meerwaarde en concurrentie met het beeld, virtueel wordt positief beoordeeld. Twee KIOR-leden bepleiten een eigentijdse kunstzinnige oplossing in plaats van nabootsing.

Daarmee valt ook de gemakkelijke verdediging weg dat de deskundigen nu eenmaal overal tegen zijn.

Zij vragen ontwerpkracht. Een toevoeging die iets betekent. Een relatie met Minckelers, licht, energie en de geschiedenis van de plek. Zij waarschuwen voor decoratie die het monument overvleugelt.

Terecht.

Maar wie kwaliteit verlangt, moet kwaliteit laten ontwikkelen. Een professioneel ontwerp beoordeel je op zijn kwaliteit. Een willekeurig winkelplaatje kan die beoordeling niet vervangen.

Eerst de artistieke verbeelding op webwinkelniveau presenteren en vervolgens constateren dat een toevoeging de waardigheid van het monument kan aantasten: zo organiseert een bestuur zijn eigen teleurstelling.

Bewijsstuk zes: de capaciteit is op.

U schrijft dat financiële middelen en ambtelijke capaciteit beperkt beschikbaar zijn. Daarom wilt u dit vraagstuk nu niet afzonderlijk verder uitwerken.

Daar staat de werkelijke keuze.

Geen opdracht met een budget. Geen gereserveerde capaciteit. Geen zichtbaar bestuurlijk eigenaarschap. Misschien later, wanneer andere werkzaamheden in de omgeving een aanleiding bieden.

Een wens van de raad verdwijnt daarmee in de wachtkamer van de gemeentelijke organisatie.

Capaciteit is óók een kwestie van prioriteit. Een college bestuurt door te bepalen waaraan mensen en middelen worden besteed. Wie zegt dat er geen capaciteit is, moet uitleggen waarom deze opdracht geen capaciteit krijgt.

De Maastrichtse voorgeschiedenis maakt het beeld pijnlijker.

In Randwyck zou Santiago Calatrava een campus ontwerpen. Het project strandde na oplopende kosten en een miljoenenverlies. Op het beoogde terrein verschenen later gestapelde studentenunits.

Dat fiasco kende zijn eigen verantwoordelijkheden en financiële oorzaken. Maar het beeld blijft schrijnend: van architectonische ambitie naar een stapeling die ik spuuglelijk vind. Tientallen miljoenen verdwenen in een project dat zijn belofte niet waarmaakte.

Nu ligt op de Markt een veel kleinere opgave. En opnieuw ontbreekt een overtuigend antwoord op de vraag hoe Maastricht kwaliteit daadwerkelijk tot stand brengt.

De eis.

Leg de raad een serieus ontwerptraject voor. Met een verantwoord budget, technische oplossingen, beschikbare capaciteit en een planning. Laat kunstenaars reageren op de opgave. Maak de keuze vervolgens op inhoud.

U mag besluiten dat een variant niet deugt. U mag uitleggen dat een oplossing te duur is. Maar een dun draadje, een vervangbare QR-code en een verzameling winkelillustraties vormen samen geen overtuigende visie op een monument.

Minckelers staat voor de ontdekking van licht.

Uw voorstel maakt vooral zichtbaar hoe weinig bestuurlijke verbeelding er nog brandt.

Als kwaliteit geen opdracht meer is, maar een bezwaar tegen uitvoering, regeert de armoede.

De armoede aan de macht.

Hoogachtend,
Maurice Ubags