Inhoudsopgave
Gabriëlle Heine van het CDA reageert als eerste vanuit de politiek uitgebreid op het verhaal dat de Welstands- en Monumentencommissie op de schop gaat. "Alles valt en staat met duidelijke kaders en een college die soms ook durft af te wijken van een advies omdat zij tot een andere belangenafweging komen. Zo niet, vrees ik dat de enige verandering straks vooral in de naamswijziging zal zitten."
Opinie
door Gabriëlle Heine
"Mocht het gesprek tijdens een kringverjaardag dreigen stil te vallen, is de welstandscommissie altijd een goed onderwerp om de tongen weer los te maken. Haast iedereen heeft wel een anekdote te vertellen: “Ik wilde slechts een simpele dakkapel..”. Dat de Welstandscommissie geen al te best imago heeft, is niet helemaal terecht. Zij blijft immers binnen de kaders die door een gemeenteraad zijn gesteld. En iedere keer als ik door België rijd en de vaak stedenbouwkundige ratjetoe aanschouw, ben ik blij dat we het in Nederland anders hebben ingericht.
In de Maastrichtse politiek is de Welstandscommissie eveneens een hot topic. De meest spraakmakende casus van de afgelopen tijd is misschien wel ‘de strik van Pierre Rieu’. Inwoners en bezoekers wilden er massaal mee op de foto, maar de welstandscommissie keurde hem af. Inmiddels is de strik uitgegroeid tot een running gag, waarbij er met iedere feestdag een nieuwe versie verschijnt. Zo kun je van een negatief welstandsoordeel uiteindelijk ook je voordeel maken!
En alhoewel de strik in vergelijking met grote bouwprojecten als klein bier kan worden bestempeld, blijft de onderliggende vraag dezelfde: wat verstaan we eigenlijk onder redelijke eisen van welstand? De gemeenteraad heeft dan wel kaders gesteld, maar die laten nog altijd aanzienlijke ruimte voor interpretatie. Handelt de welstandscommissie daarmee nog in de geest van de wet, of is de uitvoering soms te rigide?
Waar vaak op gehamerd wordt bij aanvragen waar de commissie botst met de initiatiefnemer, is dat men een integrale blik op de opgave mist. Een initiatiefnemer opereert in een complex krachtenveld waarin esthetiek slecht één van de vele factoren is. Zo kan een advies van de welstandscommissie bijvoorbeeld botsen met de financiële haalbaarheid of andere ruimtelijke kaders.
Vanuit die gedachtegang is het goed dat onder de recente Omgevingswet de welstandscommissie wordt vervangen door een adviescommissie omgevingskwaliteit. De adviescommissie omgevingskwaliteit kan een breder takenpakket krijgen en daardoor integraal toetsen. Welstandsbeleid moet niet langer geïsoleerd staan, maar in samenhang worden gebracht met andere eisen die in het omgevingsplan (voorheen bestemmingsplan) aan bouwwerken worden gesteld. Dat is de gedachte achter de Omgevingswet. Een commissie kan straks dus ook toetsen aan eisen op het gebied van duurzaamheid, gezondheid, stedenbouw, erfgoed en klimaatadaptatie, en daarmee de leefomgeving in samenhang beoordelen.
Maar leidt zo’n brede integrale toets in de praktijk daadwerkelijk tot de gewenste versoepelingen? Ik vrees van niet. Een commissie kan op papier wel een breder takenpakket krijgen, maar daarmee ontstaat nog niet automatisch een integrale blik op de opgave bij de commissieleden zelf. Zo introduceerde de gemeente Maastricht eerder bijvoorbeeld de zogeheten omgevingstafel. Deze was bedoeld voor aanvragers van een omgevingsvergunning die losse adviezen ontvingen van verschillende gemeentelijke afdelingen, waar vaak geen eenduidig, en soms zelfs tegenstrijdig, advies uit voortkwam. Het idee achter de omgevingstafel was om al deze afdelingen gezamenlijk om tafel te brengen, zodat uiteindelijk één integraal advies zou ontstaan. In de praktijk bleek echter dat aanvragers nog steeds werden geconfronteerd met tal van afzonderlijke en uiteenlopende adviezen, alleen nu gelijktijdig en aan dezelfde tafel. De omgevingstafel leidde daarmee niet automatisch tot een integraal advies.
Daarnaast ontbreekt ook binnen deze integrale toets het meewegen van de financiële haalbaarheid. Theoretische idealen zijn mooi, maar wanneer niemand bereid is ze in de praktijk te bekostigen, blijven zij vooral theorie. Daarnaast is de kans aanzienlijk dat de vergunningsprocedure juist langer wordt. Wanneer meerdere aspecten moeten worden getoetst en gewogen, zal immers ook meer informatie bij de commissie moeten worden aangeleverd. Dat kost tijd. Tot slot blijft de cruciale vraag in hoeverre deze commissie zal handelen in de geest van de wet, of dat zij door de ruime interpretatiemogelijkheden juist rigide te werk zal gaan?
En dat brengt mij op mijn laatste punt: alles valt en staat met duidelijke kaders en een college dat soms ook durft af te wijken van een advies omdat het college tot een andere belangenafweging komt. Zo niet, vrees ik dat de enige verandering straks vooral in de naamswijziging zal zitten."
Maurice Ubags
