De nieuwe kleren van de VVD

OBSERVATIES
2026 - week 41

Ik was in gedachten verzonken toen ik opkeek naar het Mosae Forum, daar waar onze gemeenteraad in vergadering bijeenkomt. Woensdagavond vond daar de Maastrichtse versie plaats van Andersens sprookje over de nieuwe kleren van de keizer. Iedereen behalve de naaktlopende VVD heeft het namelijk al tijden door: je moet in de politiek een aantal essentiële dingen kunnen, weten, doen en laten, anders word je levend opgegeten door je opponenten. Dus de selectie van volksvertegenwoordigers en bestuurders is van wezenlijk belang.

Observatie 1: verkozen worden is voor de VVD niet moeilijk

Tot vrij recent was het voor de VVD Maastricht vrij eenvoudig om met een aantal zetels in de gemeenteraad te komen. Immers, de VVD is een landelijke partij. Het hele jaar door profiteert de plaatselijke afdeling van de exposure die de landelijke kopstukken krijgen. De Haagse politiek haalt vrijwel dagelijks de kranten, tv en - belangrijker - de gratis online nieuwsvoorzieningen.

Landelijk leverde de VVD de langstzittende premier tot het aftreden van Mark Rutte, twee jaar geleden. De partij heeft zich zelfs tot volkspartij ontwikkeld, maar ze is in Maastricht niet is doorgegroeid naar meer dan vier zetels in de gemeenteraad. Inmiddels levert de VVD in Maastricht zelfs slechts drie raadsleden. Niettemin, als in de campagne geen uitglijders begaan worden, zit de top drie van de lokale VVD-kandidatenlijst nog steeds gebeiteld. Zou je zeggen.

Want na de gemeenteraadsverkiezingen worden posten en portefeuilles verdeeld, en daarbij moeten zelfbenoemde speerpunten binnengehaald in plaats van weggegeven. Dat weggeven gebeurde dit jaar door de VVD, en wel heel doorzichtig, door in te stemmen met OZB-verhoging en al eerder door toch akkoord te gaan met de voorrangsregels voor statushouders bij het toewijzen van woningen.

Observatie 2: je moet een beetje kunnen onderhandelen

De VVD wordt sindsdien als de risée van de Maastrichtse coalitie gezien, als de onderliggende partij. Maar het echte raadswerk moest toen nog beginnen.

Deze week zagen we de VVD-fractie schutteren toen de horeca van Intratuin aan de orde was. De VVD hield, met vooral de SP en GroenLinks in de raad, vast aan het standpunt dat uitbreiding daarvan van nadelig kon zijn voor de horeca in de binnenstad. De almachtige John Aarts had dat bedacht toen hij nog binnenstadswethouder was, maar liberaal is het allerminst.

Voor de liberalen zou hier moeten gelden 1) dat concurrentie leidt tot innovatie, efficiëntie en welvaart en 2) dat mensen liefst zelf kunnen uitmaken waar ze hun koffie en vlaai nuttigen.

Al met al was het genoemde Intratuinstandpunt onhoudbaar, want het is in strijd met de kern van het liberalisme. Beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald, zou je denken.

Maar de huidige VVD-raadsleden zijn nog te kort onder de vleugels van John Aarts uit. Ze zijn niet gewend om in hun raadswerk de liberale kernwaarden toe te passen. Of om kritisch na te denken. Want John Aarts was weliswaar almachtig en duldde geen kritiek, maar hij was en is evident niet onfeilbaar.

Observatie 3 luidt dus: houd als politicus altijd de eigen beginselen scherp voor ogen

Aan het eind van het liedje kreeg Intratuin dus eindelijk de toestemming voor de uitbreiding van de horeca. De VVD-fractie had er goed aan gedaan haar wonden te likken, zich een weekend op te sluiten en eens goed te bedenken hoe geloofwaardig verder te gaan. Ze koos echter voor de vlucht naar voren.

Op de eigen website maakte VVD Maastricht, als mosterd na de maaltijd en ter verdere ondergraving van de eigen geloofwaardigheid, nogmaals duidelijk dat het liberalisme bij haar eigenlijk in de verkeerde handen is.

Opnieuw ging het over - ik citeer niet - de zielige binnenstadondernemers die moesten vrezen voor Intratuin en andere bedrijven die naast andere producten hun klanten ook koffie willen verkopen. Het zou weleens een succes kunnen worden! Adam Smith, de voornaamste voorvechter van de vrije markt en inspirator van échte liberalen, draait zich om in zijn graf.

Observatie 4: wrijf niet als een bezetene in een vlek, maak het niet erger dan het is

Zoals hierboven duidelijk gemaakt is als VVD-er in de gemeenteraad verkozen worden niet bijzonder moeilijk. Een raadslid moet wel wat kunnen, zoveel is ook duidelijk.

In de Maastrichtse verhoudingen levert de VVD bovendien doorgaans een wethouder. Ook die moet iets kunnen. Bijvoorbeeld tegengas geven aan ambtenaren die niet in mogelijkheden maar in onmogelijkheden denken, waarna de burger in de kou blijft staan. Een dossier vlot trekken. Denk aan de Limmelse casus over het nog niet toegekende huisnummer, waarin VVD-wethouder Guiseppe Noteborn een zwakke indruk maakt.

Vaak moet een wethouder wel ‘meer dan iets’ kunnen. Ik heb de recente analyse in De Nieuwe Ster over MVV in gedachten. Daaruit bleek goed hoeveel expertise en wat een groot gevoel voor persoonlijke verhoudingen op het stadhuis vereist is om in dat dossier een serieus toontje mee te kunnen blazen.

Het gaat immers om grondpolitiek, internationaal contracteren, financieel en fiscaal recht, typische voetbalregelgeving, maar ook om de persoonlijke relaties met alle stakeholders, en daar zitten vreemde vogels tussen. En als je niet uitkijkt, staan de voetbalsupporters op de stoep om hun eisen kracht bij te zetten. Onmogelijk kun je al deze kennis en vaardigheden op voorhand bezitten. En dit is maar één dossier.

Observatie 5: politici moeten dingen weten en kunnen, en waar nodig slimme en kundige mensen om zich heen verzamelen

John Aarts kon als wethouder wel meer dan zomaar wat. Naast al zijn verdere verdiensten voor de stad is hij bijvoorbeeld de politieke kartrekker geweest van de ondertunneling van de A2. Met alles wat daarbij kwam kijken, zoals de verlegging van de aanlanding van de Noorderbrug, was dat een project van 1,4 miljard euro. John liet zich niets wijs maken en zat overal bovenop.

Zijn opvolger als VVD-wethouder, Guiseppe Noteborn, moet zich - mild uitgedrukt - nog bewijzen. Ik gun hem én de stad een succesvol wethouderschap, maar hij zal zich al weleens vertwijfeld afgevraagd hebben of hij de juiste man op de juiste plaats is. Hij heeft er voor zover mij bekend ook gewoonweg niet het CV voor.

In een sollicitatieprocedure voor een vergelijkbaar verantwoordelijke functie was Noteborn hoogstwaarschijnlijk niet boven komen drijven als ‘safe pair of hands’ aan wie je het medebestuur van de stad met vanzelfsprekend vertrouwen overlaat. Laat staan dat hij na enige inwerktijd ook in staat wordt geacht om een project van 1,4 miljard euro te realiseren.

De vanzelfsprekendheid waarmee Noteborn lijsttrekker en nu wethouder is geworden, geeft te denken. Over hem, over de Maastrichtse VVD, maar ook over onszelf. Hoeveel burgers stemmen immers niet blind op een partij, ongeacht welke poppetjes door die partij het veld in gestuurd worden?

Observatie 6: de huidige wijze van ‘selectie’ van wethouders is eigenlijk onverantwoord.

De Sphinx