‘Iech bin Sheherazade’

Inhoudsopgave

Vorige week overleed Miets Morreau-Magnée op zevenenzeventigjarige leeftijd. Miets was geen onbekende in Maastricht. Velen zullen haar, samen met haar man Jo, kennen van het Sint Pieters Museum op de Lichtenberg. Eind 2018 sloot dit museum zijn deuren. Jarenlang was ik er vrijwilliger. Het was een heerlijke tijd, waaraan ik met veel plezier terugdenk.

Ik leerde Miets zo’n vijfentwintig jaar geleden kennen. Hoewel zij geen druppeltje Sint Pieters bloed in haar aderen had, was ze een Sint Pieterse in hart en nieren. Als Miets mij aan iemand voorstelde, zei ze steevast: ‘Stefan heet veurawwers op Sint Pieter.’ De moeder van mijn vaderlijke oma werd namelijk in 1879 op Sint Pieter geboren. Haar naam was Maria Catharina Isabella Hubertina Jongen. Via deze overgrootmoeder stam ik af van verschillende échte Sint Pieterse families, waaronder de families Jongen, Claessens, Gorren, Blanckers, Henket, Hamelers en Moermans.

Deze foto werd in de zomer van 1942 gemaakt. Helemaal links staat mijn Sint Pieterse overgrootmoeder Maria Catharina Isabella Hubertina Cremers-Jongen (1879-1943). Op haar arm draagt zij haar kleinzoon, mijn vader Ludovicus Leonardus Maria Vrancken (geboren op 9 juni 1942). Rechts van mijn overgrootmoeder staat haar dochter, mijn oma Hélène Hubertine Catherine Vrancken-Cremers (1913-1996). Mijn opa Renier August Vrancken (1911-1970) staat helemaal rechts. *Beeld: privécollectie Stefan Vrancken*

Een wandelende historische encyclopedie
Toen ik Miets vorige maand voor het laatst sprak om afscheid van haar te nemen, haalden we samen herinneringen op aan de tijd in het museum. Miets was een wandelende historische encyclopedie. Dat bleek ook tijdens mijn maandelijkse Historisch Café in het Pesthuys, waar zij als vaste gast regelmatig het woord nam om een verhaal aan te vullen of van een historische correctie te voorzien. Dankzij Miets weet inmiddels elke bezoeker van het Historisch Café wie ‘Pie de pooier’ was. Na het overlijden van haar man Jo in 2024 was het Historisch Café een van de lichtpuntjes in haar leven. Ze sloeg vrijwel geen bijeenkomst over. Zonder Miets voelde de avond eigenlijk niet compleet. Haar vaste plekje in de zaal had ze al snel veroverd. Telkens als ik haar op donderdagavond bij binnenkomst begroette, zei ze: ‘Dag leeve’, waarna ik drie kussen van haar kreeg.

Het Pesthuys (rechts, tegenover de Helpoort), gefotografeerd in 1937. In het Pesthuys wordt elke donderdagavond (behalve in de zomermaanden) het Historisch Café georganiseerd. *Beeld: beeldbank Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, documentnummer 17.079*

Duizend-en-een-nacht
Tijdens ons afscheid vertelde ik Miets dat niet alleen ik, maar ook alle bezoekers van het Historisch Café, haar verhalen zouden gaan missen. ‘Iech bin Sheherazade’, zei ze op dat moment. Ze glimlachte toen ze merkte dat ik haar vergelijking meteen begreep. Sheherazade is de Perzische vertelster uit de verhalen van Duizend-en-een-nacht. Sheherazade trouwde met de sjah van Perzië, die elke nieuwe echtgenote na de huwelijksnacht liet doden. Om haar leven te redden, vertelde Sheherazade hem elke nacht een verhaal, maar stopte telkens op het spannendste moment. Nieuwsgierig naar het vervolg stelde de sjah haar executie steeds uit. Na 1001 nachten gaf hij zijn wrede voornemen op en spaarde hij haar leven. Ook Miets vertelde haar verhalen, keer op keer. Gelukkig hoeven wij geen duizend-en-een nachten te wachten om haar verhalen levend te houden.

Sheherazade, de Perzische vertelster uit de verhalen van Duizend-en-een-nacht, geschilderd door Sophie Gengembre Anderson (1823-1903). Beeld: *Public Domain, Wikimedia Commons*

Hof van Spanje
In 2010 verscheen deel 75 in de reeks Maastrichts Silhouet, met als titel ‘Casino Slavante’. Miets schreef dit deel. Pieter Gillis Claessens (1768-1843), een van mijn Sint Pieterse voorvaderen, werd in 1827 de eigenaar van het landgoed Slavante. In 1843 verkocht hij het landgoed voor 12.000 gulden, in die tijd een enorm bedrag, aan de Groote Sociëteit in Maastricht. Pieter Gillis woonde op de Blekerij op Sint Pieter, maar bezat onder meer een huis op de Markt in Maastricht. In dit pand op de Markt, vroeger genaamd ‘Hof van Spanje’, is tegenwoordig Kentucky Fried Chicken gevestigd. Vermoedelijk gebruikte Pieter Gillis dit huis als een soort pied-à-terre. Op 28 april 1837 bezocht Petrus Dominicus Jessé, de vaste notaris van Pieter Gillis, hem in dit huis. Die dag ondertekende Pieter Gillis zijn testament. Miets genoot zichtbaar wanneer ik haar dit soort verhalen vertelde, te meer omdat haar oma van moederszijde in ditzelfde huis op de Markt had gewoond. Hoe klein kan de wereld soms zijn.

Markt 65 (het huis waar een bord met de tekst ‘Souvenirs’ aan de gevel hangt) in 1962. De oma van Miets woonde hier als weduwe. Dit huis werd in 1834 gekocht door mijn voorvader Pieter Gillis Claessens. *Beeld: beeldbank Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, documentnummer 73.144*

Geulle verbindt
In het adresboek van Maastricht (1958) wordt deze oma van Miets genoemd op het adres Markt 65, het vroegere huis van mijn voorvader Pieter Gillis Claessens. Joanna Catharina Ramakers was haar naam. Toen deze oma op de Markt ging wonen, was zij weduwe van Hubertus Jacobus Erckens. Op 10 november 1891 werd Joanna Catharina Ramakers geboren in Biesland, destijds behorende tot het grondgebied van de voormalige gemeente Oud-Vroenhoven. Haar ouders, Wilhelmus Ramakers en Catharina Potargent, trouwden in Maastricht op 23 januari 1889. Hoewel ze allebei niet in Maastricht werden geboren, hebben Wilhelmus en Catharina elkaar wel in Maastricht leren kennen. Ze woonden namelijk als dienstknecht en dagloonster in Maastricht. Catharina was afkomstig uit het Belgische Waltwilder. Wilhelmus kwam ter wereld in Geulle. En dat laatste is interessant. Mijn overgrootvader Joannes Leonardus Hubertus Vrancken werd namelijk in 1875 in Geulle geboren. Dankzij deze overgrootvader heb ik zeer veel voorouders die in Geulle woonden. Tussen Miets en mij ontdekte ik diverse verre familieverbanden via onze voorouders uit Geulle. Miets overleed overigens in Geulle, het dorp van haar voorouders.

Maastrichtse wortels
De voorouders van Miets van vaderszijde woonden al bijzonder lang in Maastricht. Haar eerste voorvader Magnée die in Maastricht werd geboren, was Theodorus Magnée. Hij werd op 7 mei 1749 gedoopt in de Sint Jacobskerk, destijds gelegen op de hoek van de Bredestraat en de Sint Jacobstraat. Drie maanden eerder had de Franse koning Lodewijk XV na een bezetting van nog geen jaar Maastricht weer moeten teruggeven aan de Staten-Generaal der Zeven Verenigde Nederlanden. De pastoor schreef de familienaam van vader Joannes Tossanus als Manie, waarschijnlijk uitgesproken als Manjé. De moeder, Maria van Wieck, was in het bezit van de Brabantse nativiteit. De dopeling kreeg daardoor ook de Brabantse nativiteit. Verhalen over onder meer de nativiteit van Maastrichtenaren vond Miets altijd zeer interessant. Wat had ik haar nog graag jarenlang in het Historisch Café mogen begroeten. Dan hadden we nog veel gesprekken kunnen voeren over boeiende historische onderwerpen. Adieu, Miets, zonder jou zal het Historisch Café nooit meer helemaal hetzelfde zijn. Ik ga je missen. Vele anderen met mij.

Een fragment uit het doopregister van de Sint Jacobskerk. Het betreft de doopinschrijving van Theodorus Magnée (7 mei 1749), een voorvader van Miets.

Beste lezer,

Alle verhalen van De Nieuwe Ster zijn gratis te lezen, maar niet gratis om te maken. Waardeert u ons werk? Steun dan De Nieuwe Ster. Dan kunnen we elke dag mooie verhalen blijven maken en die gratis publiceren.