Inhoudsopgave
Niet een meerderheid in de gemeenteraad, niet het college en niet zijn Senioren Stadspartij Maastricht stuurde wethouder Frans Bastiaens weg in het belang van de stad. Frans Bastiaens trok hoogstpersoonlijk dinsdagavond de enig juiste conclusie: de aanhoudende discussies rond zijn persoon, onder meer in de media, staan een frisse start van een nieuw college in de weg.
Zijn aanblijven staat ook in de weg van een begin maken met de noodzakelijke omslag in de bestuurscultuur in het stadhuis. Bastiaens voorziet dat als hij aan zou blijven, hij als wethouder middelpunt van media-kritiek blijft en dat dat de aandacht afleidt van de inhoud waar het over hoort te gaan.
Het vertrek van Bastiaens is meteen al het eerste bedrijfsongeval van de nieuwe coalitie, nog voordat die begonnen is. De vraag is ook of Bastiaens en ook nu nog wethouder Johan Pas van D66 straks aanblijven als raadsleden. Dat zou, als ze werkelijk ruimte willen maken voor een nieuwe start, onverstandig zijn. Op de eerste plaats omdat ze beide niet goed uit het rapport Berenschot komen. Bastiaens niet, maar Johan Pas ook niet. Op de tweede plaats omdat wethouders die terug raadslid worden meestal de grootste moeite hebben om niet te verzuren of zelfs rancuneus te worden in weer een veel beperktere rol in de raad. Ze moeten dan wat gaan vinden ook van hun eigen beleid: dat kan al snel ongeloofwaardig overkomen.
De extra raadsvergadering vorige week donderdagavond die geheel gewijd was aan het rapport Berenschot, overleefde Bastiaens eigenlijk nog met redelijk groot gemak. De beoogde coalitiepartijen stonden nog vierkant achter hem, de oppositie durfde geen motie van wantrouwen in te dienen omdat die het toch niet zou halen.
In het rapport kreeg Bastiaens niettemin forse kritiek op zijn gedrag. De rode kaart die Berenschot daarmee uitdeelde - door hem met name te noemen in het rapport - werd door de raad als een soort VAR-scheidsrechter teruggedraaid. Een stevige inschattingsfout van de raad.
Berenschot schreef het spijkerhard op: "Dan gaat het over de manier waarop hij tegen ambtenaren kan spreken, die als dominant, gestrest, onvoorspelbaar en emotioneel wordt getypeerd. Ook onvoldoende luisteren, het onderbreken van ambtenaren, het twijfelen aan ambtelijke expertise en bemoeienis en details en uitvoering worden door betrokkenen genoemd. Het effect hiervan is dat een deel van de ambtenaren hem ontwijkt, dat zij terughoudend zijn om alles naar voren te brengen in een gesprek en dat het voorkomt dat er wordt meebewogen met zijn wensen, ook als deze onverstandig of onhaalbaar worden geacht."
Na de raadsvergadering heeft Bastiaens alsnog nagedacht over een nieuwe periode van vier jaar als wethouder. Hij is daarbij tot de conclusie gekomen dat de media-aandacht rond zijn wethouderschap af zou leiden van de inhoud. Bastiaens hield daarom de eer aan zichzelf en maakte alsnog bekend dat hij niet terugkeert als wethouder.
Met zijn vertrek, dat hem pijn doet, herstelt Bastiaens een stukje van het draagvlak dat burgers in de politiek moeten kunnen hebben. De kritiek van Berenschot in combinatie met soms nogal eigengereide subsidieverstrekkingen van Bastiaens had dat vertrouwen te zeer beschaamd.
Waar de raad het liet afweten, vooral ook de coalitiepartijen, verdient Bastiaens alle lof voor zijn besluit. Waar Bastiaens ook alle lof voor verdient is dat hij als geen ander in het college een visie heeft nagelaten voor de toekomst van Maastricht. Te wijzen valt onder meer op zijn strategische keuze om de stad vol te laten gaan voor de ontwikkelingen van Brightlands, waar het toekomstige verdienvermogen van de stad ligt. Hij hamerde erop als was het missiewerk. Ook als het gaat om de rest van zijn portefeuille zoals cultuur en stedebouwkundige ontwikkelingen was Bastiaens een sterke visionaire wethouder, met afstand de sterkste wethouder in het college.
De staande ovatie die Bastiaens dinsdagavond van de voltallige gemeenteraad kreeg was volkomen terecht. Maar de raad liet direct zien dat ze vooral klapt vanwege het rituele karakter daarvan dan dat ze echt begrijpt dat het inderdaad anders moet zoals Bastiaens met zijn aftreden signaleert. De raad maakte even later namelijk weer een grote inschattingsfout: waar de coalitie de mond vol heeft van "elkaar de hand reiken", was de verdeling van de post van vice-voorzitter van de gemeenteraad weer afgesproken werk. Miriam Elfassih van D66 kreeg 27 stemmen, de rest ging naar Bennie van Est (50PLUS) en Jos Gorren (SAB). Juist in het kader van checks and balances was het goed geweest als de coalitie de post van vice-voorzitter aan de oppositie had gelaten. Met name D66 laat nu andermaal zien niet vies te zijn baantjes jagen en machtspolitiek. De partij pleegde recent ook al een democratisch correcte coup tegen de eigen wethouder Johan Pas.
Het vertrek van Bastiaens is nu al het eerste bedrijfsongeluk voor de nieuwe coalitie, nog voordat die moet aantreden. Dat mogen de leiders van de coaltiebesprekingen, Marlou Jenneskens van D66 en Gabriëlle Heine van het CDA zich al aanrekenen. Van de politiek zeer ervaren bewindslieden de formateurs Pia Dijkstra (D66) en Raymond Knops (CDA) is onbekend of ze hebben gewaarschuwd voor dit scenario. Datzelfde geldt ook voor burgemeester Hillenaar: wat is zijn rol geweest om ruimte te maken voor een frisse start? Bastiaens maakt nu zelf ruimte, daarmee geeft hij de noodzakelijke omslag in de bestuurscultuur een kans. Wellicht komen we nooit te weten of Jenneskens, Heine, Dijkstra, Knops of Hillenaar daarbij een rol hebben gespeeld.
Met het vertrek van Bastiaens krijgt de SPM nu tot 1 september de tijd van de nieuwe coalitie om een andere wethouder naar voren te sturen. Tot 1 september beginnen de nieuwe vijf wethouders al met het waarnemen van de portefeuille die is uitonderhandeld voor de SPM-wethouder. Dat is bepaald geen lekker begin.
De partij SPM heeft overigens talenten genoeg in haar gelederen. In de aanloop naar de verkiezingen is met name Bertil Kaanen opgestaan. Hij is net gepensioneerd en dus beschikbaar. De oud-zwemkampioen heeft als oud-directeur van Mosaqua in Gulpen alle ervaring in huis als het gaat om het samenspel tussen politiek bestuur en ambtelijke top. Kaanen is niet alleen fysiek topfit maar ook in zijn denken altijd analytisch, scherp en resultaatgericht. Hij barst nog van de energie en is intrinsiek betrokken bij de stad. Hij zou de hele SPM, die de afgelopen vier jaar veel te onzichtbaar was in de raad en Bastiaens en de rest van de het college vrijwel kritiekloos volgde, nieuw élan kunnen geven. Het is maar een idee. Zoals gezegd, de partij heeft altijd een goede bestuurder weten te leveren.
Niet alleen Bastiaens zou moeten reflecteren op zijn gedrag, dat zou ook de voltallige raad en met name ook de coalitie moeten doen. De bespreking van het rapport Berenschot vorige week donderdag was wat dat betreft een slecht voorteken. De coalitiepartijen lieten vooral zien dat ze als vanouds de rijen hadden gesloten en ze eindelijk willen beginnen, zonder al te diep in te gaan op de bevindingen van het rapport. Zonder ook zelfs maar een serieus doordacht begin van een oplossingsrichting of aanvliegroute te presenteren werd de vergadering beëindigd. De algemeenheden die gegeven werden en de open deuren die werden ingetrapt in 5,5 uur vergaderen waren simpelweg niet meer te tellen.
Reflectie zou ook goed zijn bij GroenLinks en de PvdA. Nu alles en iedereen in het hele land PRO is, en de partij in Maastricht zelfs één bestuur heeft, is het onhoudbaar om met twee fracties in de raad te zitten. Dat is valse schijn. Ja, de partijen hebben afzonderlijk recht op elk één wethouder terwijl ze op basis van hun opgetelde zetels vrijwel even groot zijn als D66 en CDA die er elk maar één leveren. Dat is scheef. Erken dat gezamenlijk - CDA, D66, GroenLinks en PvdA - en voeg daarna de twee fracties in de raad samen. Laat beide wethouders zitten, want vooral Jeroen Hoenderkamp die voorheen 'partijloos' vakwethouder was is uitermate geschikt om het sociaal domein verder te leiden. Om nu met twee fracties te werken is al onhoudbaar, en dat wordt in de komende jaren natuurlijk steeds onhoudbaarder en ongeloofwaardiger.
Reflectie zou ook goed zijn bij de vele lokale partijtjes en eenpitters in Maastricht. Is er in de gezamenlijkheid, waarbij ook het vele raadswerk beter verdeeld kan worden, niet meer te halen? Dat vergt dat deze en gene over zijn schaduw heen moet stappen, maar dat is misschien ook wel eens de hoogste tijd om dat te doen. Ook dat zou kunnen bijdragen aan een betere bestuurscultuur.
Reflectie is ook nodig aan ambtelijke kant. Daarvoor is het wachten op een nieuwe gemeentesecretaris die het beste zijn of haar eigen directieteam samen zou moeten kunnen stellen.
Van onze redactie
Van onze redactie
