Vlam Minckelers: 'Democracy dies in darkness'

Twee keer heeft de Maastrichtse gemeenteraad zich uitgesproken over de vlam van Minckelers. In 2019 vroeg de raad om een duurzame oplossing te onderzoeken. In januari van dit jaar droeg een ruime meerderheid het college op om met een concreet voorstel voor een duurzame, permanente vlam te komen. Nu ligt dat voorstel er. De voorkeur van het college? Geen vlam.

Natuurlijk mocht het college onderzoeken of waterstof, biogas of een andere brandstof veilig en verantwoord te gebruiken is. Natuurlijk mag het concluderen dat een echte brandende vlam op de Markt technisch niet haalbaar is. Een onveilige gastank wordt niet veiliger doordat 29 raadsleden vóór een motie stemmen. Het college motiveert waarom het die mogelijkheden afwijst.

Maar daarmee is de opdracht van de raad niet verdwenen. Die motie vroeg uitdrukkelijk óók om moderne lichttechnieken te onderzoeken. Het college heeft inmiddels zelf een LED-variant en een kunstzinnige fysieke toevoeging uitgewerkt. Toch wil het geen van beide verder brengen. In plaats daarvan wil het misschien ooit, bij een toekomstige herinrichting van de Markt, kijken of de omgeving van het standbeeld kan worden versterkt. Van een permanente vlam naar een mogelijk plan voor de omgeving: zo kun je een politieke opdracht ook laten uitdoven.

Het college voert beperkte financiële middelen en ambtelijke capaciteit aan. Dat zijn serieuze argumenten, maar geen antwoord op de vraag wie hier de koers bepaalt. Als het college vindt dat de wens van de raad niet uitvoerbaar of niet verstandig is, moet het die politieke keuze verdedigen. Nu vraagt het de raad of die alsnog wil instemmen met precies de situatie die de motie moest veranderen: een Minckelers zonder vlam.

Veelzeggend is de passage waarin het college schrijft dat de raad zijn voorkeur mag uitspreken, maar dat de uiteindelijke beslissing over de alternatieven bij het college ligt. Formeel kan dat juist zijn. Politiek klinkt het als: bedankt voor uw motie, bedankt voor uw advies, wij beslissen.

Dan dringt het rapport van Berenschot zich op. Dat beschreef deze zomer hoe in het Maastrichtse stadhuis de grens tussen ambtelijk adviseren en bestuurlijk besluiten niet altijd helder wordt bewaakt. Ambtenaren moeten risico’s benoemen, haalbaarheid onderzoeken en bestuurders tegenspreken als dat nodig is. Daarna is het aan bestuurders om te kiezen en voor die keuze te staan. Het rapport bewijst niet dat ambtenaren de vlam tegenhouden omdat ze er geen zin in hebben. Het maakt de vraag aan de wethouders wel onontkoombaar: is dit hún politieke keuze, of hebben zij een ambtelijk advies tot eindstation verheven?

Democracy Dies in Darkness is het motto van de Amerikaanse krant The Washington Post. Daar komt de kop boven dit commentaar vandaan. De verwijzing is bij Minckelers haast te mooi om te laten liggen. Hij ontdekte het lichtgas en droeg daarmee bij aan de verlichting van straten en steden. Zijn standbeeld staat er nu zonder vlam. Ondertussen dreigt ook iets anders uit het zicht te raken: wat een uitgesproken wens van de gemeenteraad nog waard is zodra die het stadhuis binnenkomt.

Op 6 oktober kan de raad daar licht op laten schijnen. Als de meerderheid nog altijd een zichtbare, duurzame verwijzing naar de vlam wil, moet zij duidelijk zeggen welke variant het college verder moet uitwerken en wanneer zij een besluit verwacht. Anders blijft Minckelers in het donker staan, met de raad ernaast.