Zijn vestingwerken puzzelstuk om Aw Brögk te redden?

Inhoudsopgave

Terwijl knappe koppen studeren op de vraag hoe bij hoogwater de binnenstad van Maastricht droog te houden en de scheepvaart veilig, liggen de hoekstukjes van die puzzel misschien wel in het verre verleden. In bijvoorbeeld de eeuwenoude vestingwerken van de stad en de lang geleden bedachte manieren om die werken onder water te zetten. "Herstel het inundatiekanaal en creëer een waterberging Lage Fronten."

Eugène Beeren en Han Hoogma hebben zich gemeld met een brief bij de formateurs van de nieuwe coalitie. Ze hebben, vooral ook met dank aan de inzichten van Jos Notermans en Koos Consten die alles van de vestingwerken en het militaire verleden van Maastricht af weten, een heel document opgesteld. Dat is nu naar de formateurs van een nieuwe coalitie gestuurd.

Afbeelding gemeente Maastricht, bewerkt door Jos Notermans. De Jeker die linksonder te zien is, stroomt nu - rechts - uit in de Maas. Vroeger was er een kanaal om het water van de Jeker te gebruiken om de lage Fronten aan de noordkant van de stad onder water te zetten. Dat kon veertien dagen duren. Vandaar dat Hoogma en Beeren nu spreken over waterberging Lage Fronten.

Hoogma: "Als je het verleden van Maastricht begrijpt, dan zie je dat er heel veel kansen liggen om een hoogwaterpiek van de Maas op te vangen. Als je de watersystemen en vestingwerken die er zijn zou koppelen aan moderne technieken, de nieuwste tunneltechnieken, zou je wel eens heel ver kunnen komen."

Die verdedigingswerken werd in tijden van nood gevoed door de Jeker. Er was een ondergrondse tunnel van de Jeker aangelegd naar de westkant van Maastricht. Hoogma: "We laten de Jeker nu in de Maas lopen, ook bij hoogwater. Waardoor al dat water extra problemen veroorzaakt. Er is een ondergrondse tunnel die het water uit de Jeker de vestingwerken onder water kon laten zetten, voor de werken voor de nieuwe brug waar nu Pans ligt, aan de Cabergerweg. Dat watersysteem is ooit zo bedacht om vijandelijke legers makkelijker tegen te kunnen houden. Het hele systeem is nog intact. Hier heb je in feite al een enorme waterberging."

Han Hoogma bij een van twee tunnelmonden aan weerszijden van de afgebroken dikke muur (foto rechtsboven). De tweede tunnelmond. Via dat systeem kon de waterhoogte geregeld worden. Op de foto rechtsonder Hoogma bij de uitgang van tunnel waar het water uit de Jeker de vestingwerken in kon stromen om ze onder water te zetten.

De geschiedenis geeft ons een mooie inkijk in de mogelijkheden.

De inundatie van de Lage Fronten in Maastricht was een cruciaal onderdeel van de vestingverdediging (17e-19e eeuw), waarbij het gebied ten noorden van de stad onder water werd gezet om aanvallers te vertragen. Via sluizen en het Jekerkanaal werd water uit de Maas en Jeker gebruikt om de grachtenstelsels te vullen, wat door complexe waterwerken soms wel 14 dagen duurde.

Kernaspecten van de inundatie:
• Doel: Een onbegaanbaar gebied creëren voor vijandelijke troepen en artillerie, ter verdediging van de noordzijde van de vesting.
• Techniek: Het systeem omvatte 43 sluizen, beren (onderwaterdammen) en aquaducten om het waterpeil in de lager gelegen grachten te regelen.
• Jekerkanaal: Vanwege onbetrouwbare waterstanden in de Maas liet Vauban (1673-1678) dit aquaduct aanleggen om Jekerwater naar de noordelijke Lage Fronten te transporteren.
• Linie van Dumoulin: In de late 18e eeuw werd dit systeem geperfectioneerd tot een van de meest effectieve inundatiegebieden van Nederland.

Hoogma: "En zo hebben we meer ideeën. Als je bij Luik bij een hoogwaterpiek meer water afvoert naar het Albertkanaal, kun je dat water achter de flessenhals in de Maas in het centrum weer uitspuien in de Maas. Het Albertkanaal ligt 13 meter hoger dan de Maas. Je kunt zelfs bekijken of het renderend is om hier een waterkrachtcentrale te bouwen."

Bij het Ile Monsin bij Luik zou meer water afgevoerd kunnen worden naar het Albertkanaal, dat daardoor uiteindelijk om Maastricht heen geleid kan worden. Het verval van het Albertkanaal naar de Maas is circa 13 meter.

Ook hier speelt de geschiedenis een rol. Hoogma: "De Maas voert alle water aan voor de watersystemen van sluizen en kanalen die uiteindelijk de haven van Antwerpen met het achterland moeten verbinden. In het verleden zijn er vele verdragen gesloten zodat België ook voldoende Maaswater, voldoende debiet, voor dat systeem kon gebruiken. Als je nu dus in tijden van hoogwater meer water naar het Albertkanaal kunt sturen, komt dat water niet meer in de Maas die dan nog door de flessenhals in Maastricht moet."

In het verleden, en dat weten nog veel mensen, liep er nog een kanaal tussen Luik en Maastricht. Dat kanaal is gedempt. Hoogma: "Bij een volgende renovatie van die weg die over het kanaal is aangelegd zou je hier onder de weg een enorme waterberging kunnen maken. Maar ook zou je kunnen denken aan het aanleggen van ondergrondse buizen onder die weg om het water aan de achterkant van de stad weer in de Maas te laten spuien."

Hoogma wees in een eerdere publicatie al op de mogelijkheden die het Cabergkanaal zou kunnen bieden. Voor het aanleggen van dat kanaal is heel lang een tracé vrijgehouden. Op dit moment worden die gebieden niet meer vrijgehouden voor het kanaal. Het kanaal zou heel veel Maaswater om Maastricht heen kunnen leiden.