Twee wethouders voor PRO? Politieke grondslag is discutabel

Inhoudsopgave

De twee wethoudersposten die GroenLinks en de PvdA in Maastricht hebben kwamen voort uit een verdeling tussen twee afzonderlijke partijen. Inmiddels zijn de lokale partijbesturen samengegaan in PRO Maastricht. Dat maakt de benoemingen niet ongeldig en verplicht niemand automatisch tot aftreden. Maar het verandert wél de politieke grondslag waarop twee aparte posten werden verdedigd. Die is feitelijk achterhaald.

Bij de verkiezingen haalde GroenLinks vier zetels en de PvdA drie. De partijen stonden met eigen lijsten op het stembiljet, vormden afzonderlijke raadsfracties en droegen elk een wethouderskandidaat voor. Het coalitieakkoord noemt Jeroen Hoenderkamp dan ook als wethouder van GroenLinks en Manon Fokke als wethouder van de PvdA.

Sindsdien zijn de lokale partijbesturen gefuseerd tot PRO Maastricht. De raadsfracties zijn dat nog niet: die blijven zelfstandig opereren. Dat verschil is belangrijk. Maastricht heeft nog geen gezamenlijke PRO-fractie van zeven zetels. Maar de partijorganisatie achter de twee wethoudersposten is wél veranderd.

De afzonderlijke fracties hebben ook praktische gevolgen. GroenLinks en de PvdA hebben ieder drie burgerleden; samen zijn dat er zes. En de spreektijd wordt per fractie bepaald. Zolang ze apart blijven, kunnen ze dus ieder afzonderlijk het woord voeren. Dat zijn geen wethoudersposten, maar het laat wel zien dat de oude scheiding in de raad voordelen blijft opleveren, terwijl de partijbesturen inmiddels samenkomen binnen PRO.

Twee wethouders waren verdedigbaar omdat twee afzonderlijke partijen, met twee afzonderlijke fracties, elk een plaats in het college kregen. Nu is er één gezamenlijk partijbestuur. Wie de twee wethoudersplaatsen nog steeds als twee partijposten beschouwt, moet uitleggen wat die afzonderlijke vertegenwoordiging vandaag precies inhoudt.

Het CDA heeft eerder aangegeven dat één wethouder zou moeten vertrekken als GroenLinks en de PvdA ook in de raad één partij zouden vormen. Die situatie is nog niet ontstaan: de fracties zijn niet gefuseerd. De CDA-grens is dus niet formeel bereikt. Maar dat beantwoordt niet de bredere politieke vraag. Een afspraak over een gezamenlijke fractie is geen antwoord op de vraag of de bestuurlijke fusie de oorspronkelijke argumentatie voor twee wethouders heeft veranderd.

Verantwoording

Juridisch leggen de wethouders verantwoording af aan de gemeenteraad. De Gemeentewet bepaalt dat zowel het college als geheel als ieder collegelid afzonderlijk aan de raad verantwoording schuldig is. De raad benoemt wethouders en kan het vertrouwen in hen opzeggen. Een partijbestuur kan een wethouder niet ontslaan.

Politiek is het antwoord minder helder. De raadsfracties zijn nog afzonderlijk; het lokale partijbestuur is gezamenlijk. Fokke en Hoenderkamp zitten dus niet als vertegenwoordigers van een gezamenlijke PRO-fractie in het college. Tegelijkertijd kan PRO zich, na de bestuurlijke fusie, wel als de organisatie achter beide wethouders presenteren.

Bij een partij ligt het voor de hand dat het bestuur volgt wat de fractie en de wethouder namens die partij doen, en daar zo nodig met hen over spreekt. PRO zal dus moeten laten zien hoe het die politieke controle organiseert. Bespreekt het bestuur de koers met beide fracties en wethouders samen, of houdt het de oude scheidslijn aan? En wie spreekt een wethouder aan als diens koers botst met die van een van de twee fracties?

PRO is nu een politieke Januskop: een figuur met twee gezichten. De organisatie heet PRO, maar in de raad zijn het nog GroenLinks en PvdA. Een nieuw partijbestuur kan die fracties niet met één besluit laten samensmelten. Omgekeerd kan PRO niet zonder verdere uitleg de zeven zetels als één fractie opvoeren terwijl de raadsleden afzonderlijk opereren.

Als die fracties later wél één PRO-fractie vormen, verandert de politieke rekensom. Dan kan PRO zich als één partij met zeven zetels presenteren en wordt de eerdere CDA-grens relevant. Maar ook dan verdwijnt niet automatisch een wethouder. De CDA-eis is een politieke afspraak of positie, geen wettelijke regel. De coalitiepartijen zouden dan opnieuw moeten vaststellen of de bestaande verdeling nog klopt; uiteindelijk blijft het aan de raad om over benoeming en vertrouwen te beslissen.