Erfenis John Aarts is geruïneerde VVD

Het dossier Intratuin is hét dossier geworden om voor een deel de politiek in Maastricht te begrijpen, alsook de inhoudelijke teloorgang van de VVD. Jarenlang was het de VVD-wethouder John Aarts die uitbreiding van de horecaruimte wist tegen te houden. Aarts die decennialang veel macht had in het stadhuis en zeker in zijn partij ook alleenheerser was. Wie Aarts eenmaal tegen zich had, die kon het schudden in de stad. Zeker zolang hij wethouder was. Intratuin en ook Pans weet er alles van.

Aarts is weg en zie, een half jaar later mag Intratuin wel zijn horecaruimte in de zaak uitbreiden. De meeste fracties in de raad lieten, bijna hoorbaar, een zucht van verlichting horen. Eén voor één bewierookten ze het ondernemerschap en meldden ze hoe belangrijk ondernemers voor de stad zijn. Dat de hele houding van de gemeente 'om' moet. Niet langer tegenwerken en ondernemers stukken laten lopen op regels, maar kijken naar de toekomst. Kijken hoe iets wél kan in de woorden van Johan Pas van D66.

De meerderheid van de raad rekende met de toekomstige nieuwe horecanota af met alle tegenwerking vanuit het stadhuis van Intratuin. Tegenwerking in de vorm van steeds ingehuurde en daarmee toch ook voorspelbare adviezen van bureaus en van de stadsadvocaat. Wat zij opschreven, het was allemaal munitie voor Aarts. Uitbreiding van horeca bij Intratuin? Nee, niet doen! Juridisch onhoudbaar. Aarts voegde daar altijd nog aan toe dat hij het 'goudklompje' binnenstad wilde beschermen.

In het dossier Intratuin ging de hele raad om, behalve de SP, GroenLinks en in het gezelschap van die meest linkse geharnaste partijen ook de VVD. De VVD hield vast aan alle oude argumenten. Juridisch onhoudbaar, precedentwerking en concurrentie voor de binnenstad.

Om meerdere redenen op meerdere niveaus geeft juist die opstelling van de VVD aan wat de politieke nalatenschap van Aarts is: een geruïneerde VVD. De partij stapelde deze week fout op fout in dit dossier.

Zo liet de VVD zien dat ze het logische politieke handwerk in een fractie niet meester is. Om te beginnen liet de VVD het kersverse burgerraadslid Coen Hacking in dit politiek toch zeer gevoelig dossier het woord voeren. Terwijl de VVD had kunnen weten dat een meerderheid in de raad vóór uitbreiding zou gaan en het de VVD dus wel eens lastig zou kunnen maken. De eveneens kersverse fractievoorzitter Siem Verkoijen zat erbij als een zichtbare souffleur. De onervaren Hacking was natuurlijk een makkelijke prooi voor de overige fracties.

Inhoudelijk bleek dat de VVD-fractie totaal niet begrepen had wat op de agenda stond. Hacking hield vast aan de oude horecanota en de oude argumenten die Aarts al zo vaak in stelling had gebracht, terwijl het nu juist ging over een peiling in de raad hoe de níeuwe nota die volgend jaar uitkomt aangepast moet worden.

En nog iets inhoudelijker: waar Hacking zich namens de VVD-fractie volledig op de oude lijn van John Aarts maar bleef beroepen op het feit dat geen uitzonderingen gemaakt kunnen worden voor één ondernemer, wordt met de nieuwe nota juist gekozen voor een algemene verruiming van de regels voor álle ondernemers. De VVD-fractie liet zien dat ze inhoudelijk tekort komt.

Het bracht Gabriëlle Heine van het CDA tot twee keer toe tot de conclusie: "U heeft de stukken niet gelezen." Henri Borgignons van de PvdA vroeg zich af of de VVD wel eens in de horeca in de binnenstad komt, met ondernemers spreekt en eigenlijk of ze wel eens een café van binnen zien. Zo mogelijk een nog pijnlijkere opmerking.

Enig debat met de VVD was woensdagavond eigenlijk onmogelijk. Heine daagde Hacking uit: "Leg dan eens uit wat die juridische belemmeringen nu nog zijn, want ik begrijp het totaal niet." Hacking kwam niet verder dan herhalen wat hij voor de vergadering al als betoog had opgeschreven. Dat oogt bepaald niet sterk.

Intratuin laat ook mooi zien dat in de VVD de hele jeugdafdeling die nu is opgestaan, nooit adequaat is opgeleid in het politieke handwerk. De partij laat zich steeds snel in het defensief duwen en weet geen uitweg meer te bedenken.

Dat blijkt ook heel treffend uit een ander dossier. Een voorstel van de VVD om een tweede scanauto in de stad in te zetten, om zo meer boetes op te halen. Om met dat geld, ja u leest het goed, de stijging van de OZB-belasting te kunnen matigen.

Een kolderiek voorstel. De scanauto is juist bedoeld, en zo werkt die inmiddels ook, om af te dwingen dat mensen hun parkeergeld betalen en dat de boetes juist gaan dalen. De inzet van de scanauto zelf is stikduur. Voor één auto heb je een batterij aan extra personeel nodig. Het is maar de vraag of een tweede auto netto wat zou toevoegen aan extra inkomsten. Komt nog bij dat je met een scanauto natuurlijk niet een structurele inkomstenbron als een verhoogde OZB-belasting kunt vervangen.

Ook in dat dossier zagen de andere fracties kans om de VVD helemaal in de hoek te duwen, zij het nog enigszins beleefd. De VVD trok zijn voorstel uiteindelijk schielijk in.

Wat de VVD deed met die scanauto was de schijnwerper zetten op hun eigen pijn dat ze tegen de verkiezingsbelofte in de OZB toch fors (plus 8,5% weten we nu) zouden gaan verhogen. Ervaren fracties weten dat je juist niet moet wrijven in een inktvlek.

Pijnlijk om de schijnwerpers te zetten op de OZB-belasting. Pijnlijk omdat ze ook al een ander speerpunt uit de verkiezingen vóór aanvang van de coalitie-onderhandelingen inleverden: geen voorrang voor statushouders bij de toewijzing van sociale woningen. Het was een speerpunt van de partij. Het belandde binnen no time, zonder er iets voor terug te krijgen, in de vuilbak.

De VVD tekende daarentegen wel bij het kruisje van het mobiliteitsbeleid, dat nu in de portefeuille van hun wethouder Guiseppe Noteborn zit. Dat beleid lijkt of is geschreven door GroenLinks: de auto komt echt op de laatste plaats. Ook al tegen de VVD-belofte in. De autopartij VVD mag het uitvoeren. De partij heeft ook die strop om zich politiek op te hangen dankbaar aanvaard.

In de raad is de VVD de laatste vergaderingen zeer stil. De liberalen beperkten zich in de vergadering in september hun bijdrage tot precies één opmerking. Ze vroegen aandacht voor de Maastrichtse taal in het voorstel om de gemeentelijke website meertalig te maken.

In het stellen van raadsvragen liet de VVD ook al zien dat er nog geen scherp begrip is van hoofd- en bijzaken. Vragen werden gesteld over één laadpaal die op de verkeerde plek zou staan. In de kwestie over een duurzame vlam voor Minckelers wist Micha Kerkhofs van de VVD, die vrijwel als laatste iets mocht zeggen, de schade nog te beperken: "Maar we kunnen ons ook aansluiten bij de meerderheid van de andere fracties." Het had kennelijk niet veel gescheeld of de VVD had weer helemaal alleen gestaan.

Dat de fractie van de VVD het zo moeilijk heeft om ook maar enige kleur anders dan schaamrood op de wangen te krijgen, is begrijpelijk.

Onder het bewind van Aarts was het niet nodig dat de VVD een zelfstandige kritische fractie in de raad was. Aarts bepaalde het stemgedrag van de liberalen, zoals ook andere wethouders dat overigens deden. En wat het onderwerp ook was, de VVD steunde de coalitie. Want de VVD wil niet alleen goed zijn voor zijn handtekening onder een coalitieakkoord, ze weet ook als geen ander dat juist die volgzame houding de beste garantie is voor een nieuw wethoudersstoeltje. Met Aarts ín het college had de coalitie altijd de meest scherpe politicus aan haar zijde in plaats van tegenover zich, terwijl iedereen wist dat hij goed was voor zijn handtekening.

Decennia lang heerste Aarts. En door die lange staat van dienst, bouwde hij ook macht en gezag op in het stadhuis. Aarts wist wat hij wilde, hij liet zich geen knollen voor citroenen verkopen.

Kritische en/of talentvolle VVD'ers verlieten ondertussen de partij, wetende dat ze nooit door zouden kunnen groeien. Kijk naar Kitty Nuyts (die de LPM begon), Simona Maassen (die boegbeeld werd voor een nieuwe ondernemerspartij), Alex Meij (die overstapte naar PVM en daar wel wethouder kon worden). Nicky Beckers werd door fractievoorzitter Michel Severijns in 2021 naar voren geschoven als nieuwe lijsttrekker. Aarts wilde dat niet om niet te zeggen dat hij dat als verraad beoordeelde. Bij de algemene ledenvergadering werd Nicky Beckers georkestreerd afgeserveerd. Fractievoorzitter Severijns trok zijn conclusie en bedankte even later bij de VVD. Aarts werd voor de zevende keer lijsttrekker.

Enige vernieuwing is de partij daarmee heel lang onthouden. Talentvolle en kritische liberalen keerden de partij de rug toe. In de breedte kwamen er geen nieuwe talenten tot wasdom. Aarts wees uiteindelijk Guiseppe Noteborn aan als kroonprins. En in de politiek is het zijn van kroonprins vaak een voorbode van problemen.

Dat geldt ook voor Guiseppe Noteborn, die zich in het voortraject van de coalitievorming al erg druk maakte om de belangen van Borgharen en Itteren én om zijn plekje. We gaan elkaar toch niet loslaten, polste hij de coalitiegenoten al tijdens de verkiezingen, zo vertelden bronnen De Nieuwe Ster. Een regelrechte uiting van zwakte. Als je zo aan de onderhandelingen moet beginnen, dan verlies je het altijd van de andere ervaren politici aan tafel.

Noteborn heeft met het wethouderschap persoonlijke de hoofdprijs binnengehaald, maar de prijs voor de VVD is hoog. De partij heeft zijn kiezers in de steek gelaten.

Intratuin en de nieuwe horecanota was voor de jonge fractie dé kans om inhoudelijk goed onderbouwd een eind te maken aan de politieke lijn van John Aarts. Maar de fractie koos ervoor om op basis van inhoudelijke onjuiste argumenten die lijn juist voort te zetten. De partij liet daarmee zien dat ze toondoof is voor wat er onder de ondernemers in de stad leeft: het gevoel dat ze in het stadhuis weinig vrienden hebben. Ondernemers die naar het CDA en Jo Smeets lopen in de hoop nog iets gedaan te krijgen.

Jo Smeets en ook Bennie van Est waren er als de kippen bij om de VVD het gebrek aan ideologische veren nog eens in te wrijven: "Tsja, de partij van de ondernemers die de ondernemers blijft bashen", zei Smeets. Van Est wees erop dat de kiezer wel in verwarring achter moest blijven. "De PvdA die voor ondernemers pleit, en de VVD die ertegen pleit."

VVD-voorman John Aarts werd geëerd met de Trichter, de hoogste onderscheiding van de stad voor bewezen diensten. Voor zeventig uur per week keihard werken voor de stad. De stad is hem daarvoor terecht dankbaar, maar de manier waarop Aarts de VVD heeft geleid, heeft ertoe geleid dat de partij nu vooral bestaat uit jonge honden die politiek totaal niet adequaat zijn opgeleid. In de schaduw van een grote eik groeit niet zoveel.

Met het ene na het andere politieke bedrijfsongeval tot gevolg. Wethouder Noteborn mist daarbij vooralsnog het gezag om met zijn wethouderspost ook maar enig verschil te maken. Hij leunt op de adviezen van zijn ambtenaren en kiest er net als Aarts voor vooral een technocratisch bestuurder te zijn. De wet is hard, maar het is de wet. Ambtelijke adviezen trouw volgen is de veilige keuze om zo lang mogelijk op het pluche te zitten, maar is ook dodelijk voor het profiel van de VVD.

Zelfs in een simpele casus als het toekennen van een huisnummer in Limmel verlangt Noteborn op advies van de ambtenaren dat de particuliere eigenaren van die woning zelf een parkeerdrukmeting uitvoeren in half Limmel. Terwijl diezelfde straat en nog een paar andere straten in Limmel begin volgend jaar volledig op de schop gaan en compleet anders worden ingericht. Elke logica ontbreekt.

Een half jaar na de verkiezingen en de start van de coalitie is de VVD politiek zo ongeveer failliet. Het is nog onduidelijk wie nu moet opstaan om de partij aan zijn eigen haren uit het moeras te trekken.

Aarts wás de VVD en zonder Aarts is er nu even geen VVD.