Inhoudsopgave
De historische lampen bij Minckelers op de Markt zijn al jaren stuk. Het lukt maar niet om ze gemaakt te krijgen. Het is erg symbolisch: ook in het stadhuis lijkt het licht gedoofd. Het rapport Berenschot over de verziekte bestuurscultuur is nog maar net besproken, of er ligt nu een nieuw advies in de kwestie 'balk-gate' dat werkelijk vernietigend is voor ambtenaren en voor bestuurders in het stadhuis.
"Maastricht als tweede monumentenstad van het land verdient beter", schrijft de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed (RCE). Saillant: het advies is gedagtekend op 8 juni, het kwam gisteren pas naar buiten. Je vraagt je onderhand af of bewust is gewacht met openbaarmaking.
OPINIE
Het advies raakt niet alleen de erfgoed-ambtenaren, het raakt net zo zeer de verantwoordelijke bestuurders: de wethouders Frans Bastiaens en Hubert Mackus van het CDA. Wie het advies leest ziet dat ze totaal geen enkele regie hebben genomen. De een verantwoordelijk voor cultureel erfgoed en de ander voor vergunningen hebben ze de ambtenaren een loopgravenoorlog laten uitvoeren met een intitiatiefnemer en daarbij het belang van de stad volledig uit het oog verloren.
Die initiatiefnemer wordt geprezen door de RCE, terwijl hij in het stadhuis zo ongeveer volksvijand nummer-1 is. Zoals bekend wil Tom Schilderman al jaren vier woningen bouwen boven de winkel van Mr Marvis in de Kleine Staat 20. Volgens de RCE is dat juist in het belang van de stad: een zwaarwegende uitspraak die ook voor toekomstige gevallen geldt.
Het belang van de stad is volgens de RCE namelijk juist gediend met wonen boven winkels mogelijk maken. precies wat Tom Schilderman wil. Om heel veel logische redenen. Goed voor de instandhouding van de monumenten, goed voor de leefbaarheid en veiligheid in de stad. Goed tegen de woningnood. Al die zo voor de hand liggende waarden zijn voor de beide wethouders, en ook voor het college en de burgemeester, geen reden geweest om zelf de regie te nemen en zaken op te lossen. Geen helpende hand voor Tom Schilderman zoals de RCE adviseert, maar tegenstribbelen tot de max.
Het is een zware onvoldoende voor de wethouders en het college, die woensdagavond, vanavond, weer worden benoemd voor een periode van vier jaar. Behalve dan wethouder Bastiaens, die vertrok naar eigen zeggen vanwege de publicitaire druk die hij voelde van De Nieuwe Ster. Hij is weg voordat ook dit advies publiekelijk is geworden: hij was verantwoordelijk voor cultureel erfgoed.
De kritiek van de RCE raakt de afdeling Cultureel Erfgoed van de gemeente midscheeps. Inhoudelijk wordt korte metten gemaakt met alle obstructie en alle doelredeneringen van de ambtenaren. In het jargon van de RCE klinkt dat nog netjes, maar de boodschap is er niet minder om: "Waar de afdeling cultureel erfgoed vreest dat deze balken hierdoor uiteindelijk zouden verworden tot louter decoratieve elementen, acht ik deze conclusie minder vanzelfsprekend." En: "De veronderstelling dat deze afname van constructieve betekenis op termijn automatisch zou leiden tot verwijdering van de moerbalken acht ik (onwaarschijnlijk en) onvoldoende onderbouwd."
En ook als het gaat om het terugbrengen van verdwenen rookkanalen wordt duidelijk hoezeer de erfgoed-ambtenaren een draai om hun oren krijgen: "De aanwezige rookkanalen zijn grotendeels verdwenen, hebben hun oorspronkelijke functie verloren en bevinden zich tegenwoordig achter voorzetwanden. Reconstructie zou daarom in belangrijke mate neerkomen op het terugbrengen van verdwenen elementen zonder dat hiervoor nog voldoende authentieke fysieke basis aanwezig is. Vanuit het uitgangspunt van behoud van authenticiteit adviseer ik niet tot reconstructie over te gaan."
Het is duidelijk: in de loopgravenoorlog die is ontstaan tussen Schilderman en de gemeente kun je je afvragen wat de consequentie moet zijn. Je zou de afdeling cultureel erfgoed feitelijk onder curatele moeten plaatsen. Nu dat in ambtelijke organisaties niet echt gebruikelijk is, ligt hier een zware taak voor de nieuwe wethouder die monumenten en vergunningen in zijn portefeuille krijgt: Hubert Mackus van het CDA.
Mackus krijgt daarbij een 'hell of a job', zo werd dinsdag al duidelijk bij de behandeling van balk-gate door de Welstands- en Monumentencommissie. Geen enkele zelfreflectie bij de aanwezige ambtenaar van cultureel erfgoed. Bepaald geen mea culpa. Integendeel: er lag van de ambtenaar alweer een nieuw advies over de maatvoering van de ijzeren balken die nodig zijn. Die maatvoering zou geoptimaliseerd moeten worden. Daar zou de initiatiefnemer nog eens onderzoek naar moeten doen. Het is weer dezelfde vertragingstacktiek. En in een dossier dat al bijna vier jaar sleept en met zo'n advies van de RCE is dat eigenlijk een verwerpelijke houding. Weer om nader onderzoek vragen. Vertragen, vertragen, vertragen.
Ook de Welstands- en Monumentencommissie volgde het advies van de RCE weliswaar, maar met duidelijke tegenzin. De architect van Tom Schilderman werd publiekelijk afgeserveerd: of er niet een architect kon komen met meer gevoel voor monumentale waarde? Met een andere architect zou ook "de liefde voor het pand beter tot uitdrukking kunnen komen." Die liefde voor het pand heeft Schilderman al enkele tonnen gekost, de afgelopen vier jaar. De WMC waarschuwde al dat dit positieve advies dat ze ging geven "geen precedent" was voor andere aanpassingen aan monumentale gebouwen.
De boodschap was duidelijk. Schilderman is er nog niet. Niet bij de afdeling cultureel erfgoed en ook niet bij de Welstandscommissie. Er komt nog een nieuwe gevechtsronde aan. Want Schilderman moet nu nog een aanvraag indienen voor kozijnen. "We maken ons grote zorgen over de doorvalbeveiliging", blikt de Welstandscommissie al vooruit. Omdat de vloeren iets omhoog komen, kun je nu makkelijker door de ramen vallen, is de redenering. En dat is niet alles: over de indeling en het materiaalgebruik van de kozijnen kun je natuurlijk ook nog heel wat discussie gaan krijgen.
Het dossier balk-gate is bepaald niet het enige dossier in de stad, waarin het gezonde verstand verloren is gegaan zoals nu ook de RCE dat heeft opgeschreven. Het is nu aan wethouder Mackus maar ook aan het college en aan de burgemeester om het belang van de stad toch echt voorop te gaan stellen. Zoals de RCE treffend schreef: "Maastricht verdient beter."
Balkgate is kritisch gevolgd door De Nieuwe Ster. De raadsleden Jo Smeets van Maastricht van Nu en Gabriëlle Heine van het CDA maakten zich ook sterk voor deze zaak. Pers en politiek krijgen ook een veeg uit de pan van de RCE: "Het is commotie die het belang van de kwestie overstijgt. Stevige opvattingen werden geventileerd in de pers en de gemeentepolitiek. Partijen kwamen tegenover elkaar te staan op een manier die zowel schadelijk is voor de monumentenzorg als voor de ontwikkeling van de stad."
De vraag is wat schadelijker is voor de monumentenzorg: pers en politiek die kwesties indringend aan de orde blijven stellen of een afdeling cultureel erfgoed die het zich kan permitteren om een loopgravenoorlog te beginnen met ondernemers die de stad vooruit willen helpen? De vraag stellen is hem beantwoorden.
Maurice Ubags
