Van wie is de berg?

Een eeuw graven en dromen in de ENCI

In 2026 is het 100 jaar geleden dat ENCI startte met het ontginnen van de Sint Pietersberg. Bureau Europa herdenkt dit met een kunst- en erfgoedtentoonstelling.

Honderd jaar was het ENCI-terrein hermetisch afgesloten voor publiek, maar bleek het gebied tevens een magneet voor kunstenaars: ze gaven de fabriek en haar arbeiders een visuele identiteit, maar ook gezicht aan de protesten tegen de mijnbouw; ze werden verleid door het bizarre landschap van de groeve, of door de onderaardse geheimen van eeuwenoude gangenstelsels.

In de overzichtstentoonstelling in Bureau Europa die op 3 september officieel wordt geopend worden bezoekers meegevoerd door de fascinerende historie van het gebied, langs de verzamelingen van lokale experts en betrokkenen (zowel amateurs als professionals) om te eindigen bij de toekomst­dromen en nooit uitgevoerde luchtkastelen. De gekozen kunstenaars geven met precieze observaties inzicht in de voortdurende stroom van verandering die het gebied ondergaat, met als kernvraag: Van wie is de berg?

Vanaf dat de poorten geleidelijk openden in 2016 hebben kunstenaars verbonden aan projecten als ‘OVERGANGSZONE’, Pioneers en de minor Artistic Research in Situ (ARiS) het gebied in kaart gebracht en verbeeld. Deze kunst- en onderzoeksprojecten in, rond, op en met de ENCI van de afgelopen 10 jaar hebben laten zien dat belanghebbenden hun eigen ENCI maken. Van industrie tot cultureel erfgoed, van ongerepte natuur tot recreatie. De kunstwerken waar deze projecten de basis voor legden worden nu voor een eerste maal getoond en gedeeld met het bredere publiek.

De tentoonstelling is tevens een eerste samenwerking tussen Bureau Europa, het lectoraat van de kunstfaculteiten van ZUYD Hogeschool, de minor ARiS en de opleidingen van de Kunstacademie Maastricht. Door een uitgebreid publieks- en educatieprogramma rondom de tentoonstelling kan ook het bredere publiek kennis maken met het artistiek onderzoek, maar vooral ook kennis maken met de grote rijkdom aan verhalen die dit bijzondere gebied bevat.

De expositie Van wie is de berg is op 3 september om 17.00 uur officieel geopend. Speciaal voor de feestelijke opening zingt het ENCI-Gelegenheidskoor, onder leiding van dirigent Ronald Franssen.

Daarnaast vinden elke zaterdag of zondag BERG-wandelingen plaats, verzorgd door een duo kunstenaar en lokale expert. Deze speciale rondleidingen starten en eindigen in Bureau Europa, en afhankelijk van de focus van het duo wordt een ander onderwerp of plek aangegaan. Op een aantal zondagen worden extra presentaties verzorgd door historici, verzamelaars en betrokkenen. Tijdens een aantal weekenden zijn er bovendien educatieve workshops, onder andere verzorgd door de minor ARiS en alumni van ARiS/iArts en het Lectoraat What Art Knows.

Tijdens BERG-wandelingen, lezingen en workshops delen kunstenaars, ontwerpers, wetenschappers, lokale experts en landschapsmakers hun kennis en ideeën. Samen verkennen zij de geschiedenis, het heden en de toekomst van de Sint-Pietersberg en het voormalige ENCI-terrein.

Berg-wandelingen
Alle wandelingen starten om 14.00 uur. Verzamelen bij Bureau Europa, Timmerfabriek, in de entreehal (Boschstraat 9, Maastricht). De wandeling begint bij het werk van de kunstenaar. Vanuit daar nemen kunstenaars en lokale experts bezoekers mee naar relevante plekken in de omgeving, waar zij vanuit hun eigen perspectief vertellen over het landschap, de geschiedenis en de betekenis ervan in relatie tot de kernvraag Van wie is de berg? De wandelingen eindigen bij Bureau Europa. 

ENCI-wandelingen
De ENCI-wandelingen starten om 14.00 uur en eindigen om 17.00 uur. Deze wandelingen vinden plaats op het ENCI-terrein onder leiding van ENCI-gids John Vinken. Verzamelen bij de poort aan de Lage Kanaaldijk 115, in Maastricht. 

Let op: de BERG-wandelingen gaan niet naar het voormalige ENCI-terrein. Deze wandelingen vertrekken vanaf het kunstwerk bij Bureau Europa en voeren langs relevante plekken in de omgeving. Uitzondering hierop zijn de ENCI-wandelingen; deze vinden wél plaats op het ENCI-terrein.

Deelname is gratis op vertoon van een Museumkaart of een regulier toegangsbewijs voor het museum, tenzij anders vermeld.

Voor de BERG-wandelingen en workshops is vooraf aanmelden via info@bureau-europa.nl verplicht. Het aantal plaatsen is beperkt, dus meld je op tijd aan.