College: schuld vertraging renovatie monumenten ligt bij initiatiefnemers

Inhoudsopgave

Onduidelijke plannen, onvoldoende onderbouwde onderzoeken, de deskundigheid van adviseurs van initiatiefnemers en het ontbreken van vooroverleg. Daar liggen volgens de gemeente Maastricht de belangrijkste oorzaken van langlopende vergunningprocedures voor monumenten. In antwoorden op vragen van PvdA-raadslid Henri Borgignons legt het college de verantwoordelijkheid voor die vertragingen daarmee nadrukkelijk bij initiatiefnemers en hun adviseurs.

In de beantwoording van de vragen antwoordt het college in lijn met de opvatting die de afdeling Cultureel Erfgoed en van de Welstands- en Monumentencommissie al langer hebben. Letterlijk schrijft het college: "De belangrijkste oorzaken voor de lange doorlooptijden zijn: 1) de kwaliteit en onduidelijkheid van de plannen en benodigde onderzoeken met bijbehorende onderbouwing en 2) de ervaring en deskundigheid op erfgoedgebied van adviseurs en 3) er heeft bij het merendeel van deze plannen geen vooroverleg plaatsgevonden."

Tegelijkertijd benadrukt de gemeente dat ook tijdens onderzoek en bouwwerkzaamheden nieuwe inzichten kunnen ontstaan. "De werkelijke staat van constructies en afwerking wordt soms pas duidelijk wanneer onderdelen zijn blootgelegd." Ook een groeiend inzicht in de plannen kan volgens het college leiden tot "diepgaandere vragen en nieuwe verzoeken om detaillering". Die uitleg wordt vrijwel letterlijk herhaald bij de dossiers Kleine Staat en Mariastraat en komt ook elders in de beantwoording terug. Vooraf overleggen biedt daarmee geen garantie dat later geen aanvullende eisen volgen.

Er lopen nog elf aanvragen die in 2023 zijn gestart, vier uit 2024 en twee uit 2025: zeventien aanvragen in totaal. Daartegenover zet het college ongeveer tweehonderd verleende monumentenvergunningen per jaar. Volgens de gemeente wordt circa 95 procent van de aanvragen in goede afstemming met de aanvrager behandeld en verleend.

De PvdA stelde vragen naar aanleiding van de kritiek van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) in de kwestie Balkgate aan de Kleine Staat en de berichtgeving over de vastgelopen ontwikkeling van acht appartementen aan de Mariastraat en Muntstraat. In beide dossiers raakten initiatiefnemers gefrustreerd over de langdurige procedures en aanvullende verlangens vanuit de gemeente.

Voor de lange doorlooptijden noemt het college drie hoofdoorzaken: de kwaliteit en onduidelijkheid van plannen en de benodigde onderzoeken en onderbouwing, de ervaring en deskundigheid op erfgoedgebied van adviseurs en het ontbreken van vooroverleg bij het merendeel van deze plannen. Tekortkomingen in de eigen gemeentelijke behandeling worden in die opsomming niet genoemd.

Mariastraat

Voor de acht appartementen in drie onderling verbonden rijksmonumenten aan de Mariastraat en Muntstraat werd begin 2023 een vergunning aangevraagd. Volgens de gemeente waren de aangeleverde stukken formeel onvolledig, niet eenduidig of inconsistent. Tijdens de procedure zijn die gefaseerd aangevuld en aangepast. Daarnaast waren gegevens nodig over monumentale waarden, constructies, parkeren en brandveiligheid.

Het college presenteert het voortzetten van de procedure als een tegemoetkoming: de gemeente had de aanvraag buiten behandeling kunnen stellen, maar koos ervoor het plan inhoudelijk te beoordelen en advies te vragen aan de Welstands- en Monumentencommissie en de RCE. Zo kon het plan volgens de gemeente gedurende het proces worden verbeterd.

De laatste gegevens worden nu aangeleverd en beoordeeld. Het college streeft naar een ontwerpbesluit in oktober of november 2026. Het advies van de RCE over de meest actuele versie van de plannen was ten tijde van de beantwoording nog niet ontvangen.

Hoe vaak de gemeente in dit dossier aanvullende stukken, onderzoeken, tekeningen of aanpassingen heeft gevraagd, maakt het college niet duidelijk. Op die concrete vraag volgt opnieuw de uitleg dat blootgelegde constructies en toenemend inzicht aanleiding kunnen geven tot diepgaandere vragen.

Disciplines

Bij complexe monumentenplannen kijken meerdere gemeentelijke disciplines mee. Naast cultureel erfgoed gaat het om wonen, energie en duurzaamheid, economie en veiligheid. Afhankelijk van het plan spelen ook constructieve veiligheid, parkeren en brandveiligheid een rol. Daarnaast adviseren de Welstands- en Monumentencommissie en, waar van toepassing, de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

De vergunningverlener moet die beoordelingen samenbrengen. Bij verschillen van inzicht kan worden opgeschaald naar een ambtelijk beslisorgaan en in sommige gevallen naar de wethouder of het college. Volgens de gemeente heeft ieder initiatief al een vaste vergunningverlener die als eerste aanspreekpunt fungeert en de voortgang en samenhang bewaakt.

Juist de voorspelbaarheid van dat proces stond centraal in eerdere kritiek van de RCE. Regiohoofd Leonard de Wit hield Maastricht onlangs voor dat initiatiefnemers eerder met deskundigen aan tafel moeten kunnen en vooraf moeten weten welke stappen volgen. Bij Balkgate oordeelde de Rijksdienst op twee onderdelen anders dan de gemeentelijke erfgoedadviseurs.

Keukentafelgesprekken

Het college erkent dat langdurige en onvoorspelbare procedures kunnen leiden tot verder verval van monumenten en afnemende investeringsbereidheid. Om de behandeling te verbeteren, wil de gemeente eerder met initiatiefnemers overleggen, onder meer via keukentafelgesprekken en principeverzoeken. De mogelijkheden daarvoor zijn volgens het college sinds januari 2026 verbeterd. Daarbij benadrukt het opnieuw dat het succes mede afhangt van de bereidheid van initiatiefnemers om daarvan gebruik te maken en voldoende uitgewerkte plannen voor te leggen.

Verder wil Maastricht de informatie op de gemeentelijke website verbeteren, beleidsregels verduidelijken, kennis delen en energieadviezen voor monumenten aanbieden. Een proef met een Ruimtelijke Escalatie Tafel moet de afronding van integrale beoordelingen versnellen. Ook worden procesafspraken verder geoptimaliseerd en wordt bekeken of complexe projecten intensiever kunnen worden begeleid. Een concrete maximale behandeltermijn noemt het college niet.