Affaire d'Artagnan: geschiedenis kiest eigen weg

Volgende week presenteert de gemeente Maastricht de eerste resultaten van het onderzoek naar de menselijke resten die eerder dit jaar werden aangetroffen in de Sint-Petrus en Pauluskerk van Wolder. In een opinie spreekt Christian Petermann, initiatiefnemer van het eerste onderzoek naar het graf, over de Affaire d-Artagnan.

Wat krijg je wanneer je de films ‘Indiana Jones’, ‘Da Vinci Code’ en de ‘The Bone Collector’ met elkaar mixt? Antwoord: ‘De Affaire d’Artagnan’ Mogelijk vormen de resultaten die volgende week openbaar worden, opnieuw een stukje van de puzzel rond een vraag die historici, archeologen en liefhebbers van de Franse geschiedenis al jaren bezighoudt: rust hier wellicht Charles de Batz de Castelmore, beter bekend als d'Artagnan?

Bodemscan
Wat de wetenschappelijke uitkomst uiteindelijk ook zal zijn, één conclusie dringt zich nu al op. De affaire die inmiddels internationaal aandacht heeft getrokken, had waarschijnlijk nooit een affaire hoeven worden. Het begon in 2023 met een relatief eenvoudige onderzoeksvraag: vaststellen of een historische hypothese over de laatste rustplaats van de beroemde musketier nader onderzocht kon worden in de Kerk van Wolder. Het voorstel was bescheiden: een niet-destructieve bodemscan die uitsluitsel moest geven over de aanwezigheid van een grafstructuur onder de kerkvloer. Geen opgraving, geen mediacircus, geen internationale aandacht. Slechts een eerste stap in een zorgvuldig onderzoeksproces.

Die toestemming kwam er niet. Daarmee verdween de vraag echter niet. Integendeel. De geschiedenis heeft namelijk een eigenaardige eigenschap: zij laat zich zelden tegenhouden. Wat niet langs de voordeur van de Kerk kan worden onderzocht, zoekt vaak een andere route. Niet uit onwil, maar omdat historische vragen een hardnekkig karakter hebben. Ze blijven bestaan totdat er antwoorden worden gevonden.

In de jaren die volgden groeide het dossier uit tot iets wat niemand vooraf had voorzien. Historici, onderzoekers, erfgoedspecialisten, het Openbaar Ministerie tot aan de Franse president Macron toe raakten erbij betrokken. Wat begon als een lokale Limburgse kwestie ontwikkelde zich tot een verhaal dat reikt tot ver buiten Maastricht. Dat is op zichzelf niet zo verrassend. D'Artagnan is immers veel meer dan een historische figuur. Dankzij Alexandre Dumas groeide hij uit tot een cultureel icoon dat wereldwijd wordt herkend. Wanneer zijn mogelijke graf wordt gevonden, raakt dat niet alleen Maastricht of Limburg, maar ook Frankrijk en een bredere Europese geschiedenis.

Herkomst
Juist daarom is het jammer dat het onderzoek niet vanaf het begin langs de meest transparante en ordelijke weg heeft kunnen verlopen. Niet omdat ik kwade bedoelingen had, maar omdat openheid vaak voorkomt dat speculatie de plaats inneemt van feiten. Waar informatie ontbreekt, ontstaan verhalen. Waar vragen onbeantwoord blijven, groeit nieuwsgierigheid. En waar geschiedenis wordt afgeremd, zoekt zij meestal een andere weg zijnde in dit geval ‘undercover’. De komende maanden zullen wetenschappers zich buigen over de herkomst van de gevonden resten die de hypothese mogelijk gaan bevestigen.

Zoektocht
Maar los van de uitkomst heeft deze affaire al iets waardevols blootgelegd. Zij laat zien hoe sterk de aantrekkingskracht van geschiedenis nog altijd is. Vier eeuwen na zijn dood weet d'Artagnan mensen uit verschillende landen, disciplines en achtergronden nog steeds met elkaar te verbinden in de zoektocht naar de waarheid. De geschiedenis gehoorzaamt immers niet aan belangen, voorkeuren of verwachtingen. Zij volgt uiteindelijk haar eigen loop. Misschien is dat wel de belangrijkste les van de Affaire d'Artagnan. Niet dat Maastricht mogelijk het graf van een van de beroemdste musketiers uit de geschiedenis herbergt, maar dat waarheid zich, vroeg of laat, altijd aandient. Soms voorzichtig. Soms onverwacht. Maar uiteindelijk onvermijdelijk.

Christian Petermann
Lead designer Koninklijke Joh. Enschedé
Initiatiefnemer van het eerste onderzoek naar het mogelijke graf van d'Artagnan

Wim Dijkman laat zich niet meer opzij schuiven

“Veertig jaar lang heb ik onder bazen en chefs gewerkt en als onder mijn verantwoordelijkheid iets gevonden was, werd je opzij geschoven. Zo gaat dat. Dat is hetzelfde bij professoren. Het vuile werk voor hen wordt opgeknapt door assistenten en onderzoekers. Maar als er iets te melden valt, als er

De Nieuwe Ster MaastrichtMaurice Ubags

Stad sommeert archeoloog resten d’Artagnan in te leveren

De gemeente heeft de voormalig stadsarcheoloog Wim Dijkman gesommeerd botresten en twee tanden die uit het mogelijke graf van d’Artagnan komen voor vrijdag aanstaande in te leveren. Als Dijkman in gebreke blijft, volgt juridische actie. De gemeente “betreurt” deze gang van zaken. Dat bevestigt een woordvoerster van de gemeente

De Nieuwe Ster MaastrichtMaurice Ubags

Wethouder: Resten d’Artagnan blijven in Maastricht

De resten van d’Artagnan, als het gevonden skelet in de kerk van Wolder van hem is, blijven in Maastricht. In principe worden ze opgeslagen in de gemeentelijke opslagplaats voor bodemvondsten. Conform de Erfgoedwet zijn de resten eigendom van de gemeente Maastricht. Wethouder Frans Bastiaens antwoordt dat op vragen van

De Nieuwe Ster MaastrichtMaurice Ubags

D’Artagnan: hele wereld weet nu waar Maastricht ligt

Volgens D’Artagnan-kenner Camille Oostwegel kan de vondst van het skelet van D’Artagnan - als het hem is - onder de vloer van de kerk in Wolder van Maastricht een bedevaartsoord maken. Wat nu al zeker is: de mogelijke vondst van de vierde musketier die in Frankrijk de status heeft

De Nieuwe Ster MaastrichtMaurice Ubags