Inhoudsopgave
112.000 euro ex btw heeft het rapport van Berenschot naar de bestuurscultuur in het stadhuis gekost. In het rapport staan veel "schokkende constateringen", zoals Bennie van Est van 50PLUS het donderdagavond noemde. Maar al na twee bijdragen was duidelijk dat het rapport voor de zes nieuwe coalitiepartijen vooral ook een hobbel was die genomen moest worden op weg naar een nieuwe coalitie, die later deze maand zal aantreden.
Waar in het rapport twee wethouders (Frans Bastiaens en Johan Pas) met name werden genoemd vanwege hun wangedrag richting ambtenaren, waar gesteld werd dat het in het college ieder voor zich is; dat ambtelijke afdelingen tegen elkaar uitgespeeld worden; dat ambtenaren soms geen risico's durven te benoemen; dat wethouders raadsleden onder druk zetten op een bepaalde manier te stemmen; dat besluiten al informeel worden genomen voordat de raad ernaar gekeken heeft enzovoorts, was al meteen duidelijk dat de nieuwe coalitie als vanouds de rijen had gesloten met vrijwel identieke bijdragen. Ze beriepen zich alle zes op een passage in het rapport van Berenschot dat het geen zin heeft om schuldigen aan te wijzen.
Schandpaal
D66: "We gaan geen schuldigen aanwijzen, het gaat om een gedeelde verantwoordelijkheid."
CDA: "Wij spreken nadrukkelijk het vertrouwen uit in de burgemeester. We moeten eerst goede werkafspraken maken. Er is een betere structuur nodig."
GroenLinks: "We lezen in het rapport vooral een oproep tot zelfreflectie. Een oordeel richting een persoon is niet gepast."
De Senioren Stadspartij Maastricht: "Dit is geen probleem van individuen, maar van het systeem als geheel. Dat is een ontwikkeling van decennia."
VVD: "Dit rapport is geen afrekening. Het gaat niet aan om één persoon, wethouder of ambtenaar aan de schandpaal te nagelen."
PvdA: "Samenspel is geen probleem van individuen, maar van het systeem als geheel."
Opmerkelijk: zes keer exact dezelfde formuleringen en bewoordingen, exact dezelfde inhoud van de bijdragen. De coalitie die de eerste termijn aftrapte gaf daarmee in elk geval één duidelijk signaal af: dat elke motie van wantrouwen richting een van de wethouders, de burgemeester of het college als geheel het zeker niet zou gaan halen.
Moties
Smeets zei om 00.25 uur: "Ik had vier moties van wantrouwen klaarliggen. Vanavond was de keuze bij wethouder Bastiaens wel een heel moeilijke. Ik vind zijn reflectie wel sterk." Smeets diende uiteindelijk geen enkele motie in.
Veel ogen waren gericht op wethouder Bastiaens, die de raad al vaker heeft geïrriteerd met zijn manier van subsidies verstrekken en die in het rapport van Berenschot onder meer moest lezen dat hij "dominant, emotioneel, onvoorspelbaar en gestrest" overkomt op zijn ambtenaren.
Aandeel
Wethouder Bastiaens werd gevraagd of hij zelf vindt dat hij verder kan in een nieuw college als wethouder. Bastiaens vindt van wel: "Ik loop niet weg voor mijn verantwoordelijkheid als individuele wethouder. Maar het is een samenspel. Ik erken mijn aandeel daarin. Ik wist dat het rapport best kritisch over mij zou zijn. Maar de conclusie in het rapport is dat het allemaal niet alleen is terug te voeren op mijn persoon."
Machtsverhouding
Bastiaens ging in de beantwoording wel in op zijn eigen handelen. "Laat duidelijk zijn dat de enige die verantwoordelijk is voor mijn handelen ik zelf ben. Ik weet dat ik niet perfect ben. Ik heb me te weinig gerealiseerd hoe ik op momenten kan overkomen. Daar ben ik op aangesproken en dat heeft me echt geraakt. Ik realiseer me nu beter dat de relatie tussen bestuurder en ambtenaar een machtsverhouding is. Ik begrijp dat mijn gedrag ertoe geleid heeft dat mensen minder vrij spraken. Dat was nooit mijn intentie. Het is nooit mijn doel geweest om anderen ruimte te ontnemen", zei Bastiaens.
Worsteling
De SP vond de zelfreflectie van Bastiaens niet voldoende. "De zelfreflectie van de heer Bastiaens verwijst wel erg vaak naar anderen. Vindt de wethouder zich nog wel geschikt voor dit ambt?" Bastiaens: "Goede vraag. Ik zit met een worsteling. Ik kan echter voldoende bijdragen leveren voor deze stad."
Bastiaens benoemde zelf zijn valkuil: "Ik ben enorm gedreven. Ik weet dat ik dominant kan zijn. Ik val mensen in de rede. Ik kan worstelen met wat voorligt. Is dit het beste voor de stad? Ik wil als geen ander dat er voortgang in zit. Ik ben een gepassioneerd bestuurder. Dat heeft ook bijgedragen aan resultaten. Maar betrokkenheid en ambitie kunnen geen excuus zijn."
Stephanie Blom van de SP vindt het overigens "schokkend" dat Bastiaens aangaf dat hij als wethouder ambtenaren als gelijkwaardig zag. "Als hij vanuit de hiërarchie zo geopereerd had, had ik dat nog begrepen. Maar dat hij zo met in zijn ogen gelijken omgaat, vind ik echt schokkend."
Meerdere waarheden
De burgemeester deed ook aan zelfreflectie. "Natuurlijk heb ik me in de afgelopen maanden afgevraagd: had ik dit niet eerder kunnen zien? In de dynamiek zijn we elkaar kwijtgeraakt. Zijn er beschuldigingen over en weer gedaan. Ik had het rapport liever wat eerder gehad. Ben je niet sensitief, zou je je misschien afvragen. Nee, misschien niet. Als je het rapport goed leest, zie je dat er altijd meerdere waarheden naast elkaar kunnen bestaan. Dat had ik graag sneller gezien. Misschien heb ik te weinig geïnvesteerd in persoonlijk contact met collegeleden. We hebben allemaal drukke agenda's, maar voor persoonlijk contact moet je tijd en ruimte inlassen."
Raadslid Jo Smeets wilde van de burgemeester weten wat hij gedaan heeft met de constateringen in het rapport over hoe wethouders opereerden. Hij verwees specifiek naar pagina 18: "Op pagina 18 schrijft Berenschot ook dat afwegingen, alternatieven of risico’s uit dossiers worden gehaald om tegemoet te komen aan wensen van het college of van een individuele wethouder."
Smeets: "Heeft u na het uitkomen van het rapport niet meteen gezegd: 'Hé jongens, waar gaat dit allemaal over? Wat is hier van waar? Over welke dossiers gaat dit? Ik maak me hier ernstig zorgen over'."
De burgemeester: "We hebben het rapport vorige week donderdag gekregen."
Smeets: "Begrijp ik nou goed dat het college nog niet specifiek over deze passage gesproken heeft?"
De burgemeester: "Nee, hier is nog niet over gesproken. Maar we gaan indringend met het rapport aan de slag."
Jules Vaessen vroeg de burgemeester of hij niet wist wat er allemaal onder de oppervlakte speelde. "Heeft u dat echt niet zien gebeuren?"
Sensitief
Wim Hillenaar: "Nee, ik zit niet met mijn vingers in mijn oren, niet met mijn hoofd onder mijn bureau. Ik heb mijn ogen open, ik ben sensitief. Maar ik had dit graag eerder gezien."
D66 zag in tweede termijn dat de wethouders en de burgemeester zich kwetsbaar hebben opgesteld. "Het eerste stapje is gezet. Nu vooruit met zijn allen."
Het CDA: "De burgemeester gaat structuur aanbrengen. Aan de slag!"
Bennie van Est van 50PLUS was teleurgesteld aan het eind van de vergadering. "Niemand herkent zich erin dat ambtenaren stukken uit dossiers hebben gehaald. Niemand herkent zich erin dat er druk is uitgeoefend op raadsleden. Dat geeft geen vertrouwen."
Pijnlijk
Zelfreflectie en in de spiegel kijken waren de sleutelwoorden in het debat. De opdracht voor het onderzoek werd gegeven door burgemeester Wim Hillenaar na het ontslag van de gemeentesecretaris. De burgemeester zei bij het begin van de extra raadsvergadering dat het rapport pijnlijk is, maar een herkenbaar beeld geeft en een spiegel voorhoudt. "Ik hoop dat het bespreken vanavond een gesprek wordt en dat we stappen kunnen zetten naar verbetering. Er wordt naar ons gekeken door de stad en de organisatie. Hou dat in het achterhoofd."
Hei-sessie
Wim Hillenaar: "Het rapport is indringend. Het zijn ook spannende dingen die in het rapport staan. Ik hoor sommigen zeggen: het gaat natuurlijk niet veranderen. Maar dat is niet juist. We hebben geen keuze. Dit moeten we veranderen. Dat gaat met vallen en opstaan. Dat is zeker geen hei-sessie, maar een heleboel dingen tegelijk. Wat gaat het college doen? Ik kan u zeggen dat er goede afspraken komen over het besluitvormingsproces. Goede werkafspraken maken en vergeet niet: er gaat ook heel veel goed. Die negatieve spiraal, daar moeten we uitkomen", zei de burgemeester.
Optelsom
Guido Mertens van D66 sprak over stevige bevindingen die in het rapport staan. "Dit rapport laat geen optelsom zien, maar een patroon in het hele samenspel. De manier waarop sommige situaties worden beschreven past niet bij hoe wij als D66 vinden dat met medewerkers moet worden omgegaan. We moeten ook naar onszelf kijken. Als raad zijn we onderdeel van dit systeem, maar het rapport biedt een kans om patronen te doorbreken, het beter te doen."
Mertens kreeg van de SP meteen de bal teruggekaatst. "D66 was onderdeel van de coalitie. Wat gaat D66, die opnieuw deel gaat uitmaken van de coalitie, zelf doen de komende vier jaar om het anders te doen?", vroeg Stefanie Blom.
Mertens: "Wij maakten ook deel uit van die cultuur van coalitiebesprekingen. Was dat goed? Nee. Was dat fijn? Nee. Maar ik ben niet bij machte geweest het te veranderen."
Tekenmachine
De kritiek van met name oppositiepartijen ging vooral over het feit dat de coalitie op maandag in het coalitieoverleg de zaken dichttimmert. Jo Smeets van Maastricht van Nu: "Heel veel wordt op maandag besloten, de gemeenteraad is een tekenmachine." Gabriele Heine (CDA) deelde die kritiek. "Het wekelijks coalitieoverleg gaan we niet meer doen."
Alle partijen grepen vooral de oproep in het rapport om aan zelfreflectie te doen aan om zichzelf en andere raadsfracties de maat te nemen. Tiny Meese van de PVM wees er nog op dat de aanleiding van het onderzoek toch echt het gedwongen vertrek van de gemeentesecretaris was en signalen over het wangedrag van een wethouder en de verziekte samenwerking tussen wethouders en ambtenaren.
John Steijns, Senioren Stadspartij Maastricht (SPM): "Het rapport is uitgangspunt om een spiegel voor te houden. Dat zijn we verplicht. Uit onderzoek blijkt dat veel goed gaat. We werken iedere dag hard en met plezier. Echter, de belangrijkste les is dat samenspel geen probleem van individuen is, maar van het systeem als geheel. Wij allen maken deel uit van dit systeem. Voor wat we doen en wat we laten. Verbeteren vraagt om gezamenlijke verantwoordelijkheid en niet om wijzen naar de ander. We zijn nog zoekende hoe we de rol precies gaan invullen. We nemen graag input mee van anderen."
De SP reageerde op die opmerkingen kritisch. "Ik heb zelden zoveel algemeenheden achter elkaar gehoord. Uw partij zat in 2010 al in het college. Heeft u dan in zestien jaar nooit iets gemerkt? Schrikt de SPM nu opeens wakker?"
Maurice Ubags
Maurice Ubags
Maurice Ubags
Maurice Ubags
