Ambtenaren leveren te traag, oplossing: fors meer ambtenaren

Inhoudsopgave

De Maastrichtse organisatie moet sneller en beter presteren. Dat is volgens verantwoordelijk wethouder Jeroen Hoenderkamp nu de belangrijkste opgave van de gemeente. De oplossing die bij de begroting voor 2027 is geregeld: extra geld voor bedrijfsvoering, programmamanagement en uitvoeringskracht.

Vooral de twee grootste partijen in de raad CDA en D66 zijn kritisch. Hoe weet je of al die extra capaciteit ook iets oplevert als niemand precies kan aanwijzen wat de organisatie doet? Dat is de insteek van het CDA. Thomas Gardien van D66 vraagt ook te kijken naar het verkleinen van de organisatie als oplossing om sneller te kunnen werken.

De organisatieontwikkeling loopt inmiddels al weer vele jaren, met tussentijds een hele grote reorganisatie waarbij 850 mensen een nieuwe baan kregen. Wethouder Manon Fokke, die vier jaar verantwoordelijk was voor dat dossier, zei deze week dat de organisatie al zo’n viereneenhalf jaar in ontwikkeling is. Met de bestaande middelen komt het resultaat volgens haar hooguit uit op een 6-. Nieuwe ontwikkelingen in ICT en AI, juridische vraagstukken, een nieuw financieel systeem en voortdurend veranderende maatschappelijke opgaven maken volgens haar een extra impuls van €2 miljoen noodzakelijk.

Die jarenlange inzet heeft nog niet tot resultaat geleid. De gemeentesecretaris werd eind vorig jaar naar huis gestuurd. Een van de drie top-directeuren zat even later ook thuis, nadat de andere twee directieleden het vertrouwen in hem opzegden. De kantonrechter werkt overigens niet mee aan een ontbinding van het arbeidscontract, al was het maar omdat er geen dossier is.

Fokkes opvolger, GroenLinks-wethouder Jeroen Hoenderkamp, noemt de organisatieontwikkeling de grootste opgave van de gemeente. De gemeente investeert in IT, portfoliomanagement en het versnellen van processen, zei hij. Tegelijkertijd moeten bedrijfsvoering en ambities soms worden getemporiseerd. Er is extra personeel en geld nodig, maar de organisatie moet ook laten zien dat ze resultaten boekt.

In de begroting is daarvoor een reeks bedragen opgenomen. De impuls van €2 miljoen voor bedrijfsvoering is tijdelijk en geldt voor 2027. Daarnaast gaat er €750.000 per jaar naar project-, proces- en programmamanagement, van 2027 tot en met 2030. De begroting zegt dat de middelen nodig zijn voor integraal en opgavegericht werken. Ze maakt niet duidelijk welk deel rechtstreeks naar nieuwe medewerkers gaat.

Daar komen andere posten bij. Voor veiligheid en leefbaarheid is structureel €750.000 per jaar uitgetrokken, onder meer voor extra uitvoeringskracht, veiligheidsregie en handhaving. Team Ondernemen Maastricht krijgt €247.000 per jaar voor formatie-uitbreiding. Juridische kwaliteitszorg krijgt €250.000 structureel per jaar voor flexibele capaciteit. Voor uitbreiding van de formatie van Bureau Integriteit is €181.000 structureel opgenomen. De reguliere uitvoering van de Omgevingswet krijgt vanaf 2027 €450.000 structureel per jaar. Voor tijdelijke uitvoeringskracht rond verduurzaming is over vier jaar €5 miljoen beschikbaar.

Niet al die bedragen zijn salariskosten. Sommige zijn organisatie- of uitvoeringsbudgetten; de begroting noemt niet overal hoeveel fte ermee worden betaald. Ook de €750.000 per jaar voor programmamanagement is geen gespecificeerde personeelsraming al worden voor dat geld vooral 'generalisten' aangnomen. Wel staat vast dat de begrote formatie stijgt: van 1.800 fte in 2026 naar 1.825 fte in 2027. Dat zijn 25 formatieplaatsen meer. De formatie omvat ook tijdelijke plekken en vacatures.

De ontwikkeling van de bezetting en de inhuur maakt de discussie urgenter. De bezetting steeg van 1.445 fte in 2021 naar 1.759 fte op 1 oktober 2026: 314 fte meer, een groei van 21,7 procent. De externe inhuur kost in 2026 naar verwachting bijna €18 miljoen. De begroting geeft voor 2027 geen totaalbedrag voor die inhuur.

In de domeinvergadering Algemene Zaken trokken vooral D66’er Thomas Gardien en CDA’er Gabrielle Heine aan de bel. Gardien verwees naar afslankingen bij het Rijk en in Amsterdam. Hij noemde Maastricht "met 1.865 fte" als een van de grotere gemeenten met een grote organisatie en pleitte voor een taakstelling: kleinere afdelingen, minder processen. Hoenderkamp vond de vergelijking met Amsterdam niet vanzelfsprekend. Gemeenten doen niet allemaal hetzelfde; ook organisaties als Theater aan het Vrijthof en Stadsreiniging tellen mee in de vergelijking. Een benchmark is volgens hem binnenkort beschikbaar.

Heine wil weten hoe de raad kan meten of de organisatie beter gaat functioneren. Zij krijgt naar eigen zeggen geen grip op wat ambtenaren doen en bij welke afdeling zij werken. „Ambtenaren weten van elkaar niet wat ze doen”, was haar scherpste formulering. Een algemeen gesprek in januari vindt ze onvoldoende. Ze wil inzicht in de organisatie en een nulmeting: wie werkt waar, aan welke taken en met welk resultaat?

Hoenderkamp bestreed dat er geen enkel zicht is op wat ambtenaren doen. De gemeente beweegt volgens hem van lijnsturing naar opgavegericht werken, al valt er in de sturing nog veel te winnen. Hij wees erop dat er wel degelijk resultaten worden geboekt, onder meer bij verduurzaming, jeugdhulp en de opvang van Oekraïners. Heine bracht daar de aanhoudende onderbesteding tegenover: geld dat niet wordt uitgegeven, terwijl de uitvoering volgens haar niet vooruitgaat.

De raad krijgt dus twee boodschappen tegelijk. De organisatie moet meer uitvoeringskracht krijgen en er komt extra geld. Tegelijkertijd is nog niet helder hoe de raad kan vaststellen of extra capaciteit leidt tot snellere processen, betere dienstverlening of resultaten die inwoners merken. De gemeente zegt in de begroting zelf dat ze de sturing op formatie, bezetting en externe inhuur wil versterken. Dat maakt de vraag van Heine des te concreter: hoe krijgt de raad die grip, en wanneer?

In de formatieonderhandelingen zijn de middelen al geregeld. Fokke was jarenlang verantwoordelijk voor de organisatieontwikkeling. Ze heeft het dossier nu afgegeven en dat is slim: zou het de komende vier jaar nog steeds niet lukken om de organisatie in beweging te krijgen, dan wijzen alle vingers naar haar. Nu is het al zo dat ze zegt dat met de huidige middelen de organisatie niet verder komt dan een 6-. Haar beleid heeft dus ook weinig opgeleverd.

Hoenderkamp heeft het dossier nu in zijn portefeuille, maar hij heeft dus royaal middelen geregeld om aan die opdracht te werken. Fokke is wethouder van Financiën. Een mooi een-tweetje aan de onderhandelingstafel. Waar was de VVD, die juist inzet op een kleinere overheid? En D66? Tevreden met extra ambtenaren voor het onderwijs? Op pagina 8 van de begroting staat onder het kopje ‘Intensiveren zorg op school’ dat jaarlijks €750.000 wordt ingezet voor een mbo-coach bij Vista (1 fte) en brugfunctionarissen op diverse scholen (6 fte)

Het maakt de verantwoordelijkheid voor Fokke en Hoenderkamp niet minder belangrijk. De raad moet straks kunnen beoordelen wie waarvoor verantwoordelijk was en wat de investeringen hebben opgeleverd. Als het Hoenderkamp niet lukt de organisatie vlot te trekken, dan ligt de verantwoordelijkheid in elk geval aan het einde van deze raadsperiode op het bordje van PRO, als de PvdA en GroenLinks in het zicht van de volgende verkiezingen fuseren.

Zonder een nulmeting, inzicht per afdeling en duidelijke resultaten blijft „meer uitvoeringskracht” een belofte die moeilijk te controleren is. Dan dreigt de remedie op het probleem te gaan lijken: de organisatie levert te traag, dus krijgt ze meer mensen en geld.

Voor Fokke en Hoenderkamp en kennelijk ook voor de rest van het college is dat een volstrekt logische redenering.

In het bedrijfsleven denken ze daar anders over.