Inhoudsopgave
Op donderdag 20 januari 1870 werd de 53-jarige dagloner Joannes Frijns ontboden “ten kantore van Politie” in Maastricht. Daar werd hij geconfronteerd met beschuldigingen van zijn echtgenote, de 47-jarige Maria Odilia Merckelbagh. Nadat die beschuldigingen met hem waren besproken, vroeg hij zijn echtgenote om vergiffenis.
Hij beloofde haar goed te behandelen, zodat zij nooit meer reden zou hebben om over hem te klagen. Helaas is niet bekend wat Joannes moest doen om die vergiffenis te verkrijgen, maar Maria Odilia besloot zich met haar echtgenoot te verzoenen. Wat was aan deze verzoening voorafgegaan? We reizen terug naar het Stokstraatkwartier van de tweede helft van de negentiende eeuw.
De schatkamer van de Limburgse geschiedenis
Vrijwel iedere Maastrichtenaar kent het imposante middeleeuwse kerkgebouw van het Oude Minderbroedersklooster in de Sint Pieterstraat. Wie dit gebouw binnenloopt, belandt in de schatkamer van de Limburgse geschiedenis. In het middeleeuwse kerkgebouw bevindt zich tegenwoordig de studiezaal van het Historisch Centrum Limburg (HCL). Het HCL beheert vele kilometers archiefstukken. Een deel van die archieven is van groot belang voor de bestudering van de geschiedenis van Maastricht en haar inwoners. Zo behoort het archief van de gemeentepolitie van Maastricht tot de prachtige collectie van het HCL. Dankzij dit bijzonder interessante politiearchief kunnen we de huwelijksproblemen van het echtpaar Joannes Frijns en Maria Odilia Merckelbagh uit het duister van het verleden halen.
Een verlaten echtgenoot
Op donderdag 20 januari 1870 werd Maria Odilia Merckelbagh ondervraagd “ten kantore van Politie”. De dienstdoende agent wilde weten waarom zij met haar drie kinderen haar echtgenoot, met wie zij in de Havenstraat nummer 15 woonde, had verlaten om te gaan wonen in de Bogaardenstraat, “bij Fischer”. Maria Odilia had daar goede redenen voor, zo liet zij weten. Zij verklaarde “dat zij steeds door haren man voor hoer wordt uitgescholden, dat hij van zijn dagloon nimmer een cent aan haar afgeeft maar alles in liederlijkheid en dronkenschap verkwist en haar niet zelden mishandelt”. Om voor haar gezin te kunnen zorgen, was Maria Odilia Merckelbagh genoodzaakt “minstens drie dagen in de week bij den vleeschouwer W. Nijst in de Wolfstraat” te werken. Omdat zij bij Nijst werkte, verweet Joannes Frijns zijn vrouw “dat zij de hoer van Nijst is, want dat zij er anders niet zou gaan werken”.
De kinderen in het gezin
De politieagent wilde ook meer weten over de kinderen van Maria Odilia. Haar oudste kind was de eenentwintigjarige sigarenmaakster Dorothea Philomena Frijns, “die kennis heeft met” Joannes Melser, woonachtig in het “Pastoorstraatje”. Haar dochter had van deze Joannes Melser een kind van acht weken oud. Het jonge koppel kon nog niet trouwen omdat Joannes “nog niet geheel aan de Nationale Militie voldaan heeft”.
Dochter Dorothea Philomena was overigens niet geboren met de naam Frijns. Zij kwam namelijk op 20 juni 1848 in Maastricht ter wereld. Haar moeder was toen ongehuwd. Toen Maria Odilia Merckelbagh op 11 november 1857 trouwde met Joannes Frijns, erkende de bruidegom dit negenjarige voorkind van zijn bruid. Hierdoor kreeg het kind de familienaam Frijns. Het is echter zeer onwaarschijnlijk dat Joannes daadwerkelijk haar vader was.
Haar elfjarige zoon Hendrik Lambert Frijns was “schoolleerling op stadsarmenschool”, terwijl de vijfjarige Anna Elisabeth Frijns “bij de zusters van liefde in de Stokstraat naar de school” ging.
De verzoening
Odilia Merckelbagh vertelde de politieagent dat er getuigen waren die konden verklaren over de “onverdraagzaamheid” van haar echtgenoot. Dit waren twee Maastrichtenaren die in hetzelfde huis in de Havenstraat woonden als Maria Odilia en haar echtgenoot, namelijk de schoenmaker Petrus Lijnen en “vrouw Arends”. Een verder getuigenverhoor bleek niet nodig. Zoals aan het begin van dit verhaal al bleek, besloot Maria Odilia zich te verzoenen met Joannes. Ze trok met haar kinderen weer bij haar man in op de Havenstraat. Had de politieagent in kwestie bemiddeld tussen beide echtelieden? Joannes overleed al zes jaar later. Op 19 januari 1876 sloot hij voor eeuwig zijn ogen. Hij was negenenvijftig jaar oud. Zijn weduwe zou hem nog bijna dertig jaar overleven. Op 1 november 1905 overleed zij op Calvariënberg, drieëntachtig jaar oud. Haar zoon Hendrik Lambert Frijns was toen al overleden. Hij had op 2 mei 1889 op eenendertigjarige leeftijd zijn laatste adem uitgeblazen.
Zwanger op straat gezet
Huiselijk geweld was in Maastricht aan de orde van de dag. Het archief van de Maastrichtse gemeentepolitie legt veel huwelijksproblemen bloot. Op 14 september 1870 beklaagde de vierentwintigjarige Josephina Begas zich bij de politie dat zij een dag eerder om vier uur in de middag door haar echtgenoot François Heuvels in hun woning, gelegen Achter de Molens, was geslagen en getrapt, “waarna hij haar buiten de deur smeet met haar ziek kind van 15 maanden oud, zeggende gaat nu maar naar uwe moeder”. Het meest droevige aan dit verhaal is dat Josephina ten tijde van de mishandeling zwanger was. Bijna drie maanden later, op 11 december 1870, beviel zij namelijk van haar tweede kind, een meisje. Overigens kwam het weer helemaal goed tussen Josephina en François. In de periode 1873-1890, na de geboorte van de twee eerste kinderen, zou zij maar liefst nog elf keer bevallen.
Van onze redactie
