Hei in Mestreech zien veer al iewe laank ‘n stad vaan miertaolegheid

Dees week stoond e rillevant artikel in De Nieuwe Ster euver de taoldiscussie in eus maotsjappij. ‘t Artikel maakde ‘n interessante vergelieking tösse Mestreech en Kêrkraoj. Aon d’n eine kant ging ‘t euver ‘t recent besluut vaan de Mestreechse Gemeinteraod um de websites vaan de gemeinte gans twietaoleg te make (Nederlands en Ingels). Aon d’n aandere kant ging ‘t euver ‘t besluut vaan de Kèrkraojse Raod um mie aondach te geve aon ‘t Kèrkraojs. ‘t Artikel leek te suggerere tot de Mestreechse internationale polletiek en de Kèrkraojse dialekpolletiek ‘n tegestèlling zou zien. Mer 800 jaor aon Mestreechse historie liet zjus get aanders zien: eus stad is altied miertaoleg gewees.

Door Jules Ortjens 

e Fragmint vaan Courrier de la Meuse, 1892. De Mestreechse gezèt waor in deen tied twietaoleg: Frans en Nederlands.

Neve raodslid bin iech docent polletieke historie aon de Universiteit vaan Mestreech. Miene mörge vink aon mèt ‘t leze vaan ‘t nuits, in ‘t Nederlands, Ingels en Duits. De les um haaf nege geef iech in ‘t Ingels, ‘t teske koffie wat iech nao ‘t werk bij Café Paulus bestèl geit miestal in ‘t Nederlands en de aofspraok die iech daonao mèt amtbgenote vaan de Gemeinteraod höb geit euver in us moojerstaol. 

Mien leve is neet uniek: al 800 jaor, sinds Mestreech ‘n Twiehierege Stad woort, is miertaolegheid ‘n deepgewortelde eigensjap vaan dees stad. Dat liet get bezunders zien vaan dit grensstedsje: Mestreech bleef ‘n rillevante en eigewieze stad die ziech altied weer wis aon te passe aon de veranderinge in de wereld. En dat deeg Mestreech terwijl zie häör kroen opgeriech heelt (zoe zink ouch eus volksleed). In d’n tied vaan bomma en bompa woorte op de Merret alle taole vaan Europa gesproke, deeg me kemissies in ‘t Mestreechs, woort op sjaol en in ‘t leger Hollands gepraot en sprook de priester in de kèrk, mer ouch d’n direktäör in de febrik, Frans tege de lui. 

‘t Frans heet lankzaam ruimte gemaak veur ‘t Ingels - mer dat heet de positie vaan ‘t Mestreechs neet minder belangriek gemaak. Gelökkeg zuut ‘n mierderheid vaan de gemeinteraod dat ouch: de motie vaan Maastricht van Nuen Volt die opreep tot de promotie en ‘t behaajd vaan de Limbörgse taol en cultuur woort gesteund door partije zoe divers wie GreunLinks en Partij Veileg Mestreech. Volt kreeg ouch bijval bij sjrifteleke vraoge euver ‘t aofnummend aontal sprekers vaan ‘t Limbörgs en Mestreechs, en ouch wie veer veurstèlde um Veldeke dèkser taolkwizze te laote organisere veur de Gemeinte. En diezelfde partije steunde neet hiel touwvalleg ouch de motie vaan Volt dees week um d’r veur te zörge tot nuikoumers hei de weeg kinne vinde - ouch es zie gein Nederlands of Mestreechs kinne.

Die partije, wie versjèllend ze ouch zien, begriepe hartstikke good wat veur unieke geis de Mestreechter Geis is. Zien Mestreechse moojerstaol is wie zie is um twie reies: ze is standvasteg gewees, en heet weite te euverleve - oondanks de versjèllende perberinge vaan de Nederlandse euverheid um door alle iewe heer eus taol te vervaange door ‘t Nederlands. En ze is ‘n oonmiskenbaar produk vaan de internationaole allure vaan eus stad. De Luikse industrie, de handel oet Kölle, de Braobantse hiere: ‘t kontak mèt de res vaan de wereld zörgde d’r veur tot de Mestreechteneer euver versjèt en sjevraoj (chaud + frois) sprik, in plaots vaan vork en rilling, tot veer vaan iech en diech spreke, in plaots vaan jij en ik, en tot de G zach bleef, in plaots vaan hel.

En moot dee nuikoumer neet gewoen Nederlands - of liever nog - de stadstaol liere? Mehzeker! Mer um dao überhaup te koume, höbse ‘n gemeinte nudeg die de nuikoumer bij de hand nump. Die häöm in ‘t Ingels oetlègk boe me ziech kin aonslete bij de hermenie, mer ouch d’r metein veur zörg tot studente fatsojndelek Nederlands kinne liere in dees stad (want dat gebäört nog altied neet).

En dat lök allein in ‘n ope stad - boe de nuikoumer ziech thoes geit veule. Boe d’n Duitser neet weurt oetgelache es heer Nederlands perbeert te liere, mer zjus weurt geholpe. Boe d’n Hollender ouch weurt gecomplimenteerd es heer ziech stamelentere ‘t Mestreechs eige perbeert te make. Pieke Dassen kaom oet Rotterdam, Regout oet Luik en Sint-Servaos oet Armenië. Mer Mestreechser es die drei weurt ‘t neet gauw.

Ein zörg deil iech wel mèt ‘t artikel vaan De Nieuwe Ster: de Limbörgse taol steit oonder drök. Mer de oorzaak daovaan ligk urges aanders: Wie Kèrkraoj, zjuswie Mestreech, nog ‘n internationaol stad waor, en in die stad neve Nederlands en Plat, ouch Duits woort gesproke, waor ‘t stadsdialek springlevend. Zjus noe ‘t maortaoleg verdwene is in Kèrkraoj, steit ‘t Kirchröadsj oonder drök. Neet door ‘t Ingels, en ouch neet door ‘t Duits, mer door ‘t Nederlands.

Ouch bij us dreig dat te gebäöre: De jongste Mestreechtenere spreke dèkser gaaroet gein Mestreechs mie. De moojerstaol weurt vervaange door ‘t Nederlands, en zelfs de G weurt heller. Zjus de neiging um al eus kleurrieke Limbörgse stei te vervaange mèt grieze, eintoenege Nederlandse gemeintes, is wat ‘t groetse gevaar vörmp veur de Mestreechter Geis. Laot de lui meh lekker eintaoleg zien in Lelystad; hei in Mestreech zien veer al iewe laank ‘n stad vaan miertaolegheid - mèt ‘n volksleed wat door ederein in dezelfde taol weurt gezoonge op Vastelaovesdinsdeg.

Jules Ortjens is fractieveurzitter vaan Volt Mestreech, docent Europese historie aon de Universiteit Mestreech en lid vaan Veldeke Mestreech