Inhoudsopgave
De nieuwe coalitie wil Maastricht laten groeien naar 140.000 inwoners. Met die ambitie is veel mis. Heel veel zelfs. De argumenten die daarvoor nu aangedragen worden overtuigen in zijn geheel niet.
OPINIE
Waar aan de ene kant gezegd wordt dat de Brightlands-campus voor de nieuwe banen moet zorgen, wordt in de gemeenteraad gezegd dat de vergrijsde stad straks mensen nodig heeft om iemands billen te wassen. Nog zo'n complete drogredenering: groei is noodzakelijk om de tweedeling in de stad aan te pakken. Niet de groei moet centraal staan, maar de kwaliteit van leven. Dat kan niet anders: Maastricht kan die groei, die weer een geheel eigen vraag met zich meebrengt, ook helemaal niet aan.
Maastricht is nu al te vol.
Maastricht is een compacte stad, dat is een feit. Dat is nooit omstreden geweest ook. Elke discussie in die compacte stad draait uiteindelijk altijd uit op een gevecht om de weinig beschikbare ruimte. Waar moet wat komen? Bouwen in de compacte binnenstad? Hotels of woningen: het levert aaneen problemen op. De verkeersdrukte: de stad staat veel te vaak muurvast. Waar naar toe met bedrijven: het aantal te vergeven kavels is nog maar kruimelwerk. Behalve dat, er is nu ook geen stroom te krijgen. Een nieuw (!) complex voor demente ouderen staat al jaren leeg. De evenementenkalender van de stad puilt uit. De stad heeft ruimte nodig om het water te bergen. Die ruimte is er niet. Bouwen in de stad leidt ook tot minder groen in die stad. De stad wordt al overlopen door toeristen, de drijvende hotels meren af en aan. De universiteit blijft groeien, zo blijkt uit haar recente jaarverslag.
Gevolg: de Maastrichtenaar gaat alleen nog naar de stad als het rustig is, niet in het weekend. De huizenprijzen zijn de pan uit gerezen, harder gestegen dan elders in Limburg. Dat is een kwestie van vraag en aanbod. Er zijn veel te weinig woningen voor de nieuwe statushouders, dus kijken we of we nieuwkomers in hotels kunnen onderbrengen. De komende jaren zijn er nog meer dan duizend extra kamers / studiootjes voor studenten nodig, zo laat de universiteit al weten. Er zijn nu al te weinig woningen voor jongeren die uit willen vliegen maar noodgedwongen thuis moeten blijven wonen en eerst veel moeten sparen.
Hat antwoord van de politiek is: we moeten groeien naar minimaal 140.000 inwoners in 2040. Die groei is nodig tegen de vergrijzing staat in het coalitie-akkoord. En elders in het akkoord staat dat die groei nodig is om de tweedeling in de stad (tussen arm en rijk, redactie) aan te pakken.
Gabriëlle Heine van het CDA zei in de raadsvergadering dat meer mensen nodig zijn zodat de ouderen straks hun billen nog gewassen krijgen. Het is een uiterst opmerkelijk standpunt. In het coalitieakkoord staat duidelijk waar die groei vandaan moet komen: de Brightlands campus. Daar moeten straks de knapste koppen, de "theoretisch opgeleiden", mooie dingen uitvinden voor de mensheid. En de redenering is dat als die campus een succes wordt, ook heel veel mensen die praktisch opgeleid zijn daar een boterham gaan verdienen. Probleempje voor Heine: al die nieuwkomers, studenten, onderzoekers en expats, gaan geen billen wassen.
De redenering dat groei nodig is om de tweedeling in de stad aan te pakken is een drogredenering. Waar de stad nu al te vol is, zal extra groei ertoe leiden dat huizenprijzen verder stijgen. Maastricht wil zo snel gaan bouwen, bouwen, bouwen dat ze zelfs het jarenlange beleid loslaat dat een deel van de nieuwbouw altijd betaalbare woningen moet betreffen. Tuurlijk: als projectontwikkelaars veel meer dure huizen en appartementen kunnen bouwen, is de rekensom veel sneller rond te krijgen. Maar dat helpt natuurlijk niet de tweedeling tegen te gaan. Marlou Jenneskens van D66 kreeg bij RTV Maastricht de vraag om uit te leggen hoe groei naar 140.000 inwoners de tweedeling oplost. Ze kreeg het simpelweg niet uitgelegd. Heel veel taal, maar geen enkel inhoudelijk antwoord. Zelfs geen begin van een overtuigend antwoord. Uit de reacties op social media blijkt dat mensen de redenering dat groei voor oplossingen gaat zorgen doorprikken.
Het nu in Maastricht gekozen mantra dat groei naar 140.000 inwoners de problemen gaat oplossen, is ook geen antwoord. Want waarom zou die groei de problemen oplossen en juist niet groter maken? Dat is de legitieme vraag. Nicolle Abeling van de PVV zei in de raad dat de groei van Maastricht in het verleden geleid heeft tot de problemen van nu. Dus waarom zou meer groei nu ineens wel een oplossing zijn?
Dan is het goed te bedenken dat die groei zijn eigen vraag en daarmee ook weer eigen problemen creëert. Want niet alleen meer woningen zijn nodig, ook meer scholen, meer huisartsen, meer tandartsen, meer openbaar vervoer, meer sportfaciliteiten, meer zwembaden, meer parkeerplaatsen, meer groen, meer kinderopvang, meer supermarkten, meer politie, meer afvalinzameling, meer ruimte voor water. Voor nagenoeg dat hele lijstje geldt nu al dat het niet lukt om aan de vraag te voldoen. Duizenden nieuwe woningen bouwen vraagt om een nieuwe balans met alle andere noodzakelijke voorzieningen in een stad. In de politiek hoor je de coalitie daar niet over. En ook nu: allemaal nog afgezien van geen stroom door netcongestie, van stikstofproblematiek.
Maastricht staat, net als de rest van Zuid-Limburg voor de vraag hoe we de beroepsbevolking op peil houden? Hoe kunnen we de zorgvraag aanpakken voor de werkenden die met pensioen gaan? Hoe houd je de stad economisch vitaal? Het antwoord "meer inwoners" is veel te beperkt, veel te eenzijdig.
Nu trekken juist de jongeren weg, omdat ze in Maastricht geen woning meer kunnen vinden die betaalbaar is. Nu trekken de studenten na vier, vijf jaar studeren en feesten in Maastricht weer weg, vooral omdat ze hier onvoldoende emplooi kunnen vinden. Wie vooruit wil zoekt de dynamiek van Eindhoven of van de Randstad op. Als je als jurist afgestudeerd bent in internationaal privaatrecht, zijn je kansen in Amsterdam veel groter. De doorgroeimogelijkheden voor talent zijn er te weinig in Maastricht en omgeving. Dat laatste is overigens ook nog eens een probleem voor die hele groeiambitie: je kunt wel duizenden nieuwe mensen willen aantrekken en daarvoor gaan bouwen, maar die komen pas als ze hier werk kunnen krijgen. Dat is toch echt de volgorde. Als Brightlands om welke reden dan ook toch niet het nieuwe Silicon Valley van Maastricht wordt, komen die mensen simpelweg niet.
Niet alleen groei en zeker niet alleen bouwen, bouwen, bouwen is het antwoord. De stad moet het probleem veel meer binnen de huidige omvang proberen op te lossen. Dat kan langs verschillende aanvliegroutes. Betere kinderopvang, flexibeler werken, omscholing, langer gezond werken.
Een andere aanvliegroute is om te kijken waar veel personeel vrij kan komen, door bijvoorbeeld automatisering en AI. Met name AI gaat heel veel banen overbodig maken. Gaat met name ook zorgen voor lege kantoren. Kijk eens naar de ontwikkeling van de callcenters in Maastricht. Die sluiten nu toch aan de lopende band (H&M en andere). Daar komen honderden mensen vrij. Hetzelfde geldt voor mensen die bij een gemeente werken, die in de zorgplanning werken, die ondersteunen in het onderwijs. En natuurlijk voor iedereen die administratief bezig is. Die groepen kunnen ander werk gaan doen, dat ook op termijn veel toegevoegde waarde heeft voor de stad.
Weer een andere aanvliegroute is het beperken van de zorgvraag. Zuid-Limburg is een voorloper in het uitvinden hoe je welke zorg kunt blijven leveren bij toenemende vergrijzing en toenemende ontgroening. Organisaties als Sevagram en Envida denken daar al lang over na. Het gaat dan om nieuwe concepten om om te gaan met de zorgvraag op hoge leeftijd. Het gaat daarbij - en dat lijkt nogal in tegenstelling met de behoefte aan woningen - overigens ook om langer zelfstandig met hulp thuis blijven wonen. Want 'we' bouwen geen nieuwe verpleeghuizen meer. Dat is en te duur en het is niet de oplossing. Dus wordt ook gekeken naar preventie (valpreventie bijvoorbeeld), naar bewegen, naar gezonde wijken, naar mantelzorg. Naar - samenvattend - community care. Hoe zorgen we samen voor elkaar? Dat is misschien wel de ultieme vraag. Wat kunnen bijvoorbeeld studenten en nieuwe statushouders bijdragen aan de zorg voor elkaar. In het antwoord op dat soort vragen ligt misschien ook wel een begin van het aanpakken van de tweedeling.
En zo zijn er natuurlijk nog tal van aanvliegroutes. Hoe zorg je ervoor dat op een oververhitte woningmarkt, nu al, grotere huizen vrijkomen voor gezinnen? Dat vergt bouwen naar de wensen van de ouderen, door de bank genomen een rijke generatie omdat velen van hen en een eigen huis hebben en een goede pensioenvoorziening.
Nog een belangrijk inzicht. Maastricht is geen afgelegen eiland. Het is een compacte stad in een weids groen landschap, zoals de marketeers dat zo fraai weten uit te drukken. Dat weidse groene landschap, daar bedoelen we alle omliggende Heuvellandgemeenten mee. De opgave van Maastricht is natuurlijk ook hun opgave. En vice versa. Het behoud van het groene karakter van het Heuvelland is natuurlijk ook cruciaal voor de Maastrichtenaren. Als je nog iets verder uitzoomt en kijkt naar het bolletje dat Zuid-Limburg is, met de Parkstad en Sittard-Geleen erbij, dan zie je dat het Heuvelland eigenlijk een groot stadspark is in een agglomeratie van dik 600.000 mensen.
Ja, ook Zuid-Limburg is al vol.
En ja, ook in Zuid-Limburg is er overal vergrijzing. Als alle gemeenten dat net zoals Maastricht wil, willen oplossen door meer inwoners aan te trekken, dan speel je feitelijk een piramidespel. Wat je doet is het ineenstorten van die piramide zo lang mogelijk voor je uitschuiven. Alle nieuw geworven inwoners vergrijzen natuurlijk ook weer. Bij groei van het totale inwonertal maak je ook dat probleem uiteindelijk groter. Niet kleiner. En dat dat systeem instort, is een wiskundige zekerheid. De wal zal het schip keren.
Maastricht verdient beter, is een motto van de huidige coalitie.
Inderdaad.
Als u onze opinies waardeert als bijdrage aan het denken over de toekomst van de stad Maastricht, kunt u ons ook helpen.
