Maastricht, je zal er maar investeren!

Inhoudsopgave

Maastricht, je zal er maar investeren! Dinsdagavond. Projectontwikkelaar Piet Joosten volgt de discussie in de raadszaal over de omgevingsvergunning voor The M op de monitor in de anti-chambre.

Voor de plek langs de Maas waar nu nog het Landbouwbelang staat, tikte het consortium van zijn RO groep, Vestio Vastgoed en Group Machiels alweer geruime tijd geleden achttien miljoen euro af. In de antichambre kon hij in alle rust zien hoe de politiek reageerde op de aangevraagde omgevingsgvergunning. Een aanvraag na een proces van jaren en jaren voorbereiding, rekenen en tekenen.

Applaus zal Joosten niet meteen verwacht hebben. Daarvoor weet hij veel te goed hoe de lokale democratie werkt. Maar wat hij zag, zal hem sterken in de overtuiging dat het goed is om straks met pensioen te gaan.

Wie in Maastricht wil investeren, moet goed weten hoe de hazen lopen. De korte samenvatting is deze: als je in Maastricht projecten wil ontwikkelen, moet je de twee vastgoedtoppers Fred Seijben (ook directeur van de gemeenteijke Wijkontwikkelingsmaatschappij WOM Belvédère bv) en Camiel Krugten aan je zijde hebben in het ambtelijk apparaat. Seijben wordt gezien als de onderkoning van de stad.

In de raad moet je Gabriëlle Heine van het CDA aan je kant hebben. Is dat gelukt, dan kan je project erdoor komen, wetende dat je op weg naar een vergunning nog langs de Welstand moet en een mijnenveld moet oversteken dat gemeenteraad heet. Als een raadsvoorstel aan de orde is, moet je maar hopen dat vervolgens niet de wethouder die het stuk politiek moet verdedigen als eerste op zo'n mijn trapt.

De aanvraag voor de omgevingsvergunning voor The M (284 woningen, cultuurzalen, onderwijs, horeca) liet perfect zien wie de macht in de stad heeft. Voor de al niet meer kersverse wethouder Sabine Kern van de Senioren Stadspartij Maastricht SPM werd het een bijzonder lastige avond. Ze liet zien dat ze veel te weinig details van het complexe dossier kent en eigenlijk nauwelijks iets afweet van de historie rond Landbouwbelang en The M. Oppositiepartijen trokken haar makkelijk mee in het moeras. "Ik ben overvraagd", zei ze op enig moment later in de discussie.

Deze dinsdagavond roept veel vragen op. Hoe functioneert de lokale democratie in Maastricht eigenlijk? Hoe selecteren politieke partijen hun wethouders? Als wethouders bestuurlijk nog erg groen zijn, kijk ook naar wethouders Guiseppe Noteborn en Marlou Jenneskens, hoe kun je dan enig tegenwicht bieden tegen wat de ambtenaren willen? Die kunnen je veel te gemakkelijk het bos insturen.

Deze week was het The M. Volgende maand een ander dossier. Wie bij MVV de discussie dinsdagavond heeft gevolgd kan alleen maar verwachten dat een nieuw stadion er nooit gaat komen op de kop van de Belvédère: Topambtenaar Fred Seijben wil het namelijk niet. Hij spreekt zich daar openlijk over uit. De wethouders in de stad hebben niet het bestuurlijke kaliber om tegen die opgebouwde expertise en ervaring bij de ambtelijke top in te gaan. Wie dat wel had was Frans Bastiaens, maar die zit thuis.

Terug naar The M, naar een opmerkelijke avond in de raadszaal.

In de toch overwegend links georiënteerde gemeenteraad zitten veel ambassadeurs van de krakersgemeenschap in het Landbouwbelang en zijn er nogal wat raadsleden die projectontwikkelaars bij voorbaat in de verdachtenbank zetten, als zouden ze alleen maar belust zijn op winst. Dat leidde tot kritische vragen over het bouwprogramma. Vooral de SP roerde wat dat betreft weer de bijna communistische trom over de macht van het grootkapitaal. Muun Ubbink wilde ook alvast weten of de ontruiming van het Landbouwbelang geweldloos zou gaan verlopen.

En wat op voorhand verder te verwachten was: 50PLUS en Maastricht van NU en ook SAB gingen stevig tekeer tegen de sloop van de monumentale sluiswachterswoning aan de Molendijk. D66 vroeg zelfs naar de mogelijkheid om het huisje een stukje te verplaatsen. De Partij voor de Dieren had een serie vragen over natuurinclusief bouwen en wil per se voorkomen dat een boom gerooid wordt voor de plaatsing van een bouwkraan. GroenLinks en ook Volt gingen vol voor circulair bouwen, dat betrof zelfs de emissieloze aan- en afvoer van grond en bouwpuin. FVD was kritisch: hoe kun je nu al tot op detailniveau voorschrijven welke horeca er moet komen?

Wethouder Sabine Kern moest de omgevingsvergunning verdedigen. Dat spervuur aan vragen was duidelijk te veel voor haar. Ze verloor het overzicht en zeker zeventig, tachtig procent van alle vragen vanuit de raad moest ze doorschuiven naar Camiel Krugten, de ambtenaar die naast haar zat. Soms gaf ze zelf antwoord: dan las ze vanaf haar mobieltje voor wat een batterij ambtenaren die achter haar zaten haar hadden doorgestuurd via de app. Het was een pijnlijke demonstratie van de verdeling van de macht. Niet de wethouder deed nog langer zaken met de raad, de ambtenaar was aan zet.

Beeld van de avond: wethouder Sabine Kern die antwoorden van haar ambtenaren voorleest.

Wie maffiafilms kent, denkt meteen aan The Godfather: als Sonny tijdens het overleg met Sollozzo voor zijn vader spreekt, verraadt hij dat er binnen de familie iets niet klopt. De tegenpartij ziet dat als een zwakke plek.

Een voorbeeld van hoe de oppositie de wethouder het vuur aan de schenen legde was de discussie over de sloop van de sluiswachterswoning. 50PLUS maakte daar een heel punt van. "Nergens wordt overtuigend aangetoond dat de sluiswachterswoning niet kan blijven." Jo Smeets van Maastricht van NU volgde. Ze wisten zich gesterkt door een advies van de Welstands- en Monumentencommissie, die negatief adviseerde over sloop.

Camiel Krugten was eerlijk: "Op de plek waar nu het huisje staat is geen gebouw getekend. Dat kun je laten staan. Welstand heeft dat ook geadviseerd. Eenmaal gesloopt komt het nooit meer terug. Maar het huisje laten staan is zeer problematisch. Het sluiswachtershuisje staat op een plek die de ingang naar The M bijna blokkeert: weg herkenbaarheid en zichtbaarheid. Bovendien is er voor de Verlengde Maasboulevard ter plekke meer ruimte nodig om ook fietsers daar straks een veilige doortocht te bieden. Dat geldt ook voor verkeer voor laden en lossen en voor invalidenverkeer en het ophalen van het huisvuil. De supervisor van The M is ook voor sloop. Er komt groen voor terug. Het college heeft dat besluit al genomen."

Diverse fracties lieten zich niet overtuigen. Smeets wilde van de wethouder weten of het wel mocht dat de gemeente een negatief advies van de Welstandscommissie naast zich neer kan leggen als ze daarmee oordeelt over een eigen plan. "Dat is toch de slager die zijn eigen vlees keurt? Moet daar niet een onafhankelijk iemand naar kijken?" Een politieke stelling, verpakt als vraag. De wethouder die haar hele leven vooral ambtenaar is geweest, had geen verweer: "Ik ben overvraagd. Ik weet niet wat te doen gebruikelijk is."

Krugten beantwoordde de vraag van Smeets even later simpel: "Natuurlijk neemt het college een beslissing op een advies van de Welstand, ook als het om een gemeentelijk project gaat. Dat is wettelijk zo geregeld."

Paul van de Kandelaar van SAB: "Kan die woning niet verplaatst worden? Technisch zou dat moeten kunnen. Is dat onderzocht?"

Het was toen al niet meer Sabine Kern die antwoordde. Camiel Krugten gaf direct repliek: "Nee, dat is niet onderzocht. Over het algemeen gaat bij verplaatsing vanuit cultuurhistorisch perspectief veel waarde verloren. Dan verliest het gebouw zijn historische waarde, want het staat op de verkeerde plek. Het zou ook een behoorlijke investering worden. En vraag is dan ook nog: waarheen? De ruimte is beperkt."

Het was niet alleen Krugten die voortdurend in de bres moest springen. Het bracht Jules Vaessen tot de opmerking: "Ik hoor het de ambtenaar zeggen, maar kan de wethouder het ook toezeggen?" Vaessen was zichtbaar geïrriteerd dat zijn vragen tot twee keer toe niet beantwoord werden. Even later werd de beantwoording van vragen door de wethouder "erg gemakkelijk" genoemd en ook "niet concreet", in de ogen van Paul van de Kandelaar.

Gabriëlle Heine hield de raad de spiegel voor en verdedigde daarmee ook nog 'en passant' de wethouder. Heine wees erop dat de ontwikkelaar 18 miljoen euro heeft neergeteld voor het Landbouwbelang en dat van een betrouwbare overheid verwacht mag worden dat die zich houdt aan gemaakte afspraken en ook meewerkt aan de plannen. Gemaakte afspraken zoals die bijvoorbeeld in de aanbestedingsstukken voor het gebied stonden.

Heine: "Ik hoor de ambtenaar zeggen dat sloop en nieuwbouw het uitgangspunt was voor het hele gebied in 2013. Bij de aanbesteding waren extra punten te verdienen voor het in stand houden van monumentale waarde. Van het landbouwbelang blijft ongeveer vijftig procent van de historische waarde behouden, zo horen we. Daarmee mogen we in dus eigenlijk al in onze handen klappen. We kunnen nu toch niet zeggen: dat huisje moet per se blijven staan als dat niet past. Daarvoor kun je toch onmogelijk dit hele plan op de schop zetten? Als we dat huisje hadden willen bewaren, hadden we dat aan de voorkant in de eisen moeten opnemen. En we kunnen nu ook achteraf niet allerlei verplichtingen aan de ontwikkelaar gaan opleggen, die we vooraf niet overeengekomen zijn. Projectontwikkelaars kampen al met opgelopen rente en gestegen bouwkosten."

Heine hield de oppositie in de raad de spiegel voor. Ze redde wethouder Sabine Kern met haar betoog dat Maastricht een betrouwbare overheid moet zijn. Ze liet met een paar rake bijdragen andermaal zien dat ze in de raad toch op eenzame hoogte staat.

Met name de coalitiepartijen PvdA en D66 begrepen ook het belang van de vergunning voor de toekomst van Maastricht. Niet alleen voor wat er gebouwd wordt, maar ook voor de stad als betrouwbare overheid voor investeerders. Raadslid Mardge Pascaud van D66 is een van de weinige grotere ondernemers in de raad, en dat is duidelijk te merken: ze is zakelijk en to the point. Coalitiepartij VVD had weer geen enkele vraag of bijdrage, maar die partij tekent wel altijd bij het kruisje. Ook SPM zal voor de gevraagde vergunning stemmen.

De omgevingsvergunning voor The M zal er dus zeker komen. Maar dit dossier laat in alles zien dat de verhoudingen in het besturen van de stad nog veel reparatiewerk vraagt. De wethouder Kern zal heel snel moeten opschakelen: ze kan niet blijven leunen op een batterij ambtenaren en Gabriëlle Heine. Er komt een moment dat van je verwacht wordt dat je de dossiers ook zelf beheerst en alleen echt technische of juridische detailvragen doorspeelt.

Voor The M werd besproken had Sabine Kern het ook al moeilijk bij vragen over de nieuwe rechtbank. Meteen na haar aantreden moest ze alle vragen over de uitbreiding van de starterslening, toch een overzichtelijk dossier, "mee terug nemen". Kern moet ervoor waken dat dit soort optredens geen patroon worden. In de oppositiebankjes was het eerste gemor al te horen. En binnenkort gaat Heine vier maanden met zwangerschapsverlof.